Türk edebiyatı ve düşünce dünyasının önemli isimlerinden Samiha Ayverdi, 21 Kasım 1905’te İstanbul’da doğmuş, 22 Mart 1993’te yine İstanbul’da hayatını kaybetmiştir. Osmanlı’nın son dönemine ve Cumhuriyet’in ilk yıllarına tanıklık eden Ayverdi, hem mütefekkir kimliği hem de tasavvufi yönüyle öne çıkmış bir yazardır. Şehzadebaşı’nda dünyaya gelen Ayverdi, eğitim hayatına Süleymaniye İnâs Rüşdiyesi’nde başlamış, ardından özel derslerle Fransızca öğrenmiş ve kendisini tarih, felsefe ile tasavvuf alanlarında yetiştirmiştir. Babası Piyade Kaymakamı İsmail Hakkı Bey, annesi Fatma Meliha Hanım’dır. Aynı zamanda ünlü mimar ve tarihçi Ekrem Hakkı Ayverdi’nin kardeşidir.
SAMİHA AYVERDİ NERELİ, KAÇ YAŞINDA VEFAT ETTİ?
İstanbullu bir aileye mensup olan Samiha Ayverdi, doğduğu şehirde yaşamını sürdürmüş ve 87 yaşında vefat etmiştir. Hayatının büyük bölümünü İstanbul’un kültürel ve manevi dokusunu anlamaya ve anlatmaya adayan Ayverdi, eserlerinde özellikle bu şehrin ruhunu derinlemesine işlemiştir. Vefatının ardından Fatih’te bulunan Merkezefendi Kabristanı’na defnedilmiştir.
SAMİHA AYVERDİ’NİN EŞİ KİMDİR, KAÇ ÇOCUĞU VARDIR?
Samiha Ayverdi, henüz 19 yaşındayken Ali Hayri Eke ile evlendirilmiştir. Ancak bu evlilik, fikir ve ruh dünyasındaki uyumsuzluk nedeniyle uzun sürmemiştir. Kısa süre sonra yollarını ayıran çiftin bu evlilikten bir kız çocuğu dünyaya gelmiştir.
SAMİHA AYVERDİ’NİN KIZI KİMDİR?
Ayverdi’nin tek çocuğu Nadide Uluant’tır. 1925 doğumlu olan Nadide Uluant, annesinin kültürel ve manevi mirasını sürdüren önemli isimlerden biri olarak tanınmış, özellikle Kubbealtı çevresinde aktif rol almıştır. 2019 yılında hayatını kaybeden Uluant, annesinin izinden giderek tasavvuf ve kültür alanında çalışmalar yürütmüştür.
SAMİHA AYVERDİ’NİN ESERLERİ NELERDİR?
Samiha Ayverdi, edebiyat hayatına 1938 yılında yayımladığı ilk romanıyla adım atmış ve geride 40’tan fazla eser bırakmıştır. Roman, hikâye, hatırat ve fikrî-tarihî inceleme türlerinde kaleme aldığı eserlerinde tasavvuf düşüncesini, insanın iç dünyasını ve İstanbul sevgisini işlemiştir.
Roman ve hikâyeleri arasında “Aşk Budur”, “Batmayan Gün”, “Mâbette Bir Gece”, “Ateş Ağacı”, “İnsan ve Şeytan” ve “Mesihpaşa İmamı” öne çıkarken; hatırat türünde “İstanbul Geceleri”, “İbrahim Efendi Konağı”, “Yeryüzünde Birkaç Adım” ve “Küplüce’deki Köşk” gibi eserleri dikkat çeker. Fikrî ve tarihî eserleri arasında ise “Boğaziçi’nde Târih”, “Türk Tarihinde Osmanlı Asırları” ve “Millî Kültür Meseleleri” gibi çalışmalar yer alır. Eserleri genel olarak tasavvuf, Osmanlı tarihi, kültürel kimlik ve insanın manevi yolculuğu etrafında şekillenir.
SAMİHA AYVERDİ HANGİ CEMAATTEN?
Samiha Ayverdi, tasavvuf yolunda Rifailik tarikatına mensuptur. Özellikle Hırkaişerif’te bulunan Ümmü Kenan Dergâhı çevresinde şekillenen manevi hayatı, onun eserlerine de derin bir şekilde yansımıştır. Ayverdi, Rifai geleneğinin 20. yüzyıldaki önemli temsilcileri arasında kabul edilir.
SAMİHA AYVERDİ’NİN ŞEYHİ KİMDİR?
Ayverdi’nin manevi yolculuğunda en önemli isim, şeyhi Kenan Rifai olmuştur. Annesi aracılığıyla tanıştığı Kenan Rifai, onun hem tasavvufi gelişiminde hem de yazarlık hayatında belirleyici bir rol oynamıştır. Rivayetlere göre, Ayverdi’nin kaleme sarılmasında şeyhinin “Sen yazacaksın” yönlendirmesi etkili olmuştur. Ayverdi, bu manevi bağı “Ken’an Rifâî ve Yirminci Asrın Işığında Müslümanlık” adlı eserinde de detaylı şekilde ele almıştır.
Samiha Ayverdi, yalnızca bir yazar değil; aynı zamanda kültür, tarih ve tasavvufu bir araya getiren önemli bir fikir insanıdır. Kubbealtı Cemiyeti’nin kurucuları arasında yer almış, ayrıca Türk Ev Kadınları Kültür Derneği’nin kuruluşunda da öncü rol üstlenmiştir. Eserleri bugün hâlâ Osmanlı mirasını, İstanbul’un ruhunu ve tasavvufi düşünceyi anlamak isteyenler için önemli bir kaynak olma özelliğini korumaktadır.
