AYBÜ’den Orta Asya’da üçlü arkeoloji hamlesi: Şahruhiye, Kavatkala ve Kızlartepesi kazılarında önemli bulgular
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi (AYBÜ), Orta Asya’da yürüttüğü uluslararası arkeoloji çalışmalarıyla Türk tarihinin farklı dönemlerine ilişkin yeni bulgular ortaya çıkarmaya devam ediyor. Özbekistan merkezli üç ayrı kazı sahasında yürütülen çalışmalar; Şahruhiye, Kavatkala ve Kızlartepesi yerleşimlerinde yoğunlaştı. AYBÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü tarafından, Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) desteğiyle ve Özbekistan Bilimler Akademisi iş birliğinde yürütülen çalışmalar, Akhun ve Göktürk dönemlerinden Karahanlı, Harezmşah ve Timurlu dönemlerine uzanan geniş bir tarihsel çerçeveyi kapsıyor.
Orta Asya’da üç farklı merkezde eş zamanlı kazı
AYBÜ’nün saha çalışmaları Orta Asya’nın farklı coğrafyalarına yayılan üç önemli arkeolojik merkezde gerçekleştirildi. Taşkent’te yer alan Şahruhiye, Karakalpakistan’daki Kavatkala ve Semerkant çevresindeki Kızlartepesi, Türk tarihinin farklı katmanlarını temsil eden kritik alanlar olarak öne çıktı. Bu kazılar, bölgedeki Türk varlığının sürekliliğine dair arkeolojik verilerin çeşitlenmesini sağlarken, aynı zamanda uluslararası bilimsel iş birliğinin de önemli bir örneği olarak değerlendirildi.
Şahruhiye Kazısı: Timur dönemine ait yapılar gün yüzüne çıkarıldı
Seyhun Nehri kıyısında, İpek Yolu üzerinde yer alan Şahruhiye antik kenti, AYBÜ ile Özbekistan Bilimler Akademisi arasında imzalanan beş yıllık protokol kapsamında yürütülen çalışmaların merkezini oluşturdu. 2026 sezonunda tamamlanan kazılarda, Emir Timur dönemine ait olduğu değerlendirilen askeri yapılar dikkat çekti. Karargâh niteliğindeki odalar, oyma sütunlu mihrap yapısı ve Karahanlı dönemine ait sikkeler, bölgenin çok katmanlı tarihsel yapısını ortaya koydu. İslami usullere göre düzenlenmiş mezar alanları da kazı çalışmalarında tespit edilen önemli buluntular arasında yer aldı.
Kavatkala Kazısı: Türk ekip tarafından yürütülen ilk saha çalışması
Karakalpakistan’da yer alan Kavatkala antik yerleşimi, Türkiye’den bir arkeoloji ekibinin ilk kez çalışma yürüttüğü saha olması nedeniyle ayrı bir önem taşıyor. Harezmşahlar döneminin önemli merkezlerinden biri olarak kabul edilen bölgede yapılan ilk etap kazılarında konut alanları ve yerleşim katmanları ortaya çıkarıldı. Çöl coğrafyasındaki zorlu saha koşullarına rağmen elde edilen bulgular, antik Harezm dönemine kadar uzanan kültürel sürekliliğe dair yeni veriler sundu.
Kızlartepesi Kazısı: Akhun ve Göktürk izleri tespit edildi
Semerkant yakınlarında, Afrasiab antik kentinin kuzeyinde yer alan Kızlartepesi Höyüğü, AYBÜ ekibinin yeni kazı alanlarından biri olarak dikkat çekti. İlk etap çalışmalarda Akhun ve Göktürk dönemlerine ait olduğu değerlendirilen figürlü kemik levhalar ile Soğd sikkeleri gün yüzüne çıkarıldı. Buluntular, dönemin sanat anlayışı ve ticari ilişkilerine dair önemli ipuçları sundu. Kazının ikinci etabının 2026 sonbaharında devam edeceği bildirildi.
Türkiye–Özbekistan iş birliğinde UNESCO hedefi
Şahruhiye Antik Kenti’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilmesi hedefiyle yürütülen proje, Türkiye ile Özbekistan arasında ortak bir tarih ve kültür ekseni oluşturuyor. Elde edilen tüm bulguların ileri analiz süreçleri için TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi’nde değerlendirileceği, çalışmaların hem akademik hem de kültürel miras açısından stratejik önem taşıdığı ifade ediliyor.
Kazılarda Türkiye’nin farklı üniversitelerinden akademisyenler, araştırmacılar ve öğrenciler görev alırken, Özbekistan Bilimler Akademisi ve uluslararası araştırmacılar da sürece katkı sundu. Çalışmaların, genç araştırmacılar için önemli bir saha deneyimi oluşturduğu ve Orta Asya’daki Türk tarihi çalışmalarına yeni bir bilimsel perspektif kazandırdığı belirtiliyor.
Öğretim Üyeleri ve Uzmanlar:
Doç. Dr. Tuba Tombuloğlu — Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi (Proje Yürütücüsü)
Prof. Dr. Hayrunnisa Alan — İstanbul Medeniyet Üniversitesi
Prof. Dr. Remzi Kuzuoğlu — Aksaray Üniversitesi
Prof. Dr. Bahattin Çelik — Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
Doç. Dr. Berkay Dinçer — İstanbul Üniversitesi
Dr. Öğr. Üyesi Ayça Gerçek — Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi
Dr. Ece Demirelli Aslan — Antropolog
Araştırmacılar ve Öğrenciler:
Arş. Gör. Dinçer Akdemir — Ankara Üniversitesi (Doktora Öğrencisi)
Mustafa Topal — Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi (Doktora Öğrencisi)
Muhammed Kasım Aydın — İstanbul Medeniyet Üniversitesi (Doktora Öğrencisi)
Kader Karakuş — Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi (Yüksek Lisans Öğrencisi)
Hasan Balkan — Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi (Yüksek Lisans Öğrencisi)
Mustafa Yavaş — Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi (Lisans Öğrencisi)
Tunahan Büyükkeskin — Ankara Üniversitesi (Lisans Öğrencisi)
Çalışmalara ayrıca Özbekistan Bilimler Akademisi’nin ilgili arkeoloji enstitülerinden uzmanlar ile Avustralya Adelaide Üniversitesi’nden bir araştırmacı destek vermiştir.
