ABD ile İran arasında son günlerde Hürmüz Boğazı'nda yaşanan askeri gerilim, iki ülke arasındaki diplomatik sürecin yönünü değiştirdi. Daha önce İsviçre'de gerçekleştirilmesi planlanan nükleer müzakereler ertelenirken, taraflar önceliği bölgedeki güvenlik krizine verdi. Bu kapsamda ABD ve İran heyetlerinin salı günü Katar'ın başkenti Doha'da bir araya gelerek Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik, deniz trafiği ve karşılıklı yükümlülükleri ele alması bekleniyor.
DİPLOMATİK KANALLAR YENİDEN AÇILDI
Hürmüz Boğazı'nda yaşanan karşılıklı misillemelerin ardından iki ülke arasındaki temaslar neredeyse tamamen durmuştu. Ancak son gelişmeler, diplomatik sürecin yeniden canlandığını ortaya koydu. ABD merkezli Axios'un haberine göre taraflar, sahadaki askeri faaliyetleri durdurma konusunda yeni bir uzlaşıya vardı. Üst düzey bir ABD'li yetkili, "Tüm kinetik faaliyetleri durdurma kararı aldık." ifadeleriyle gerilimin azaltılması yönünde önemli bir adım atıldığını doğruladı.
GERİLİMİN NEDENİ MUTABAKATIN FARKLI YORUMLANMASI
Haberde yer alan bilgilere göre Hürmüz Boğazı'nda tansiyonu yükselten son olayların temelinde, daha önce imzalanan mutabakat zaptındaki Hürmüz Boğazı'na ilişkin maddelerin taraflarca farklı şekilde yorumlanması bulunuyor. Her iki ülke de karşı tarafı anlaşmayı ihlal etmekle suçlarken, bu durum sahada yeni askeri gerilimlerin yaşanmasına neden oldu.
İSVİÇRE'DE PLANLANAN NÜKLEER GÖRÜŞMELER ERTELENDİ
Normal şartlarda ABD ve İran heyetlerinin salı günü İsviçre'de bir araya gelerek İran'ın nükleer programını değerlendirmesi planlanıyordu. Ancak Hürmüz Boğazı'nda yaşanan askeri tırmanış ve ticari gemilere yönelik saldırılar nedeniyle müzakere gündemi tamamen değişti.
Bu gelişmeyle birlikte toplantının adresi İsviçre'den Katar'ın başkenti Doha'ya taşındı. Zirvenin ana gündemini ise artık nükleer program değil, Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik ve uluslararası gemi trafiğinin güvence altına alınması oluşturacak.
"KIRMIZI HAT" PLANI DEVREYE GİREMEDİ
Geçtiğimiz hafta İsviçre'de gerçekleştirilen temaslarda ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile İran heyeti arasında önemli bir mutabakata varılmıştı. Görüşmeler sonucunda ABD ordusu ile İran Devrim Muhafızları Ordusu arasında doğrudan iletişim sağlayacak bir "kırmızı hat" kurulması konusunda anlaşma sağlanmıştı. Bu hattın amacı, Hürmüz Boğazı'nda yaşanabilecek olası krizlerde yanlış anlaşılmaların önüne geçmek ve uluslararası deniz trafiğinin güvenliğini koordineli şekilde sağlamaktı.
Ancak İran'ın bölgedeki gemi geçişlerini tek taraflı yönetme yaklaşımını sürdürmesi nedeniyle iletişim hattının henüz faaliyete geçirilemediği, bunun da sahadaki gerginliği artırdığı ifade edildi.
DOHA ZİRVESİNDE HANGİ BAŞLIKLAR MASADA OLACAK?
İlk mutabakat kapsamında İran, ticari gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan güvenli şekilde geçişini sağlamayı taahhüt etmişti. Buna karşılık ABD de İran limanlarına yönelik uyguladığı ablukayı kaldırmayı kabul etmişti.
Doha'da yapılacak görüşmelerde bu maddelerin ayrıntılı şekilde ele alınması ve uygulanmasına ilişkin net kuralların belirlenmesi bekleniyor. Tarafların özellikle deniz güvenliği, askeri koordinasyon ve ticari taşımacılığın kesintisiz devam etmesi konusunda ortak bir mekanizma oluşturması hedefleniyor.
BARIŞ GÖRÜŞMELERİNİN DURDUĞU İDDİA EDİLMİŞTİ
Öte yandan Wall Street Journal, geçtiğimiz günlerde yayımladığı haberinde ABD ile İran arasındaki barış görüşmelerinin durdurulduğunu öne sürmüştü.
Haberde, karşılıklı saldırılar nedeniyle hafta sonunda İsviçre'de yeniden başlaması planlanan görüşmelerin askıya alındığı belirtilmiş, ayrıca ABD Başkanı Donald Trump'ın haziran ayı başında imzaladığı mutabakat zaptında İran'ın Hürmüz Boğazı'nı uluslararası ticaret için açık tutma yükümlülüğüne dikkat çekilmişti.
ABD'DEN SERT MESAJLAR
ABD'nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Mike Waltz da Fox News'e yaptığı açıklamada, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki uluslararası deniz trafiğini engellemeye devam etmesi halinde ABD'nin İran'ın askeri altyapısını hedef almayı sürdüreceğini söyledi.
Waltz ayrıca İran'ın yeniden uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırması ihtimaline ilişkin değerlendirmesinde, buna yalnızca ABD'nin değil uluslararası toplumun da karşı olduğunu ifade etti. Ateşkes sürecine ilişkin teknik görüşmelerin sürdüğünü belirten Waltz, ABD Başkanı Donald Trump'ın diplomasiye öncelik verdiğini ancak sabrının sınırsız olmadığını da sözlerine ekledi.
KARŞILIKLI MİSİLLEMELER GERİLİMİ TIRMANDIRDI
Son dönemde taraflar birbirini mutabakat hükümlerini ihlal etmekle suçladı. Bu süreçte İran'ın Katar'dan petrol taşıyan bir konteyner gemisi ile bir tankeri hedef aldığı belirtilirken, ABD de buna karşılık İran'ın iletişim altyapısını, insansız hava araçlarını ve füze üslerini vurdu.
