Dünya genelinde kullanılan resmi zaman sisteminde önemli bir değişikliğe gidiliyor. Fransa'nın Versailles kentinde düzenlenen uluslararası konferansta, artık saniye uygulamasının sona erdirilmesi ve bunun yerine zaman ile Dünya'nın dönüşü arasındaki farkın daha geniş bir aralıkta yönetilmesi kararlaştırıldı. 69 ülkenin temsilcilerinin katıldığı oylamada kabul edilen düzenlemenin 20 Mayıs 2027'de yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
ARTIK SANİYE UYGULAMASI NEDEN KALDIRILIYOR?
Günümüzde zamanı ölçmek için kullanılan atom saatleri son derece hassas çalışıyor. Ancak Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı sabit değil. Gezegenin iç yapısındaki hareketler, okyanuslardaki değişimler ve atmosferdeki hava akımları, Dünya'nın dönüş hızını etkileyebiliyor.
Atom saatleriyle ölçülen zaman ile Dünya'nın dönüşüne dayalı astronomik zaman arasında oluşan farkı azaltmak için bugüne kadar belirli aralıklarla artık saniye uygulamasına başvuruluyordu. Bu yöntem kapsamında bazı dakikalar 60 saniye yerine 61 saniye sürüyordu. Ancak saniye eklenmesi, bilgisayar yazılımları ve küresel iletişim altyapıları açısından teknik sorunlara yol açabiliyor. Bu nedenle uluslararası zaman ölçümünde kesintisiz bir sistem oluşturulması hedefleniyor.
61 SANİYELİK DAKİKALAR TEKNOLOJİK AKSAKLIKLARA NEDEN OLDU
Artık saniye uygulamasının oluşturduğu sorunlar daha önce de gündeme geldi. Özellikle 2012 yılında gerçekleştirilen zaman düzeltmesi sırasında bazı bilgisayar sistemlerinde arızalar yaşandı. Reddit ve LinkedIn gibi internet platformlarının hizmetlerinde kesintiler meydana gelirken, Qantas hava yolu şirketinin uçuşlarında da gecikmeler görüldü.
Sorunun temelinde, bütün yazılım ve sistemlerin fazladan eklenen bir saniyeyi aynı şekilde işleyememesi bulunuyor. Sunucular, veri merkezleri, uydu sistemleri ve iletişim ağları hassas zaman eşleştirmelerine ihtiyaç duyuyor. Saatlerde yapılan ani değişiklikler, bu sistemlerin birbiriyle uyumunu bozabiliyor.
Dünya'nın son yıllarda bazı dönemlerde daha hızlı dönmesi de yeni bir riski gündeme getirdi. Gelecekte ilk kez bir saniyenin çıkarılmasını gerektiren negatif artık saniye uygulamasına ihtiyaç duyulabileceği değerlendirildi. Daha önce uygulanmamış bu yöntemin yazılım ve altyapılarda yeni aksaklıklara yol açabileceği endişesi, değişiklik kararında etkili oldu.
KÜRESEL SAAT SİSTEMİNDE YENİ DÖNEM BAŞLIYOR
Yeni düzenlemeyle birlikte Eşgüdümlü Evrensel Zaman (UTC) ile Dünya'nın dönüşünü esas alan astronomik zaman arasındaki farkın en fazla 3.600 saniyeye, yani bir saate ulaşmasına izin verilecek. Böylece aradaki farkı kapatmak amacıyla düzenli aralıklarla saniye eklenmesi veya çıkarılması gerekmeyecek.
Atom saatleri, saniyeyi atomların belirli fiziksel özelliklerinden yararlanarak ölçüyor. Astronomik zaman ise Dünya'nın dönüş hareketiyle bağlantılı. Bu iki zaman ölçümünün aynı hızda ilerlememesi, artık saniye uygulamasının temel nedenini oluşturuyordu.
Yeni sistemde zaman ölçümünün hassasiyetini koruyan atom saatleri kullanılmaya devam edecek. Değişen nokta, resmi zamanın Dünya'nın dönüşüyle arasındaki farkı sürekli küçük tutmak için yapılan saniyelik müdahalelerin sona ermesi olacak. İlk bir saatlik düzeltmeye ihtiyaç duyulmasının ise mevcut hesaplamalara göre binlerce yıl alabileceği belirtiliyor.
DEĞİŞİKLİK GÜNLÜK HAYATI ETKİLEYECEK Mİ?
Küresel zaman sistemindeki düzenlemenin vatandaşların günlük yaşamında doğrudan bir değişikliğe yol açması beklenmiyor. Akıllı telefonlar, bilgisayarlar ve kol saatleri kullanılmaya devam edecek; işe, okula veya randevulara ilişkin saatlerde ani bir değişiklik yaşanmayacak.
Düzenlemenin asıl etkisi, zaman bilgisine yüksek hassasiyetle ihtiyaç duyan teknik sistemlerde görülecek. İnternet altyapıları, telekomünikasyon ağları, uydu navigasyonu, elektrik şebekeleri ve finansal işlem sistemleri, zaman eşleştirmesinin kritik olduğu alanlar arasında yer alıyor. Artık saniyenin kaldırılmasıyla bu sistemlerin zaman düzeltmeleri sırasında ortaya çıkabilecek uyum sorunlarının azaltılması amaçlanıyor.
TÜRKİYE'DE DE YENİ SİSTEM UYGULANACAK
Uluslararası zaman ölçümüne ilişkin karar, Türkiye'nin de içinde bulunduğu uluslararası ölçüm standartları sistemini ilgilendiriyor. Düzenlemenin 20 Mayıs 2027'de yürürlüğe girmesiyle küresel resmi zamanın uygulanmasında yeni bir aşamaya geçilmesi planlanıyor. Değişikliğin geçmişi 2022 yılına uzanıyor. O yıl düzenlenen Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı'nda, UTC ile Dünya'nın dönüşüne dayalı zaman arasındaki izin verilen farkın 2035 yılına kadar artırılması yönünde karar alınmıştı. Son gelişmeyle birlikte uygulamanın daha erken, 2027 yılında başlatılması hedeflendi.
