Yapılan değişiklikle birlikte belediyeler, bağlı kuruluşlar, mahalli idare birlikleri ve bu kurumlara bağlı şirketlerin yeni şirket veya kooperatif kurabilmesi artık doğrudan Cumhurbaşkanı iznine bağlandı.
Kamu yönetimi ve yerel idareler açısından dikkat çeken düzenleme, özellikle belediye iştiraklerinin son yıllarda artan ticari faaliyetleri nedeniyle yeni bir denetim mekanizması olarak değerlendiriliyor. Düzenleme kapsamında yalnızca yeni şirket kuruluşları değil, mevcut şirketlere ortak olunması, hisse edinimi ve kooperatif yapıları da Cumhurbaşkanlığı onayına tabi hale getirildi.
KANUNDA KRİTİK DEĞİŞİKLİK
Düzenleme, 24 Kasım 1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un 26’ncı maddesinde yapılan değişiklikle yürürlüğe girdi. Resmi Gazete’de yayımlanan kararda, mahalli idarelerin ekonomik girişimlerine ilişkin sınırların yeniden çizildiği görüldü.
Yeni hükme göre belediyeler, bağlı kuruluşları, mahalli idare birlikleri ve bunların kurduğu şirketler artık bağımsız şekilde yeni şirket veya kooperatif kuramayacak. Ayrıca bu kurumların doğrudan ya da dolaylı olarak sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketlerin de yeni ticari oluşumlara gitmesi Cumhurbaşkanlığı iznine bağlandı.
Kararda yer alan düzenlemede şu ifadeler dikkat çekti:
“Mahalli idareler, bağlı kuruluşları, mahalli idare birlikleri ve bunlar tarafından kurulan şirketler ile bunların doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketlerin yeni şirket kurması, kooperatif kurması Cumhurbaşkanının iznine tabidir.”
ORTAKLIK VE HİSSE DEVRİ DE KAPSAMA ALINDI
Yapılan değişiklik yalnızca şirket kuruluş süreçleriyle sınırlı kalmadı. Resmi Gazete’de yayımlanan düzenlemenin 17’nci maddesiyle birlikte ortaklık yapıları ve sermaye hareketleri konusunda da kapsam genişletildi.
Buna göre belediyelerin çoğunluk hissesine sahip olduğu şirketlerin mevcut ya da yeni kurulacak şirketlere ortak olması, kooperatiflere sermaye aktarımı yapması veya hisse edinmesi de artık Cumhurbaşkanı onayı olmadan gerçekleştirilemeyecek.
Üstelik bedelsiz devir yoluyla yapılan hisse işlemleri de düzenleme kapsamına alındı. Böylece yerel yönetimlerin iştirak yapılarında gerçekleştireceği hemen her ekonomik hamle merkezi denetime tabi hale geldi.
Kararda bu bölüm şu ifadelerle düzenlendi:
“Yarısından fazla hissesine sahip olduğu kooperatiflerin yeni şirket veya kooperatif kurması, mevcut veya kurulacak şirketlere veya kooperatiflere sermaye katılımında bulunulması, bedelsiz devir yoluyla olanlar da dâhil olmak üzere her türlü hisse edinimi, şirket veya kooperatife ortak olunması Cumhurbaşkanının iznine tabidir.”
BELEDİYE İŞTİRAKLERİ YAKINDAN İZLENECEK
Son yıllarda büyükşehir belediyeleri başta olmak üzere çok sayıda yerel yönetim; ulaşım, enerji, gıda, teknoloji, sosyal hizmetler, inşaat ve organizasyon alanlarında iştirak şirketleri üzerinden faaliyet yürütüyordu. Yeni düzenleme ile birlikte bu şirketlerin genişleme süreçleri daha sıkı bir denetime tabi olacak.
Uzmanlar, değişikliğin belediye iştiraklerinin kontrolsüz büyümesini engellemeyi ve kamu kaynaklarının daha merkezi bir denetim altında kullanılmasını amaçladığını değerlendiriyor. Özellikle belediyelerin farklı alanlarda kurduğu şirketlerin mali yapıları ve kamu kaynaklarının kullanımı uzun süredir tartışma konusu oluyordu.
YEREL YÖNETİMLERDE YENİ DÖNEM BAŞLIYOR
Yeni düzenlemeyle birlikte belediyelerin ekonomik ve ticari karar alma süreçlerinde merkezi yönetimin etkisi daha da artmış oldu. Bundan sonraki süreçte belediyeler, iştirak şirketleri üzerinden yeni yatırım ya da ortaklık planları yaparken Cumhurbaşkanlığı makamından izin almak zorunda kalacak.
Düzenlemenin özellikle büyükşehir belediyelerinin iştirak politikalarını nasıl etkileyeceği ve mevcut projelerde yeni bir revizyona gidilip gidilmeyeceği önümüzdeki dönemde daha net ortaya çıkacak.
