Avrupa ülkelerine seyahat etmek isteyen Türk vatandaşlarının uzun süredir karşı karşıya kaldığı vize randevusu sorunu yeni bir boyut kazandı. Schengen vizesi başvurularında kullanılan randevu sistemlerinin bazı kişi ve şirketler tarafından bot yazılımlar aracılığıyla manipüle edildiği iddiaları Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne taşındı.
Milletvekillerinin soru önergelerine yanıt veren Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Reklam Kurulu tarafından yedi ayrı şirket hakkında inceleme başlatıldığını duyurdu. Bakanlık, özellikle tüketicilerin mağduriyetine neden olduğu öne sürülen uygulamaların detaylı şekilde araştırıldığını bildirdi. Son beş yıllık dönemde vize başvuru aracılık hizmetleriyle ilgili 143 CİMER başvurusu ve 10 e-Devlet şikayetinin kayıtlara geçtiği belirtilirken, vatandaşların hak arama mekanizmalarına yönlendirildiği ifade edildi.
İDDİALAR BAKANLIKLARA İLETİLDİ
Kamuoyuna yansıyan başvurularda, bazı ödemelerin şirket hesapları yerine kişisel IBAN'lara istendiği ve hizmet karşılığında fatura düzenlenmediği yönünde iddialar yer aldı. Ticaret Bakanı Bolat, bu kapsamda elde edilen bilgi ve şikayetlerin Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Dışişleri Bakanlığı'na da iletildiğini açıkladı.
Mevcut tüketici mevzuatında vize aracılık hizmetlerine ilişkin ücret politikaları, iptal ve iade koşulları ile tüketicinin bilgilendirilmesine yönelik özel hükümler bulunmadığını belirten Bolat, ilgili kurumların görüşleri doğrultusunda yeni düzenlemelerin değerlendirmeye alındığını kaydetti.
İBRAHİM HASKOLOĞLU DAHA ÖNCE GÜNDEME GETİRMİŞTİ
Vize randevularındaki usulsüzlük iddiaları ilk kez geniş çaplı şekilde gazeteci İbrahim Haskoloğlu'nun paylaşımlarıyla gündeme gelmişti. Haskoloğlu, özellikle İspanya, İtalya, Almanya ve diğer Avrupa ülkelerine ait vize randevularının bot yazılımlar aracılığıyla toplandığını öne sürmüştü. Paylaşımında, vatandaşların ücretsiz olarak erişmesi gereken randevuların daha sonra 250 ila 400 euro arasında değişen ücretlerle satıldığını iddia eden Haskoloğlu, sistemin adeta bir karaborsa düzenine dönüştüğünü savunmuştu.
Haskoloğlu açıklamasında şu ifadeleri kullanmıştı:
"İspanya, İtalya, Almanya vb. Avrupa ülkelerinin vize randevularını bot yazılımlarla kapatan sözde vize şirketlerini ifşa ediyorum. Bunlar vatandaşın ücretsiz olan vize randevu hakkını 250 Euro’dan 400 Euro’ya kadar satıyor. Siz aylarca bekleyip alamazken bunlar sizin hakkınızı pazarlıyorlar."
Gazeteci ayrıca Avrupa Birliği yetkililerine deliller sunduğunu ve inceleme başlatıldığı bilgisini aldığını belirtmişti.
BOT YAZILIMLARLA NASIL BİR SİSTEM KURULDUĞU İDDİA EDİLİYOR?
İddialara göre süreç belirli bir sistematik içerisinde ilerliyor. Vize başvurularının yapıldığı platformlarda yeni randevu kontenjanları açıldığı anda otomatik yazılımlar devreye giriyor. İnsanlardan çok daha hızlı çalışan bu sistemler, saniyeler içerisinde çok sayıda randevuyu alabiliyor.
Böylece normal kullanıcılar sisteme girdiklerinde boş randevu bulmakta zorlanırken, daha önce alınan kontenjanların ücret karşılığında satışa sunulduğu öne sürülüyor. Uzmanlar bu yöntemi "dijital stokçuluk" olarak tanımlıyor. İddialarda yalnızca standart randevu satışlarının değil, binlerce euro karşılığında "garantili vize" vaat eden paketlerin de bulunduğu öne sürülüyor.
HANGİ ÜLKELERDE YOĞUNLAŞTI?
Kamuoyuna yansıyan şikayetlerde özellikle Polonya, İspanya ve Fransa için alınacak randevularda ciddi sorunlar yaşandığı belirtiliyor. Sosyal medya platformlarında bu ülkelere yönelik vize randevularının dakikalar hatta saniyeler içerisinde tükendiğine ilişkin çok sayıda paylaşım bulunuyor.
Sorun esas olarak Schengen bölgesine girişte gerekli olan kısa süreli vizeler üzerinde yoğunlaşıyor. Schengen sistemi kapsamında İspanya, İtalya, Almanya, Fransa ve Hollanda dahil 27 Avrupa ülkesi yer alıyor. Başvuruların önemli bölümü konsolosluklar yerine özel aracı kuruluşlar üzerinden gerçekleştiriliyor.
HUKUKİ BOYUTU TARTIŞILIYOR
Uzmanlara göre iddiaların doğrulanması halinde ortaya çıkabilecek hukuki sonuçlar oldukça ağır olabilir. Bilişim sistemlerine müdahale, haksız ticari uygulamalar, tüketici haklarının ihlali, kişisel verilerin hukuka aykırı kullanımı ve organize yapıların varlığı halinde farklı suçlamalar gündeme gelebilir. Bu nedenle başlatılan incelemelerin yalnızca tüketici hukuku açısından değil, bilişim ve ceza hukuku açısından da önem taşıdığı değerlendiriliyor.
TÜRK VATANDAŞLARI İÇİN MALİYET HER GEÇEN YIL ARTIYOR
Schengen vizesi almak isteyen Türk vatandaşları yalnızca randevu bulmakta değil, artan maliyetlerle de mücadele ediyor. Pasaport ücretleri, yurt dışı çıkış harcı, vize harcı ve çeşitli hizmet bedelleri seyahat maliyetlerini yükseltiyor. Vize başvurusunun reddedilmesi halinde ise ödenen harç ve birçok masraf geri alınamıyor. Bu da özellikle yoğun talep dönemlerinde vatandaşların mağduriyet yaşadığı yönündeki eleştirileri artırıyor.
TÜRKİYE, SCHENGEN BAŞVURULARINDA İKİNCİ SIRADA
Açıklanan verilere göre Türkiye, Schengen vizesine en fazla başvuru yapan ülkeler arasında üst sıralardaki yerini koruyor. 2024 yılında Türkiye'den 1 milyon 173 bin 917 Schengen vizesi başvurusu yapıldı. Böylece Türkiye, Çin'in ardından dünyanın en fazla Schengen başvurusu yapan ikinci ülkesi oldu. Aynı yıl başvuruların yüzde 14,5'i reddedildi. Bu oran, 2015 yılında kaydedilen yüzde 3,9'luk ret oranıyla karşılaştırıldığında dikkat çekici bir artışa işaret ediyor.
