Sosyal güvenlik sisteminde 2008 yılında yürürlüğe giren düzenlemeler, emeklilik şartlarını köklü biçimde değiştirdi. Sosyal Güvenlik Uzmanı İsa Karakaş, yaptığı değerlendirmede özellikle 2036 yılının emeklilik planlamasında belirleyici bir eşik olduğuna dikkat çekti.
Karakaş’a göre, kamu görevlileri için 9 bin prim gününü 2036 yılına kadar tamamlayamayan sigortalılar, kademeli yaş artışı nedeniyle daha geç yaşlarda emekli olmak zorunda kalacak. Bu da emeklilik hayalini öteleyen en önemli risklerden biri.
18 YAŞ DETAYI: PRİM BOŞA GİTMİYOR AMA…
Sistemde dikkat çeken önemli ayrıntılardan biri de sigortalılık başlangıcıyla ilgili. Karakaş, sigortalılık süresinin kural olarak 18 yaşın doldurulmasıyla başladığını vurguladı.
Ancak 18 yaşından önce yatırılan primlerin tamamen kaybolmadığını belirten Karakaş, bu sürelerin toplam prim gününe eklendiğini, fakat emeklilikte esas alınan hizmet süresinin reşit olunan tarihten itibaren başlatıldığını ifade etti. Bu nedenle erken yaşta çalışmaya başlayanların bu detayı göz önünde bulundurması gerekiyor.
2036 SONRASI KADEMELİ YAŞ ARTIŞI GELİYOR
Emeklilik sisteminde en kritik değişimlerden biri de yaş şartında yaşanacak artış. Karakaş, 2036 yılı sonrasında emeklilik yaşının kademeli olarak yükseldiğini ve bu artışın 2048 yılına kadar devam ettiğini belirtti.
Bu süreç sonunda kadın ve erkek için emeklilik yaşı 65’te eşitleniyor. Uzmanlara göre bu, özellikle prim gününü geç tamamlayanlar için emeklilik süresinin ciddi şekilde uzaması anlamına geliyor.
YAŞ HADDİNDEN EMEKLİLİK SEÇENEĞİ
Bazı sigortalılar için daha düşük prim günüyle emeklilik imkânı da bulunuyor. 5 bin 400 prim gününü tamamlayanlar, yaş haddinden emekli olabiliyor.
Ancak bu yöntemde yaş şartı daha yüksek uygulanıyor. Kadınlar için 58, erkekler için 60 yaş sınırı baz alınırken, 2036 sonrasında bu yaşlara kademeli artış ekleniyor. Söz konusu artışlar, 65 yaş sınırını geçmeyecek şekilde düzenleniyor. Dolayısıyla daha az primle emeklilik mümkün olsa da daha ileri yaşlarda aylık bağlanabiliyor.
KADROSUZLUK NEDENİYLE EMEKLİLİK DETAYI
Kamu çalışanları açısından farklı bir emeklilik yolu da kadrosuzluk nedeniyle emeklilik olarak öne çıkıyor. Özel kanunlar kapsamında kadrosuzluk sebebiyle emekliye sevk edilen kişiler için bazı durumlarda yaş şartı aranmaksızın emeklilik mümkün olabiliyor.
Bu kapsamda 9 bin prim gününü tamamlayanlara belirli şartlar dahilinde yaşlılık aylığı bağlanabiliyor. Ancak disiplin, yetersizlik veya farklı nedenlerle görevden ayrılan kamu personelinde, emeklilik için yine ilgili kanunda belirtilen yaş ve prim şartlarının sağlanması gerekiyor.
EMEKLİLİK PLANLAMASINDA ERKEN HAREKET KRİTİK
Uzmanlara göre mevcut sistemde en önemli unsur, prim gününün zamanında tamamlanması. 2036 yılına kadar gerekli gün sayısını dolduramayanlar için emeklilik yaşı her geçen yıl biraz daha yükseliyor.
