Sosyal güvenlik sisteminde son dönemde artan denetimler, sahte sigortalılık üzerinden elde edilen hakların iptal edilmesine yol açıyor. Uzmanlara göre, kısa vadede avantaj gibi görünen bu yöntem, uzun vadede ciddi mağduriyetlere neden olabiliyor. Özellikle emeklilik hayali kuran vatandaşlar için kritik uyarılar peş peşe geliyor.
SAHTE SİGORTALILIK NEDİR, NASIL YAPILIYOR?
Sahte sigortalılık, bir kişinin gerçekte çalışmadığı halde bir işyerinde çalışıyormuş gibi sigortalı gösterilmesi anlamına geliyor. Bu yöntem çoğunlukla tanıdık işyerleri üzerinden “hatır için” yapılan bildirimlerle ya da aracı kişiler aracılığıyla gerçekleştiriliyor.
Bazı durumlarda ise gerçekte faaliyet göstermeyen şirketler üzerinden sigorta kaydı oluşturuluyor. Ancak bu tür işlemler ilk aşamada sistemde görünse bile, denetimlerde fiili çalışmanın olmadığı tespit edilirse tüm kayıtlar geçersiz sayılıyor.
DENETİMLER YILLAR SONRA BİLE YAPILABİLİYOR
Özgür Erdursun, sahte sigortalılığın en büyük risklerinden birinin zaman aşımı olmaksızın denetlenebilmesi olduğunu belirtiyor. Buna göre, yıllar önce yapılmış bir sigorta kaydı dahi incelemeye alınabiliyor ve geçersiz kılınabiliyor.
Bu konu sadece sigorta günlerinin silinmesiyle sınırlı kalmıyor. Aynı zamanda emeklilik başta olmak üzere sağlık hizmetleri ve sosyal yardımlar gibi birçok hak da tartışmalı hale geliyor.
EMEKLİLİK İPTALİ NASIL GERÇEKLEŞİYOR?
Kamuoyunda “emeklilik iptali” olarak bilinen süreç aslında teknik olarak farklı işliyor. Öncelikle sahte olduğu belirlenen sigorta günleri sistemden çıkarılıyor. Bu günlere dayanarak yapılan emeklilik hesaplaması geçersiz hale geliyor.
Dolayısıyla bağlanan emekli maaşı kesiliyor ve kişi yeniden emeklilik şartlarını sağlamak zorunda kalıyor. Yani sorun doğrudan emeklilikte değil, emekliliğe esas olan sigortalılık süresinde ortaya çıkıyor.
HANGİ DURUMLAR RİSK OLUŞTURUYOR?
Denetimlerde en sık karşılaşılan sorun, kişinin işyerinde fiilen çalışmaması olarak öne çıkıyor. Bunun yanı sıra, eş, dost ya da akraba üzerinden yapılan “hatır sigortası” uygulamaları da ciddi risk taşıyor.
Ayrıca, hiç tanınmayan işyerlerinden para karşılığı sigorta yaptırılması, kâğıt üzerinde var olan ancak faaliyet göstermeyen şirketler üzerinden bildirim yapılması ya da işyerinin bildirilen adreste bulunmaması gibi durumlar da sigortalılığın iptal edilmesine neden olabiliyor.
GERÇEKTEN ÇALIŞANLAR NE YAPMALI?
Uzmanlara göre, eğer kişi gerçekten çalıştıysa hak arama yolu açık. Ancak burada en kritik unsur, fiili çalışmanın ispatlanması.
Mahkeme süreçlerinde banka üzerinden yapılan maaş ödemeleri, bordrolar, puantaj kayıtları, işyeri yazışmaları ve tanık beyanları önemli deliller arasında yer alıyor. Bu belgelerle çalışma durumu kanıtlanabilirse, iptal edilen sigortalılık yeniden geçerli sayılabiliyor.
SAHTE SİGORTANIN BEDELİ AĞIR
Özgür Erdursun, sahte sigortalılığın ortaya çıkması halinde ciddi yaptırımların devreye girdiğini vurguluyor. Buna göre, geçersiz sigorta günlerine dayanarak bağlanan emekli maaşları geri talep ediliyor.
Sadece maaşlar değil; bayram ikramiyeleri, sağlık giderleri, işsizlik maaşı ve çeşitli sosyal yardımlar da geri ödeme kapsamına giriyor. Üstelik tüm bu ödemeler faiziyle birlikte tahsil ediliyor.
