İstanbul, Antalya, İzmir gibi büyük şehirlerde havalimanları doğrudan şehir adıyla anılıyor. Türkiye’nin başkentinde farklı bir tercih yapılmasının nedeni ise merak konusu. “Ankara Havalimanı” yerine “Esenboğa” adının kullanılmasının ardında dikakt çeken bir gerçek yatıyor. Bu isim, sanıldığı gibi modern bir adlandırmaya ya da coğrafi bir özelliğe değil, bölgenin tarihsel geçmişine dayanıyor.
Ünlü tarihçi Murat Bardakçı, 2000 yılında kaleme aldığı yazısında Esenboğa isminin kökenini ayrıntılarıyla ele almış ve bu konuda bilinen yanlışlara bir açıklık getirmişti. Gelin, birlikte bakalım...
ASLINDA BİR KİŞİNİN ADI
Günümüzde “esen” kelimesi çoğunlukla rüzgârla ilişkilendirilse de Esenboğa ismindeki “esen” kelimesinin kökeni düşünülenden oldukça farklı. Bardakçı’nın aktardığına göre bu kelimenin aslı “isen”. Eski Türkçede “isen”; mutlu, huzurlu, sağlıklı ve iyi durumda olma anlamlarına geliyor. Bugün hâlâ kullanılan “esen kal”, “esenlikle git” gibi ifadeler de bu kökten geliyor.
Kulağa ilginç gelen Esenboğa ismi aslında bir şahsa ait. Tarihî kaynaklarda bu isim “İsen Buga” olarak geçiyor. Anlamı ise “mutlu, kutlu, sağlıklı öküz”. Günümüz kulağına tuhaf gelse de, geçmişte güçlü hayvan isimlerinin insanlara verilmesi oldukça yaygındı. Bugün “Aslan” isminin kullanılmasına benzer bir anlayış vardı.
İSEN BUGA KİMDİR?
İsen Buga, Asya’daki Türk devletlerinden Çağatay Devleti’nin hükümdarıydı. Aynı zamanda Cengiz Han’ın soyundan geliyordu. 14. yüzyılın sonlarına doğru Timur’un kendi imparatorluğunu kurmasının ardından, birçok hükümdar gibi o da Timur’un hâkimiyetini kabul ederek fiilen Timur’un generallerinden biri haline geldi.
Bu dönemde, Doğu Türk geleneğine göre “han” unvanını taşıyabilmek için Cengiz Han soyundan gelmek şarttı. Timur bu soydan gelmediği için “han” unvanını kullanmamış, yalnızca “emir” olarak anılmıştı. Buna karşılık Cengiz Han soyundan gelen hükümdarlar, sembolik de olsa han unvanlarını korumuşlardı.
ANKARA SAVAŞI'NDA ESENBOĞA ÖNEMLİ YER TUTUYOR
İsen Buga, 1402 yılında Timur ile Osmanlı Sultanı Yıldırım Bayezid arasında yapılan Ankara Savaşı’nda önemli bir görev üstlendi. Savaş, bugünkü Çubuk Ovası civarında meydana geldi. Bazı tarihçilere göre İsen Buga hücum birliklerinin, bazılarına göre ise Timur’un meşhur fil birliklerinin komutanıydı.
Karargâhını, bugün Esenboğa Havalimanı’nın bulunduğu bölgeye kurduğu söyleniyor. Savaşın kritik anlarında fil birliklerini ön hatta sürmesi, Osmanlı ordusunun bozguna uğramasında en önemli etkenlerden biri oldu. Bu yenilgi Osmanlı Devleti’nde Fetret Devri’ni başlatan sürecin de temelini oluşturdu.
HAVALİMANININ ADI NASIL ESENBOĞA OLDU?
Cumhuriyet’in ilk yıllarında Ankara’nın havalimanı Etimesgut’taydı. Ancak zamanla bu alan yetersiz kaldı ve 1950’li yıllarda yeni bir havalimanı inşa edilmesine karar verildi. Yeni havalimanı, o dönem Esenboğa adıyla bilinen bölgede yapıldı. Yetkililer de havalimanına yeni bir isim vermek yerine, bulunduğu yerin adını kullanmayı tercih etti. Böylece Ankara’nın havalimanı resmen Esenboğa Havalimanı adını aldı.
