Anadol, çalışmalarında veriyi bir sanat malzemesi olarak kullanırken yapay zekâ ve makine öğrenmesi teknolojilerini mimari ve görsel sanatlarla bir araya getiriyor. İşte detaylar...
REFİK ANADOL KİMDİR?
Refik Anadol, 1985 yılında İstanbul’da dünyaya gelen Türk medya sanatçısı ve tasarımcıdır. Sanat çalışmalarında yapay zekâ, makine öğrenmesi, veri bilimi, mimarlık ve dijital teknolojileri bir araya getiren Anadol, özellikle büyük veri kümelerini görsel ve işitsel deneyimlere dönüştüren eserleriyle tanınıyor.
Los Angeles merkezli Refik Anadol Studionun direktörü ve kurucu ortaklarından olan sanatçı, aynı zamanda UCLA Department of Design Media Arts bünyesinde ders veriyor. UCLA’dan Güzel Sanatlar Yüksek Lisansı derecesi bulunan Anadol’un çalışmaları, veri ve makine zekâsının sanat üretimindeki kullanımına odaklanıyor.
REFİK ANADOL NERELİ?
Refik Anadol, İstanbul doğumludur. 1985’te Türkiye’de dünyaya gelen sanatçı, üniversite eğitiminin ardından çalışmalarını ABD’de sürdürdü ve kariyerinin önemli bölümünü Los Angeles’ta geliştirdi. UCLA’da aldığı eğitim, sanatçı olarak çalışmalarında medya sanatı, tasarım, yazılım ve mimarlık arasındaki ilişkinin güçlenmesinde etkili oldu.
Anadol’un sanat anlayışının merkezinde, dijital çağda üretilen büyük miktardaki verinin sanatsal bir malzemeye dönüştürülmesi bulunuyor. Çalışmalarında insan hafızası, doğa, şehirler, uzay ve kültürel arşivler gibi farklı veri kaynaklarından yararlanarak hareketli ve çoğu zaman izleyiciyi çevreleyen dijital eserler oluşturuyor.
REFİK ANADOL'UN EĞİTİMİ
Anadol, yükseköğrenimine İstanbul Bilgi Üniversitesi’nde başladı. Görsel İletişim Tasarımı alanındaki eğitiminin ardından güzel sanatlar alanında yüksek lisans yaptı. Daha sonra ABD’ye giderek UCLA Department of Design Media Arts programında eğitim aldı ve burada Güzel Sanatlar Yüksek Lisansı derecesini tamamladı. Öğrencilik ve kariyerinin ilk dönemlerinden itibaren mimari yapılarla dijital teknolojileri birleştiren projeler geliştiren Anadol, zaman içerisinde yapay zekâ ve makine öğrenmesini çalışmalarının temel araçlarından biri haline getirdi.
REFİK ANADOL SANATINDA VERİ VE YAPAY ZEKÂ
Refik Anadol eserleri, geleneksel bir tablo veya heykel anlayışından farklı olarak çoğu zaman veri akışlarını, algoritmaları ve dijital görüntüleri sanatın temel unsurlarına dönüştürüyor. Anadol’un stüdyosu, veri anlatıları ve makine zekâsı üzerine araştırmalar yürütüyor.
Machine Hallucinations adı verilen uzun soluklu araştırma projesinde doğa, uzay ve şehir yaşamına ilişkin geniş görsel veri kümeleri yapay zekâ modelleriyle işleniyor. Stüdyo, 2016’dan bu yana bu kapsamda milyarlarca görüntü üzerinde çalıştığını ve yüzlerce yapay zekâ modeli eğittiğini belirtiyor. Bu yaklaşımda yapay zekâ yalnızca bir üretim aracı olarak değil, sanat eserinin oluşum sürecinin bir parçası olarak kullanılıyor. Veriler algoritmalar aracılığıyla işlenerek hareketli görüntüler, veri heykelleri ve mekâna yayılan dijital enstalasyonlara dönüştürülüyor.
ARŞİV RÜYASI
Anadol’un öne çıkan çalışmalarından Archive Dreaming (Arşiv Rüyası), SALT Research koleksiyonlarıyla gerçekleştirildi. Projede yaklaşık 1,7 milyon doküman, makine öğrenmesi algoritmaları kullanılarak aralarındaki ilişkiler bakımından işlendi ve ortaya çıkan çok boyutlu veri yapısı sürükleyici bir medya enstalasyonuna dönüştürüldü. Çalışma, arşivlerde bulunan belgelerin yalnızca saklanan materyaller olarak değil, algoritmalar aracılığıyla yeni ilişkiler kurulabilen bir veri evreni olarak ele alınmasına dayanıyor.
MELTING MEMORIES
Melting Memories, Anadol’un insan hafızası ve nörolojik veriler üzerine geliştirdiği dikkat çeken projelerinden biri oldu. Çalışmada beyin aktivitelerine ilişkin veriler, soyut ve hareketli görsel formlara dönüştürülerek dijital sanat deneyimi oluşturuldu. Proje, Anadol’un insan zihnindeki görünmeyen süreçleri veri aracılığıyla görselleştirme yaklaşımının öne çıkan örnekleri arasında yer aldı.
MACHINE HALLUCINATION
Machine Hallucination, sanatçının veri ve yapay zekâ çalışmalarının önemli projelerinden biri olarak öne çıkıyor. 2019’da New York’ta sergilenen çalışma, şehre ilişkin geniş görsel veri kümelerinin yapay zekâ algoritmalarıyla işlenmesi üzerine kuruldu. Proje, görsel arşivleri yeni ve hareketli bir dijital gerçekliğe dönüştürmeyi amaçlayan deneylerden biri olarak geliştirildi.
Anadol’un aynı araştırma çizgisindeki çalışmalarında şehirlerin yanı sıra doğa ve uzay görüntülerinden de yararlanılıyor. Machine Hallucinations: ISS Dreams projesinde Uluslararası Uzay İstasyonu tarafından elde edilen yaklaşık 1,2 milyon görüntü ile Dünya'nın uydu görüntüleri kullanılarak dinamik bir veri resmi oluşturuldu.
QUANTUM MEMORIES
Anadol’un dikkat çeken eserlerinden Quantum Memories, Avustralya’daki National Gallery of Victoria’da düzenlenen NGV Triennial kapsamında gösterildi. Çalışmada Dünya’nın doğası ve farklı coğrafyalarına ilişkin 200 milyondan fazla fotoğraftan oluşan veri kümesi kullanıldı. Yapay zekâ yardımıyla işlenen veriler, alternatif bir doğa görselleştirmesine dönüştürüldü.
UNSUPERVISED: MOMA'DA YER ALAN ESERİ
Unsupervised — Machine Hallucinations — MoMA, Anadol’un uluslararası alanda en çok bilinen çalışmalarından biri haline geldi. Eser, New York’taki Museum of Modern Art (MoMA) bünyesinde 19 Kasım 2022 ile 29 Ekim 2023 tarihleri arasında sergilendi.
Çalışmada MoMA’nın koleksiyonuna ait dijital veriler yapay zekâ ve makine öğrenmesi yöntemleriyle işlendi. Anadol Studio, çalışmanın oluşturulmasında MoMA koleksiyonundan 138 bin 151 görüntünün işlendiğini belirtiyor. Eser, gerçek zamanlı olarak yeni görsel biçimler oluşturan dijital bir enstalasyon olarak tasarlandı. MoMA da eseri, yapay zekânın müzenin koleksiyonunu yorumlayıp dönüştürmesi üzerine kurulu bir çalışma olarak tanımlıyor.
WDCH DREAMS
WDCH Dreams, Los Angeles’taki Walt Disney Concert Hall ile Anadol arasındaki çalışmanın önemli örneklerinden biri oldu. 2018 yılında Los Angeles Filarmoni'nin 100. sezonu kapsamında gerçekleştirilen projede, konser salonunun arşivindeki fotoğraf, ses ve video kayıtlarından yararlanılarak mekâna özel görsel bir çalışma oluşturuldu. Anadol’un kariyerindeki mimari projeksiyon ve veri sanatının birleşimini gösteren çalışmalar arasında yer aldı.
THE SPHERE VE MACHINE HALLUCINATIONS
Anadol’un daha sonraki çalışmalarından Machine Hallucinations: The Sphere, Las Vegas’taki Sphere yapısının mimarisiyle yapay zekâ tabanlı görselleştirmeleri bir araya getirdi. Projede uzay ve doğaya ilişkin geniş görsel arşivlerden yararlanılırken yapay zekâ modelleri aracılığıyla yeni görsel kombinasyonlar üretildi. Eser, dijital görüntülerin mimari yapının kendisiyle bütünleştiği büyük ölçekli bir çalışma olarak tasarlandı.
REFİK ANADOL'UN ÖNE ÇIKAN ESERLERİ
Refik Anadol eserleri arasında Unsupervised — Machine Hallucinations — MoMA, Machine Hallucination, Archive Dreaming, Melting Memories, Quantum Memories, WDCH Dreams, Machine Hallucinations: ISS Dreams, Infinity Room, Virtual Depictions: San Francisco, Seoul Haemong ve Machine Hallucinations: The Sphere gibi çalışmalar bulunuyor. Sanatçının resmi eser arşivinde bu çalışmaların yanı sıra farklı ülkelerde gerçekleştirilmiş çok sayıda veri heykeli, kamusal sanat projesi ve medya enstalasyonu yer alıyor.
