Milli Mücadele’nin ilk kahramanlarından biri olan Kozalaklı Mehmet Efe, Aydın Kuva-yı Milliyesi’nin kuruluşunda oynadığı öncü rol ile tarihe geçmiştir.
AYDIN’DA MİLLİ DİRENİŞİN KIVILCIMI
Kozalaklı Mehmet Efe, Kurtuluş Savaşı’nın ilk silahlı direnişlerinden birine öncülük eden isim olarak bilinir. 1919 yılında Aydın’ın Sultanhisar ilçesi yakınlarında bulunan Malgaç Köprüsü Baskını, Anadolu’da Yunan işgaline karşı yapılan ilk etkili Kuva-yı Milliye harekâtlarından biri olarak tarihe geçmiştir. Bu baskın, Nazilli ve çevresindeki Yunan işgal kuvvetlerine büyük darbe vurmuş ve halkın moralini yükseltmiştir.
Aydın Kuva-yı Milliyesi’nin ilk çekirdeği yalnızca 17 kişiden oluşuyordu. Bu müfreze, Yağcılar köyünden Kozalaklı Mehmet Efe’nin önderliğinde harekete geçti. Mehmet Efe, Armutlu, Karahayıt ve Alanlı köyleri üzerinden Yenipazar’ın Donduran köyüne ulaştı. Geçtiği her yerden gönüllüleri yanına alarak sayısını 60 kişiye kadar çıkardı.
MALGAÇ KÖPRÜSÜ BASKINI VE İLK ZAFER
Hazırlıkların tamamlanmasının ardından 4 Haziran 1919’da Malgaç Köprüsü’ne saldırı düzenlendi. Bu operasyon, Nazilli’deki Yunan birliklerinin moralini sarsarak geri çekilmelerine neden oldu. Yalnızca bir Türk savaşçının yaralandığı çatışma, Kuva-yı Milliye’nin gücünü ve halkın direniş azmini tüm bölgeye göstermiştir.
Kozalaklı Mehmet Efe ve arkadaşlarının bu başarısı, Aydın halkının direniş ruhunu canlandırdı. Bu olaydan sonra bölgedeki zeybekler, efeler ve gönüllüler birer birer direnişe katılmaya başladı.
YÖRÜK ALİ EFE VE DİĞERLERİYLE OMUZ OMUZA
Kozalaklı Mehmet Efe’nin açtığı yoldan ilerleyen Yörük Ali Efe, Kıllıoğlu Hüseyin Efe, Demirci Mehmet Efe ve diğer milli kahramanlar, kısa sürede Aydın cephesini organize ettiler. Bu dönemde yapılan Sultanhisar, Erbeyli ve Umurlu köprüsü baskınları, işgalci kuvvetlere büyük zararlar verdi.
Ancak zaman zaman efeler ile subaylar arasında otorite çatışmaları da yaşanmıştır. Özellikle Demirci Mehmet Efe’nin Kuva-yı Milliye’ye katılmasından sonra Aydın cephesinde güç dengeleri değişmiştir. Fakat tüm bu iç çekişmelere rağmen, Anadolu halkı düşmana karşı omuz omuza mücadele vermeyi sürdürmüştür.
KOZALAKLI MEHMET EFE’NİN TARİHTEKİ YERİ
Kozalaklı Mehmet Efe, yalnızca bir efe değil, aynı zamanda Aydın Kuva-yı Milliyesi’nin ilk komutanlarındandır. Onun önderliğinde gerçekleşen Malgaç Köprüsü Baskını, Anadolu’da örgütlü direnişin başlangıcı olarak kabul edilir. Bu baskın, Türk halkının bağımsızlık iradesini simgeleyen ilk somut adımlardan biridir.
Efe’nin yaşamı hakkında çok fazla belge bulunmamakla birlikte, yerel tarihçiler onun Aydın çevresinde büyük saygı gördüğünü ve halk tarafından “ilk kıvılcımı yakan efe” olarak anıldığını belirtir.
MİLLİ MÜCADELE’YE YOL AÇAN BİR EFENİN MİRASI
Bugün Kozalaklı Mehmet Efe, Kurtuluş Savaşı’nın ilk kahramanlarından biri olarak hatırlanmaktadır. Onun ve yoldaşlarının fedakârlığı, Anadolu’nun dört bir yanında halkın silaha sarılmasına, bağımsızlık için tek yürek olmasına öncülük etmiştir.
Malgaç Köprüsü Baskını, yalnızca bir askeri başarı değil, aynı zamanda Türk milletinin “teslim olmayan ruhunun” simgesi olmuştur. Bu zaferin mimarlarından biri olan Kozalaklı Mehmet Efe, Aydın tarihine altın harflerle kazınmıştır.
