Maltepe’deki bina çökmesi Ankara’yı da gündeme getirdi: Başkent’te dönüşüm bekleyen eski mahalleler
İstanbul Maltepe’de yaşanan bina çökmesi, Türkiye genelinde yapıların güvenliği ve kentsel dönüşüm çalışmalarını yeniden gündeme getirdi. Olayın ardından Ankara’daki eski yapıların durumu da merak konusu oldu. Başkentte yapı stokuna ilişkin resmi veriler, Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından hazırlanan Yapı Analiz Haritası ve Yapı Sınıflandırma Risk Analizi üzerinden takip ediliyor. Belediye sisteminde ilçe ve mahalle bazında yapı sayıları ile yapıların kullanım türleri yer alırken, ayrı bir veri katmanında binalar 1998 ve 2007 deprem yönetmelikleri öncesi ile 1998, 2007 ve 2018 yönetmeliklerine göre sınıflandırılıyor.
Ankara'da dönüşüm her bölgede aynı hızda ilerlemiyor
ABB'nin güncel kentsel dönüşüm proje listesinde Hıdırlıktepe–Atıfbey–İsmetpaşa, Mamak ve Dikmen Vadisi Son Etap projeleri devam eden çalışmalar arasında gösteriliyor. 2026 Mali Yılı Performans Programı'nda ise kentsel dönüşüm faaliyetleri kapsamında Hıdırlıktepe–İsmetpaşa–Atıfbey, Şirindere Vadisi, Yeni Mamak ve Mamak'taki bazı yapıların yenilenmesi ve güçlendirilmesine ilişkin çalışmaların yanı sıra Demetevler Kentsel Dönüşüm Ön Hazırlık Çalışmaları da yer alıyor.m Bu tablo, Ankara'daki tüm eski yapı bölgelerinde aynı anda uygulama aşamasına geçilmediğini ortaya koyuyor.
Demetevler'de dönüşüm hâlâ hazırlık başlığında
Başkentte eski yapı stokuyla birlikte kentsel dönüşüm tartışmasının en fazla öne çıktığı bölgelerden biri Yenimahalle Demetevler oldu.
ABB'nin 2026 Performans Programı'nda Demetevler için doğrudan “Kentsel Dönüşüm Ön Hazırlık Çalışmaları” ifadesinin kullanılması dikkat çekti. Yani bölge için dönüşüm başlığı belediyenin 2026 çalışma programında yer alsa da bu ifade, mahallede bütüncül dönüşümün tamamlandığı veya tüm yapıların dönüşüm kapsamına alındığı anlamına gelmiyor.
Demetevler'in yapılaşma geçmişi de bölgenin neden yıllardır kentsel dönüşüm tartışmalarının merkezinde olduğunu gösteriyor. ABB'nin geçmiş yıllardaki açıklamalarında bölgedeki çok katlı ve plansız yapılaşmaya dikkat çekilmiş, kentsel dönüşümün ekonomik ve imar koşulları nedeniyle zor bir süreç olduğu ifade edilmişti. ABB'nin 2018 tarihli bir başka açıklamasında da Demetevler, “apartman gecekondu” yapılaşmasının örneklerinden biri olarak tanımlanmıştı.
Belediyenin verileri mahalle mahalle yapı yaşını gösteriyor
Ankara açısından dikkat çeken noktalardan biri de artık yapı stokunun yalnızca ilçe düzeyinde değil, mahalle ölçeğinde de incelenebilmesi. ABB'nin Yapı Analiz Haritası, Ankara'daki yapı verilerini MAKS sisteminden alınan veriler üzerinden gösteriyor. Sistem ilçe ve mahalle bazında toplam yapı sayılarını ve yapı türlerini içeriyor. Deprem yönetmeliklerine göre hazırlanan ayrı veri katmanında ise 1998 Deprem Yönetmeliği öncesi, 1998 yönetmeliğine göre, 2007 öncesi, 2007 yönetmeliğine göre ve 2018 yönetmeliğine göre yapı sınıfları bulunuyor. Mahalle katmanında da bu sınıflara ilişkin ayrı alanlar yer alıyor. Bu nedenle Ankara'da yapı güvenliği açısından yapılacak değerlendirmelerde yalnızca “eski mahalle” tanımıyla yetinilmesi yerine, mahalle bazındaki yapı stokunun hangi dönemlerde inşa edildiğinin ayrıca incelenmesi gerekiyor.
Altındağ'da dönüşüm süreci devam eden bölgeler bulunuyor
Altındağ'da ise bazı eski yerleşim alanlarında dönüşüm çalışmaları uzun süredir devam ediyor. Hıdırlıktepe, Atıfbey ve İsmetpaşa bölgesi bunun güncel örneklerinden biri. ABB'nin 2026 yılı çalışmalarında bu proje kapsamında çeşitli parsellerde hak sahiplerine yönelik konutların yapılması amacıyla ihale gerçekleştirildi. İhale ilanında projenin Altındağ ilçesinde bulunduğu ve hak sahiplerine taahhüt edilen konutların inşası için uygulama yürütüldüğü belirtildi.
ABB'nin faaliyet raporunda da Hıdırlıktepe–Atıfbey–İsmetpaşa projesinde 2024 sonu itibarıyla binlerce yapı için uzlaşma ve yıkım işlemlerinin gerçekleştirildiği, bölgede dönüşüm uygulamalarının sürdüğü açıklandı. Bu nedenle Hıdırlıktepe, Atıfbey ve İsmetpaşa'yı “dönüşüm gelmemiş mahalleler” başlığı altında göstermek doğru olmaz. Bu bölgelerde resmi dönüşüm süreci zaten yürütülüyor.
Mamak'ta da geniş kapsamlı dönüşüm bulunuyor
Mamak da eski yapılaşmanın bulunduğu ancak kentsel dönüşüm çalışmalarının uzun süredir yürütüldüğü ilçeler arasında yer alıyor. ABB'nin 2026 yılına ilişkin belgelerinde Yeni Mamak Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi için imar planı, parselasyon ve kentsel tasarım çalışmalarına yer veriliyor. Projenin 9. etabına ilişkin belediye meclisi kararlarında da Üreğil ve Şahap Gürler mahallelerini kapsayan yaklaşık 43 hektarlık alan için planlama çalışmaları yürütüldüğü görülüyor. Bu nedenle Mamak'ın tamamını da dönüşümden mahrum bölgeler şeklinde tanımlamak mümkün değil.
Keçiören ve Altındağ'da Kuzey Ankara kapsamı bulunuyor
Ankara'nın kuzeyinde de dönüşüm geçmişi bulunan geniş alanlar bulunuyor. Kuzey Ankara Girişi Kentsel Dönüşüm Projesi, Altındağ ve Keçiören ilçelerini kapsıyor. ABB kayıtlarında projenin ikinci etabına ilişkin imar planı ve uygulama süreçlerinin sürdüğü görülüyor. Dolayısıyla Keçiören'in bütün mahallelerini “kentsel dönüşüm gelmemiş bölgeler” olarak göstermek de mevcut resmi kayıtlarla örtüşmüyor.
Elmadağ'da riskli alan kararı bulunan mahalleler
Ankara'nın merkez dışındaki ilçelerinde ise farklı bir tablo bulunuyor. Elmadağ'da Yenice, Yenidoğan ve Yenipınar mahalleleri sınırları içerisindeki yaklaşık 52 hektarlık alan, 2013 yılında 6306 sayılı Kanun kapsamında “Riskli Alan” olarak kararlaştırıldı. Kentsel Dönüşüm Başkanlığı kayıtlarında bu alana ilişkin Bakanlık ve Elmadağ Belediyesi çalışmalarının yürütüldüğü ve kentsel tasarım projesinin hazırlandığı belirtiliyor. Bu üç mahalle de dolayısıyla “dönüşüm hiç gelmedi” şeklinde değerlendirilebilecek bölgeler arasında değil.
Asıl dikkat edilmesi gereken ayrım
Maltepe'deki bina çökmesinin ardından Ankara açısından yapılacak değerlendirmede en kritik nokta, “eski bina”, “riskli yapı”, “riskli alan” ve “kentsel dönüşüm alanı” kavramlarının birbirinden ayrılması. Bir binanın 1998 öncesinde yapılmış olması tek başına o yapının riskli olduğu anlamına gelmiyor. Aynı şekilde bir mahallenin kentsel dönüşüm projesi içinde bulunmaması da o mahalledeki bütün binaların güvensiz olduğu anlamına gelmiyor. Kentsel Dönüşüm Başkanlığı'nın resmi açıklamasına göre bir yapının “riskli yapı” olarak kabul edilmesi için mevzuatta belirtilen esaslar kapsamında teknik tespit yapılması gerekiyor. Riskli yapı tespiti, Başkanlık tarafından lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlar aracılığıyla gerçekleştirilebiliyor. Bu nedenle Ankara'da “riskli mahalleler” şeklinde genelleme yapmak yerine, eski yapı stokunun bulunduğu mahalleler ile resmi dönüşüm alanlarını ayrı ayrı incelemek gerekiyor.
Ankara'da tablo: Bazı bölgelerde dönüşüm var, bazı bölgelerde hazırlık sürüyor
ABB'nin mevcut verileri birlikte değerlendirildiğinde Başkentte tek tip bir dönüşüm tablosu bulunmadığı görülüyor. Hıdırlıktepe–Atıfbey–İsmetpaşa, Mamak ve Dikmen Vadisi gibi bölgelerde kentsel dönüşüm projeleri devam ederken, Demetevler için 2026 çalışma programında “ön hazırlık” başlığının bulunması dikkat çekiyor. Bu nedenle Maltepe'deki bina çökmesinin ardından Ankara için en önemli soru yalnızca “hangi mahalle riskli?” değil; “eski yapı stokunun yoğun olduğu hangi bölgelerde dönüşüm uygulamaya geçti, hangi bölgelerde ise süreç hâlâ hazırlık aşamasında?” sorusu olarak öne çıkmış durumda.
