ANKARA’NIN SESSİZLİĞE BÜRÜNMÜŞ ÜÇ KÖYÜ: TEMELLİ BACI, SİNCAN KAYI VE BAŞAYAŞ
TARİHİN ORTASINDA BİR KÜÇÜK DÜNYA: TEMELLİ BACI KÖYÜ
Ankara’nın Sincan ilçesine bağlı, eski yerleşim yerlerinden biri olan Temelli Bacı Köyü, bugün sessizliğe gömülmüş bir tarihi mekân olarak varlığını sürdürüyor. Bölge, Sincan’ın kırsal kesiminde yer alıyor ve özellikle Fatma Bacı’ya adını veren türbe ile köyün camisi gibi yapılar sayesinde geçmişin izlerini taşıyor. Temelli Bacı’nın GPS koordinatları yaklaşık olarak 39°47′14″K 32°17′27″D civarında konumlanıyor; burası eski yerleşimin bulunduğu noktadır.
Osmanlı döneminden bu yana yerleşim alanı olarak kullanılan Temelli Bacı’da, armut, dut ağaçlarının gölgesindeki evler zamanla kullanıcılarını yitirdi. Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar çevredeki nüfus defterlerinde adı geçen köy, zamanla yol kenarına daha güvenli ve modern altyapıya sahip yeni yerleşim yerine taşındı. Eski yerleşimin evleri, çeşmeleri ve diğer yapılar ise kaderine terk edildi. Temelli Bacı Köyü’nün en dikkat çeken simgesi, köylüler tarafından kutsal kabul edilen Fatma Bacı Türbesi ve hemen yanında bulunan tarihi camidir; bu yapılar hâlâ ayakta durmayı başarıyor. Zamanla köy sakinleri, ulaşımın kolay olduğu yeni mahallelere göç etti, eski Bacı köprüsü ve evler ise harabeye dönüştü.
Bugün Temelli Bacı Köyü’nü gezen ziyaretçiler, doğrudan köy sakinleriyle karşılaşmak yerine, bu sakin ve tarihî atmosferin sessiz tanıklarıyla karşılaşıyor. Uzun yıllar önce terk edilen bu yerleşimde yalnızca yapıların gölgeleri ve geçmişten kalan izler var.
EFSANELER VE GERÇEKLERLE SİNCAN KAYI KÖYÜ
Ankara’nın Sincan ilçesine bağlı bir diğer terk edilmiş yerleşim ise Kayı Köyü. Sincan’a yaklaşık 35 kilometre uzaklıkta bulunan bu köy, tarih boyunca Oğuzların 24 boyundan biri olan Kayılardan aldığı adı taşımış. Ancak günümüzde köyün büyük bölümü tamamen boşalmış durumda.
Kayı Köyü’nün terk edilmesinde birkaç belirgin etken var. Birincisi, köy alanının dar olması ve yeni konut yapımı için uygun genişleme imkânı sunmaması. Bu nedenle genç nüfus için ev yapma olanağı sınırlıydı. İkincisi, köyün çevresinde var olan heyelan tehlikesi ve altyapı yetersizlikleri insanları daha güvenli ve altyapı imkânları daha iyi yerleşim alanlarına yönlendirdi. Bu süreçte köydeki yetiştirme yurdu, okul ve çeşitli altyapı yapıları da taşındı ya da işlevini yitirdi, bu da köyde yaşayan nüfusun azaltan önemli bir etken oldu.
Köyün terk edilmiş evlerinin duvarlarında zaman zaman “cinli köy” gibi yazılar görünse de bu iddialar halk arasında dolaşan söylentilerden ibaret ve doğrulanmış bir gerçeklik taşımıyor. Gazetelerde yer alan haberlere göre yerel halk, bu tür hikâyelerin çocukları korkutmak için uydurulduğunu belirtiyor. Kayı Köyü’nün terk edilişiyle birlikte geride kalan en önemli yapıtlardan biri, hâlâ bir miktar ziyaretçi çeken Hasan Dede Türbesidir.
Bugün Kayı Köyü, doğa ve tarih meraklıları için sessiz bir fotoğraf alanı haline gelirken, harabe evler, yemyeşil doğa ve boş sokaklar, köyün günümüzde yalnızca gölgelerle dolu hikâyesini anlatıyor.
DAĞ ETKİNLİĞİNDE BİR GEÇMİŞ: BAŞAYAŞ KÖYÜ
Ankara’nın Ayaş ilçesinde yer alan Başayaş Köyü, diğer iki köy gibi tamamen terk edilmiş bir yerleşim olarak anılıyor. Başayaş, Ayaş’ın yaklaşık 5 kilometre doğusunda eski yerleşim alanında konumlanmış. Günümüzde bu eski yerleşim alanında çok az sayıda hane hâlâ yaşamını sürdürüyor; geçmişte bu köyün yüzlerce sakini bulunuyordu.
Başayaş’ın tarihi, 500 yıl öncesine kadar uzanıyor ve eski yerleşimin Osmanlı döneminde önemli bir yerleşim alanı olduğu biliniyor. Ancak zamanla ulaşımın kolaylaşması, ekonomik koşullar, altyapı eksiklikleri ve modern yaşamın cazibesi nedeniyle köy halkı yavaş yavaş yeni yerleşim alanlarına göç etti. Yukarı köydeki eski Başayaş bugün terk edilmiş evleri, taş evleri, cami ve diğer tarihî kalıntılarıyla bir anlamda açık hava müzesini anımsatıyor.
ÜÇ KÖYÜN ORTAK ÖZELLİKLERİ
Ankara’daki bu üç köyün ortak noktası, geçmişte canlı ve nüfuslu yerleşimler olmalarına rağmen zamanla boşalmaları ve bugün daha çok tarihî doku, mimari kalıntılar ve hayalet kasabaya benzer atmosferleriyle anılmaları. Temelli Bacı Köyü, Sincan Kayı Köyü ve Başayaş Köyü; Anadolu’nun köy yaşamının nasıl dönüşüme uğradığını, insanların daha güvenli ve modern yaşam koşullarına yönelirken eski yerleşimleri nasıl terk ettiğini gösteren örneklerdir.
