Küresel iklim sistemini etkileyen en önemli hava olaylarından biri olarak gösterilen El Nino, yeniden dünya gündeminin merkezine yerleşti. Uzmanlara göre 2026 yılının temmuz ayından itibaren etkisini artırması beklenen El Nino nedeniyle özellikle tarım emtialarında yeni bir fiyat baskısı oluşabilir.
İklim modelleri yılın ilk bölümünde nötr hava koşullarına işaret etse de, son veriler El Nino olasılığının hızla yükseldiğini ortaya koyuyor. Küresel piyasalarda ise bu gelişmenin özellikle gıda ve tarım ürünleri üzerinde ciddi etkiler oluşturabileceği konuşuluyor. Uzman değerlendirmelerine göre El Nino’nun temmuz ayında ortaya çıkma ihtimali yüzde 80’in üzerine çıkarken, kış aylarında bu oranın yüzde 90 seviyelerine yaklaşabileceği ifade ediliyor.
EL NİNO NEDİR, DÜNYAYI NASIL ETKİLİYOR?
Pasifik Okyanusu’nda meydana gelen sıcaklık değişimleri sonucu ortaya çıkan El Nino, dünya genelindeki yağış ve sıcaklık düzenlerini doğrudan etkiliyor. Özellikle okyanus yüzey sıcaklıklarının yükselmesiyle birlikte küresel hava sistemlerinde önemli değişimler yaşanıyor.
Bu süreçte Asya ve Avustralya tarafında yağışların azalması ve kuraklık riskinin büyümesi beklenirken, Amerika kıyılarında ise aşırı yağış ve sel tehlikesinin artabileceği belirtiliyor. Afrika ve Hindistan’da da mevsimsel düzenin bozulabileceği değerlendiriliyor. Uzmanlar, El Nino’nun yalnızca iklimsel değil ekonomik etkilerinin de oldukça büyük olduğuna dikkat çekiyor. Tarım üretiminde yaşanabilecek kayıpların küresel gıda fiyatlarını doğrudan etkileyebileceği vurgulanıyor.
“ASYA VE AVUSTRALYA’DA KURAKLIK RİSKİ ARTABİLİR”
Uzmanlar, El Nino ihtimalinin oldukça güçlü göründüğünü belirterek deniz yüzeyi sıcaklıklarındaki artışın kritik seviyelere ulaştığını ifade etti. Uzmanlara göre Pasifik üzerindeki rüzgar sistemlerinin zayıflaması, Amerika kıyılarındaki su sıcaklıklarını yükseltiyor. Bu durum da dünya genelinde hava düzenlerinin değişmesine neden oluyor. Uzmanlar, özellikle Asya ve Avustralya’da yağışların azalmasının ciddi kuraklık riskini beraberinde getirebileceğini belirtirken, Amerika kıyılarında ise daha yoğun yağış ve sel olaylarının görülebileceğini söyledi.
PALM YAĞI VE KAKAODA TEDİRGİNLİK
El Nino’nun etkilerinin en fazla hissedilebileceği alanların başında tarım emtiaları geliyor. Özellikle palm yağı piyasasında risklerin öne çıktığı belirtiliyor. Dünyanın en büyük palm yağı üreticilerinden Endonezya’nın küresel arzın yaklaşık yüzde 60’ını karşıladığına dikkat çekilirken, Malezya’daki üretimin de kritik öneme sahip olduğu ifade ediliyor. Bu bölgelerde yaşanacak kuraklığın üretimi düşürmesi halinde fiyatların hızla yukarı yönlü hareket edebileceği değerlendiriliyor.
Uzmanlar ayrıca palm yağına bağlı olarak soya ve ayçiçeği yağı gibi diğer bitkisel yağ piyasalarında da zincirleme etkiler oluşabileceğine dikkat çekiyor. Kakao tarafında ise geçmiş El Nino dönemlerinin önemli bir gösterge olduğu belirtiliyor. Son 50 yıldaki El Nino süreçlerinde kakao üretiminde düşüş yaşandığını hatırlatan uzmanlar, bu etkinin özellikle 2027 yılında daha belirgin hissedilebileceğini ifade ediyor.
PAMUKTA BÖCEKLENME VE VERİM KAYBI ENDİŞESİ
Pamuk piyasasında da Hindistan ve Pakistan kaynaklı riskler öne çıkıyor. Uzmanlara göre Hindistan’da muson yağmurlarının gecikmesi ve aşırı sıcaklıklar nedeniyle pamuk üretiminde böceklenme riski artabilir. Bu durumun verim kayıplarına yol açabileceği, bunun da küresel pamuk fiyatlarında sert dalgalanmalara neden olabileceği belirtiliyor. Özellikle tekstil sektörünün ana hammaddelerinden biri olan pamukta yaşanabilecek olası fiyat artışlarının, küresel üretim maliyetlerine de yansımasından endişe ediliyor.
PİRİNÇ FİYATLARINDA YENİ DALGALANMA SİNYALİ
El Nino’nun etkileyebileceği bir diğer kritik ürün ise pirinç olarak gösteriliyor. Dünyanın önemli pirinç üreticileri arasında bulunan Tayland ve Vietnam’da yağışların zayıflaması halinde üretimde düşüş yaşanabileceği belirtiliyor. Bu durumun özellikle Asya piyasalarında pirinç fiyatlarını yukarı çekebileceği ve küresel gıda fiyatlarında yeni bir baskı oluşturabileceği ifade ediliyor. Uzmanlar, gıda güvenliği açısından pirincin stratejik ürünlerden biri olduğuna dikkat çekerek, olası arz sorunlarının dünya genelinde fiyat dalgalanmalarını artırabileceğini vurguluyor.
“2026 GÜÇLÜ BİR EL NİNO YILI OLABİLİR”
Uzmanlara göre bu yıl yaşanması beklenen El Nino’nun önceki dönemlere kıyasla daha güçlü olma ihtimali bulunuyor. Bu nedenle özellikle kuraklık riskinin dikkatle takip edilmesi gerektiği belirtiliyor. Haziran ve eylül ayları arasındaki muson döneminin kritik öneme sahip olduğu ifade edilirken, Hindistan’daki yağış düzeninin piyasalar açısından önemli bir gösterge olacağı kaydediliyor. Normal seviyelerde bir muson döneminin riskleri azaltabileceği ancak yağışların zayıf kalması halinde El Nino etkisinin çok daha sert hissedilebileceği değerlendiriliyor.
EL NİNO’NUN ETKİSİ RAFA DA YANSIYABİLİR
Uzmanların dikkat çektiği palm yağı, kakao, pamuk ve pirinçte yaşanabilecek fiyat artışları yalnızca ham madde piyasalarını değil, günlük hayatta kullanılan yüzlerce ürünü de doğrudan etkileyebilir. Özellikle gıda, tekstil ve kişisel bakım sektörlerinde yeni zam dalgalarının oluşabileceği belirtiliyor.
PALM YAĞI ZAMMI HANGİ ÜRÜNLERİ ETKİLER?
Palm yağı, dünyada en yaygın kullanılan bitkisel yağlardan biri olarak öne çıkıyor. Hazır gıda ve kozmetik sektöründe çok geniş kullanım alanına sahip olan palm yağındaki olası fiyat artışı birçok ürüne zam olarak yansıyabilir. Palm yağı kullanılan başlıca ürünler şunlar:
- Çikolata ve kremalı atıştırmalıklar
- Bisküvi ve kek çeşitleri
- Hazır paketli gıdalar
- Cips ve kızartmalık ürünler
- Margarin
- Dondurma
- Hazır noodle ürünleri
- Şampuan ve sabunlar
- Deterjan ve temizlik ürünleri
- Kozmetik ürünleri
KAKAO FİYATLARI ARTARSA ÇİKOLATA DA ETKİLENİR
Kakao fiyatlarındaki yükseliş doğrudan şekerleme ve tatlı sektörünü etkiliyor. Son yıllarda zaten tarihi zirveleri test eden kakao fiyatlarının yeniden yükselmesi halinde birçok üründe yeni fiyat artışları görülebilir. Kakao kullanılan ürünler arasında şunlar yer alıyor:
- Çikolata çeşitleri
- Kakao tozu
- Çikolatalı süt ve içecekler
- Gofret ve bisküviler
- Pasta ve tatlı ürünleri
- Kahvaltılık çikolata kremaları
- Dondurmalar
PAMUKTAKİ ARTIŞ TEKSTİLİ VURABİLİR
Pamuk fiyatlarında yaşanabilecek yükselişin en büyük etkisi tekstil sektöründe hissedilebilir. Türkiye’nin önemli üretim alanlarından biri olan hazır giyim sektöründe maliyetlerin artabileceği belirtiliyor. Pamuk kullanılan başlıca ürünler şöyle:
- Tişört
- Kot pantolon
- İç giyim ürünleri
- Havlu ve bornoz
- Çorap
- Yatak tekstili
- Çarşaf ve nevresim
- Bebek kıyafetleri
- Pamuklu medikal ürünler
PİRİNÇTEKİ ZAM GIDA SEKTÖRÜNÜ ETKİLEYEBİLİR
Pirinç fiyatlarındaki olası yükseliş ise doğrudan gıda sektörüne yansıyabilir. Asya mutfağının temel ürünlerinden biri olan pirinç, aynı zamanda birçok işlenmiş gıdanın da ham maddesi olarak kullanılıyor. Pirinçten üretilen veya pirinç kullanılan ürünler arasında şunlar bulunuyor:
- Paket pirinç ürünleri
- Hazır pilavlar
- Pirinç unu
- Bebek mamaları
- Pirinç patlakları ve atıştırmalıklar
- Sushi ürünleri
- Glutensiz gıdalar
- Bazı hazır çorbalar
ZİNCİRLEME ETKİ ENDİŞESİ
Ekonomistler, tarımsal emtialarda yaşanacak yükselişlerin yalnızca tek bir ürünü değil, üretim zincirinin tamamını etkileyebileceğini belirtiyor. Ham madde maliyetlerindeki artışın; nakliye, ambalaj ve enerji giderleriyle birleşmesi halinde market fiyatlarında daha geniş çaplı artışlar görülebileceği ifade ediliyor.
