Türkiye’de sosyal güvenlik sistemi kapsamında, sigortalı bireylerin emeklilik için belirlenen yaş, prim günü ve hizmet süresini tamamlaması halinde kendilerine ömür boyu maaş bağlanıyor. Ancak bu sistem yalnızca sigortalıyı değil, vefat sonrası geride kalan yakınlarını da kapsıyor. Dul eş ve yetim çocuklara bağlanan maaşlar belirli kurallar çerçevesinde veriliyor ve bu haklar bazı durumlarda kesilebiliyor ya da yeniden bağlanabiliyor.
DUL EŞLER İÇİN MAAŞIN DEVAMI NASIL SAĞLANIR?
Uzman isim İsa Karakaş, dul eşlere bağlanan maaşlarda en kritik noktanın evlilik durumu olduğunu vurguladı. Yeniden evlenen dul eşin aldığı maaş kesiliyor. Ancak bu evlilik boşanma ya da eşin vefatıyla sona ererse, kişi yeniden SGK’ya başvurarak eski maaşını talep edebiliyor. Öte yandan, ikinci eşin de vefat etmesi durumunda dul eşin iki maaş arasında tercih hakkı bulunuyor. Bu noktada yüksek olan maaş seçilerek ödenmeye devam ediliyor.
HİLELİ BOŞANMAYA AĞIR YAPTIRIM
Sosyal güvenlik sisteminde en dikkat çekici başlıklardan biri de “hileli boşanma” konusu. Resmi olarak boşanıp fiilen birlikte yaşamaya devam eden çiftler, SGK tarafından tespit edildiğinde ciddi yaptırımlarla karşılaşıyor. Bu durumda sadece maaş kesilmekle kalmıyor, aynı zamanda geçmişte yapılan tüm ödemeler faiziyle birlikte geri alınıyor.
DUL VE YETİM AYLIĞI NEDİR, HANGİ DURUMLARDA ALINABİLİR?
Dul ve yetim aylığı, vefat eden sigortalının geride kalan hak sahiplerine bağlanan aylıktır. SGK’nın resmi hizmetlerinde bu başvuru, “Ölüm Yardımı ve Dul / Yetim Aylığı Talebi” olarak yer alır ve e-Devlet üzerinden de yapılabilir. Başvuruda kimlik doğrulaması gerekir; e-Devlet şifresi, mobil imza, elektronik imza, T.C. kimlik kartı veya internet bankacılığı kullanılabilir.
Genel olarak dul aylığı eşe, yetim aylığı ise çocuklara bağlanır; bazı durumlarda anne ve babaya da aylık çıkabilir. SGK’nın ölüm aylığı sayfasında, anne ve babaya aylık bağlanması için gelir düzeyi ve yaş gibi ek şartlar bulunduğu; 65 yaşın üzerindeki ana-baba için ise artan hisse olmasa da aylık bağlanabildiği belirtiliyor.
ÇOCUKLARIN CİNSİYETİNE GÖRE DEĞİŞİYOR
Çocuklar açısından kurallar cinsiyete ve durumuna göre değişir. Kız çocuklar için çalışmama, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık almama ve evli olmama ya da sonradan boşanmış veya dul kalmış olma şartı aranır; bu grupta yaş ya da öğrenim şartı yoktur. Erkek çocuklarda ise ölüm aylığı genellikle 18 yaşına kadar sürer; ortaöğrenimde 20, yükseköğrenimde 25 yaş sınırı uygulanır.
Malul çocuklar için de ayrı bir düzenleme vardır. SGK’ya göre Kurum Sağlık Kurulu kararıyla çalışma gücünü en az yüzde 60 oranında kaybettiği tespit edilen malul çocuklara, yaşına veya cinsiyetine bakılmaksızın aylık bağlanabilir; ancak çalışmaya başlanması, başka bir gelir/aylık bağlanması veya kontrol muayenesinde malullüğün ortadan kalktığının tespit edilmesi halinde aylık kesilebilir.
EVLENME DURUMU DA ETKİLİYOR
Dul ve yetim aylığı alanlar için evlenme konusu da önemli. SGK, evlenmeleri nedeniyle aylığı kesilen eş, kız yetim ve ana için bir defaya mahsus olmak üzere son aylığın 12 katı tutarında evlenme ikramiyesi ödendiğini belirtiyor; evlenmeden sonra 12 ay dolmadan boşanma ya da evliliğin iptali halinde, fazla ödenen kısım tahsil edilene kadar aylık ödenmeyebiliyor.
Başvuru kanalı da sigortalının statüsüne göre değişiyor. 4/a ve 4/b kapsamındaki ölüm aylığı için sigortalının dosyasının bulunduğu SGK il/merkez müdürlüğüne Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi ile başvuruluyor; 4/c kapsamındaki kamu görevlileri ve Emekli Sandığı hak sahipleri için ise ilgili Emeklilik Hizmetleri birimine başvuru yapılıyor. SGK form listesinde “SGK-050 Dul-Yetim Maaş Başvurusu” da yer alıyor.
