Orta Doğu’da tansiyonu yükselten son gelişmelerin ardından, ABD ile İran arasında yeni bir diplomatik sürecin kapısı aralanıyor. 28 Şubat’ta İsrail ile birlikte İran’a yönelik saldırı gerçekleştiren Washington yönetiminin, bu kez 1 aylık ateşkes ve sonrasında kalıcı bir uzlaşı için kapsamlı bir plan hazırladığı iddia edildi. Söz konusu taslak, bölgesel dengeleri kökten etkileyebilecek maddeler içerirken, Tahran yönetimi de karşılık olarak kendi taleplerini içeren 7 maddelik bir paket sundu.
Hazırlanan planın, ABD’nin Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile Jared Kushner tarafından şekillendirildiği öne sürülüyor. Ancak söz konusu taslakla ilgili resmi makamlardan henüz doğrulama gelmiş değil.
15 MADDELİK ABD PLANI
ABD’nin hazırladığı öne sürülen taslak, İran’ın nükleer programından bölgesel politikalarına kadar geniş bir çerçevede düzenlemeler içeriyor. İşte o 15 maddelik plan:
- İran’ın mevcut nükleer kapasitesinin tamamen ortadan kaldırılması
- İran’ın “asla nükleer silah arayışında olmayacağına” dair taahhüt vermesi
- İran topraklarında her türlü nükleer zenginleştirme faaliyetinin yasaklanması
- Zenginleştirilmiş uranyumun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na (UAEA) teslim edilmesi
- Natanz, İsfahan ve Fordow’daki nükleer tesislerin devre dışı bırakılması ve imha edilmesi
- UAEA’ya tüm bilgilere tam erişim izni verilmesi
- İran’ın vekalet güçleri stratejisinden vazgeçmesi
- Bölgedeki milis gruplara finansman ve silah desteğinin kesilmesi
- Hürmüz Boğazı’nın kesintisiz şekilde açık tutulması
- Balistik füze programına ilişkin kararın ertelenmesi
- Balistik füzelerin yalnızca savunma amaçlı kullanılması
- İran’a yönelik tüm yaptırımların kaldırılması
- Buşehr’de sivil nükleer programın geliştirilmesine destek verilmesi
- Yaptırımların yeniden uygulanması tehdidinin otomatik olarak iptal edilmesi
- Taraflar arasında ek bölgesel ve güvenlik mutabakatlarının oluşturulması
Taslakta özellikle nükleer faaliyetlerin tamamen sonlandırılması ve uluslararası denetimin artırılması dikkat çekerken, yaptırımların kaldırılması gibi teşvik unsurları da öne çıkıyor.
TAHRAN’DAN 7 MADDELİK TALEP LİSTESİ
Washington’ın teklifine karşı İran yönetimi de kendi şartlarını masaya koydu. Tahran’ın talepleri, daha çok bölgedeki ABD varlığı ve güvenlik garantileri üzerine yoğunlaşıyor:
- Körfez ülkelerindeki tüm ABD askeri üslerinin kapatılması
- Savaş nedeniyle oluşan maddi ve manevi zararların eksiksiz tazmin edilmesi
- Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden ücret alınmasına yönelik uluslararası düzenleme yapılması
- Savaşın yeniden başlamayacağına dair net güvence verilmesi
- Lübnan’daki Hizbullah güçlerine yönelik İsrail saldırılarının sona erdirilmesi
- İran’a uygulanan tüm yaptırımların kaldırılması
- Füze programının herhangi bir sınırlama olmaksızın sürdürülmesine izin verilmesi
Önümüzdeki süreçte, tarafların karşılıklı taviz verip vermeyeceği ve bu taslağın somut bir anlaşmaya dönüşüp dönüşmeyeceği, yalnızca bölgeyi değil küresel siyaseti de yakından ilgilendirecek.
