Anayasa Mahkemesi (AYM), cinsiyet değişikliği ameliyatlarıyla ilgili uzun süredir tartışılan düzenlemeye ilişkin önemli bir karara imza attı. Yüksek Mahkeme, Türk Medeni Kanunu'nda yer alan ve cinsiyet değiştirme ameliyatı yapılabilmesi için mahkemeden izin alınmasını öngören hükmün iptali istemiyle yapılan başvuruyu değerlendirdi. Yapılan inceleme sonucunda itiraz reddedildi ve mevcut düzenlemenin yürürlükte kalmasına karar verildi.
Karar, Antalya 13. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde görülen bir dava kapsamında yapılan Anayasa'ya aykırılık başvurusu üzerine alındı.
BAŞVURUDA HANGİ GEREKÇELER İLERİ SÜRÜLDÜ?
Anayasa Mahkemesi'ne taşınan başvuruda, cinsiyet değişikliğine izin verilmesinin doğuştan gelen biyolojik cinsiyet farklılığının hukuki sonuçlarını ortadan kaldırdığı ileri sürüldü. Başvuru metninde, askerlik hizmeti gibi cinsiyete bağlı yükümlülükler içeren hukuki düzenlemelerin bu nedenle işlevsiz hale geldiği savunuldu.
Bunun yanı sıra, Anayasa'da yer alan "kimsenin cinsiyetine uygun olmayan bir işte çalıştırılamayacağı" yönündeki hükümle de çelişki oluştuğu iddia edilerek, söz konusu düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olduğu öne sürüldü.
AYM'DEN ÖZEL HAYAT VE KİŞİSEL ÖZGÜRLÜK VURGUSU
Yüksek Mahkeme kararında, daha önce bireysel başvurular kapsamında verdiği kararları da hatırlatarak özel hayat hakkının kapsamına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Kararda, özel hayat kavramının kesin sınırlarla tanımlanamayacak kadar geniş bir alanı kapsadığı belirtilirken, bu hakkın temelinde bireyin kişisel bağımsızlığının yer aldığı ifade edildi. Ayrıca, bireyin kişiliğini geliştirmesi ve kendisini gerçekleştirebilmesinin özel hayata saygı hakkının önemli unsurlarından biri olduğu vurgulandı. Mahkeme kararında şu değerlendirmelere yer verildi:
"- Bu bağlamda anılan hak; herkesin istenmeyen bütün müdahalelerden uzak, kendine özel bir ortamda yaşama hakkına sahip olduğuna işaret etmekle birlikte kişiliğin serbestçe geliştirilmesiyle uyumlu birçok hukuki menfaati de içermektedir.
İtiraz konusu kural, cinsiyet değişikliğini mahkemece verilecek izin şartına bağlamak suretiyle maddi ve manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkı ile özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkına sınırlama getirmektedir.
Kuralda, cinsiyet değişikliğine izin verilme usulü herhangi bir tereddüde yer vermeyecek biçimde açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralın belirli ve öngörülebilir olduğu, bu yönüyle kanunilik şartını taşıdığı anlaşılmıştır."
KAMU DÜZENİ VE SAĞLIĞIN KORUNMASI GEREKÇESİ
Kararda, Türk Medeni Kanunu'nda cinsiyet değiştirme sürecine ilişkin belirli hukuki aşamaların öngörüldüğü hatırlatıldı. Mahkeme, cinsiyet değişikliği ameliyatının mahkeme iznine bağlanmasının kamu düzeninin korunması ve bireyin sağlığının güvence altına alınması amacı taşıdığı değerlendirmesinde bulundu.
Yüksek Mahkeme, söz konusu düzenlemenin toplumsal ihtiyaçları karşılamaya yönelik bir amaç taşıdığına işaret ederek şu ifadeye yer verdi:
"Cinsiyet değiştirmenin mahkemece izin verilmesi şartına tabi tutulmasını öngören kuralın kamu düzeninin sağlanması ve bireyin sağlığının korunmasını amaçladığı gözetildiğinde kuralın zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamaya yönelik olmadığı söylenemez."
İTİRAZ OY BİRLİĞİYLE REDDEDİLDİ
Anayasa Mahkemesi, yaptığı anayasal denetim sonucunda mahkeme izni şartını öngören düzenlemenin hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerini karşıladığı, kamu yararı amacı taşıdığı ve Anayasa'ya aykırı olmadığı kanaatine vardı.
