Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi, TBMM Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu’nda kabul edildi. Teklif; ücretli doğum izninin genişletilmesi, askeri personele yeni haklar tanınması, Darülaceze’nin hizmet alanının büyütülmesi, sosyal medya kullanımında 15 yaş altına sınırlama getirilmesi ve oyun platformlarına sıkı denetim uygulanmasını öngörüyor.
TBMM’de kabul edilen yeni kanun teklifi, çalışma hayatından dijital mecralara kadar birçok alanı doğrudan etkileyecek kapsamlı düzenlemeler içeriyor. Sosyal medyaya ve doğum iznine yönelik hükümlerle öne çıkan teklif, özellikle kadın çalışanların analık haklarında önemli değişiklikler getirirken, çocukların dijital ortamda korunmasına yönelik yeni yükümlülükler de tanımlıyor. Teklifte ayrıca askeri personelin doğum, evlat edinme ve koruyucu aile süreçlerine ilişkin izin hakları genişletilirken, Darülaceze’nin hem yurt içinde hem de yurt dışında hizmet verebilmesinin önü açılıyor.
DOĞUM İZNİ SÜRESİNDE DİKKAT ÇEKEN ARTIŞ
Kanun teklifiyle Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda değişikliğe gidiliyor. Buna göre, gebeliğin başladığı tarihten itibaren doğumdan sonra gebelik ve analık haliyle ilgili rahatsızlık ve engellilik durumlarının “analık hali” olarak kabul edilmesindeki süre 8 haftadan 16 haftaya çıkarılıyor. Bu değişiklik, hem sigortalı kadını hem de bazı durumlarda sigortalı erkeğin sigortalı olmayan eşini kapsayan daha geniş bir çerçevede ele alınıyor.
Düzenleme, hizmet akdiyle çalışanlar, köy ve mahalle muhtarları ile kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan sigortalıları da kapsıyor. Bunun yanı sıra, kendi çalışmasından dolayı gelir veya aylık alan kadın ile gelir veya aylık alan erkeğin sigortalı olmayan eşine ilişkin hükümler de teklif metninde yer alıyor. Böylece analık haliyle ilgili sosyal güvenlik kapsamı daha belirgin ve geniş bir yapıya kavuşturuluyor.
GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİNDE YENİ ÇERÇEVE
Teklifte yer alan bir diğer önemli düzenlemeye göre; sigortalı kadının analığı halinde, doğumdan önceki 1 yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla, doğumdan önceki 8 ve doğumdan sonraki 16 haftalık sürede çalışmadığı her gün için geçici iş göremezlik ödeneği verilecek. Çoğul gebelik halinde ise doğumdan önceki 8 haftalık süreye 2 hafta daha eklenecek.
Bu düzenleme; işçi statüsünde çalışanların yanı sıra muhtarlar, gelir vergisi mükellefi olanlar, gelir vergisinden muaf olup esnaf ve sanatkar siciline kayıtlı bulunanlar ile tarımsal faaliyette bulunan sigortalı kadınları da kapsıyor. Böylece analık sürecinde sosyal koruma mekanizmasının daha geniş bir kesime yayılması amaçlanıyor.
ERKEN DOĞUM HALİNDE ÇALIŞMA TAKVİMİ DEĞİŞEBİLECEK
Teklif, erken doğum halinde yaşanabilecek mağduriyetleri önlemeye dönük ayrı bir hüküm de içeriyor. Buna göre sigortalı kadının erken doğum yapması durumunda, doğum öncesinde kullanamadığı çalıştırılamayacak süreler doğum sonrasına aktarılabilecek. Ayrıca kadının isteği ve hekimin onayıyla doğuma 3 hafta kalıncaya kadar çalışma süresine ilişkin uygulamada, bu sürenin 2 haftaya kalıncaya kadar şeklinde değiştirilebilmesine imkan tanınıyor.
Bu maddeyle birlikte doğum sürecinin sabit ve tek tip bir takvim yerine, sağlık durumu ve doktor değerlendirmesine göre daha esnek biçimde planlanabilmesinin önü açılmış oluyor.
ASKERİ PERSONELE DOĞUM SONRASI 16 HAFTA İZİN
Teklifte askeri personeli ilgilendiren özel düzenlemeler de yer alıyor. Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu ile Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu’nda yapılan değişikliklerle kadın askeri personele tanınan ücretli doğum sonrası izin süresi 8 haftadan 16 haftaya çıkarılıyor. Böylece toplam ücretli doğum izni süresi 24 haftaya yükseliyor.
Bu değişiklik, özellikle kamu güvenliği ve savunma alanında görev yapan kadın personelin doğum sonrası süreçte daha uzun süre ücretli izin hakkından yararlanmasını sağlayacak. Teklifte yer alan bu madde, doğum sonrası bakım ve iyileşme sürecine daha fazla zaman ayrılması bakımından dikkat çekiyor.
EVLAT EDİNME VE KORUYUCU AİLEYE YENİ İZİN HAKLARI
Kanun teklifine göre, en fazla 3 yaşındaki bir çocuğu eşiyle birlikte ya da tek başına evlat edinen askeri personele, çocuğun teslim edildiği tarihten itibaren 8 hafta izin verilecek. Bu izin, evlatlık kararı kesinleşmeden önce çocuğun fiilen teslim edildiği durumlarda da uygulanacak.
Ayrıca bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte ya da tek başına koruyucu aile olan askeri personele de, çocuğun koruyucu aile yanına teslim edilmesinden sonra talep etmesi halinde 10 gün izin verilecek. Böylece doğum dışındaki aile kurma ve çocuk bakım süreçleri de izin hakkı kapsamında daha görünür hale getiriliyor.
DARÜLACEZE’NİN HİZMET ALANI GENİŞLİYOR
Teklifte sosyal hizmetler alanına yönelik önemli bir başka başlık da Darülaceze Nizamnamesi’ndeki değişiklik oldu. Buna göre Darülaceze, artık yalnızca yurt içinde değil, ilgili mevzuata göre yurt dışında da hizmet verebilecek.
Düzenleme ile Darülaceze’ye ihtiyaç sahiplerine yardım amacıyla gıda bankacılığı faaliyetinde bulunma ve aşevi hizmeti verme yetkisi de tanınıyor. Bu değişiklik, kurumun klasik bakım hizmetlerinin ötesine geçerek sosyal destek kapasitesinin artırılmasını hedefliyor.
TEKLİFTEN BİR MADDE ÇIKARILDI, YENİ GEÇİCİ MADDE EKLENDİ
AK Parti tarafından verilen önergeyle teklif metninde değişikliğe de gidildi. Buna göre, sosyal ağ sağlayıcıları ve oyun dağıtıcılarının risk değerlendirmesi yapmasına ilişkin düzenleme teklif metninden çıkarıldı.
Buna karşılık teklif metnine yeni bir geçici madde eklendi. Bu maddeye göre, düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihte analık izni süresi dolmuş olsa bile, doğumun gerçekleştiği tarihten itibaren 24 haftalık süre henüz tamamlanmamış olan personele, talepleri halinde 8 hafta ilave analık izni verilebilecek. Böylece düzenlemeden yararlanabilecek kişiler için geçiş sürecine dönük özel bir hak tanımlanmış oldu.
SOSYAL MEDYADA 15 YAŞ ALTINA HİZMET SUNULAMAYACAK
Teklifin en çok dikkat çeken başlıklarından biri de sosyal medya düzenlemesi oldu. İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’da değişikliğe gidilerek, sosyal ağ sağlayıcıların 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacağı hükme bağlandı. Bu hizmetin sunulmaması için yaş doğrulama dahil gerekli tedbirlerin alınması da zorunlu olacak.
Bunun yanında sosyal ağ sağlayıcılar, 15 yaşını doldurmuş çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunulması konusunda da gerekli tedbirleri almakla yükümlü olacak. Alınan bu tedbirlerin, ilgili platformların kendi internet sitelerinde yayımlanması gerekecek. Böylece çocukların yaşlarına uygun dijital deneyimlerle karşılaşması hedefleniyor.
EBEVEYN KONTROL ARAÇLARI ZORUNLU HALE GELİYOR
Teklife göre sosyal ağ sağlayıcılar; açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları sağlamak zorunda olacak. Bu araçlar; hesap ayarlarının kontrol edilmesi, satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi ödemeli işlemlerin ebeveyn izni ya da onayına bağlanması, ayrıca kullanım süresinin izlenmesi ve sınırlandırılmasına ilişkin mekanizmaları içerecek.
Ayrıca sosyal ağ sağlayıcıların aldatıcı reklamları engelleyecek önlemleri de alması zorunlu tutuluyor. Düzenleme, yalnızca yaş sınırı getirmekle kalmıyor; çocukların dijital ortamda maruz kalabileceği ticari ve içerik temelli risklere karşı daha kapsamlı bir güvenlik çerçevesi kurmayı amaçlıyor.
10 MİLYONDAN FAZLA ERİŞİMİ OLAN PLATFORMLARA HIZLI UYGULAMA ZORUNLULUĞU
Türkiye’den günlük erişimi 10 milyondan fazla olan sosyal ağ sağlayıcılar için daha ağır yükümlülükler de öngörülüyor. Buna göre, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde verilen kararların gereği derhal ve en geç 1 saat içinde yerine getirilecek. Ayrıca içeriğin çıkarılması ya da erişimin engellenmesine konu olan yayınların, platformun kendi internet sitesinde yayımlanmaması için gerekli tüm tedbirlerin alınması gerekecek.
Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde idari yaptırımlar devreye girecek. İdari para cezasının tebliğinden sonra 30 gün içinde yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, BTK Başkanı tarafından Türkiye’de vergi mükellefi olan gerçek ve tüzel kişilerin ilgili sosyal ağ sağlayıcısına yeni reklam vermesi yasaklanabilecek. Bu kapsamda yeni sözleşme kurulamayacak ve buna bağlı para transferi yapılamayacak.
REKLAM YASAĞI, BANT DARALTMA VE YARGI SÜRECİ
Teklif, sosyal ağ sağlayıcılara yönelik yaptırımları aşamalı bir sisteme bağlıyor. Reklam yasağı kararından itibaren 3 ay içinde yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde BTK Başkanı, platformun internet trafiği bant genişliğinin yüzde 50 daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek. Hakim kararının uygulanmasından itibaren 30 gün içinde de yükümlülükler yerine getirilmezse bu kez bant daraltma oranı yüzde 90’a kadar çıkarılabilecek. Hakim, sunulan hizmetin niteliğini dikkate alarak yüzde 50’nin altına düşmeyecek şekilde daha düşük bir oran da belirleyebilecek.
Bu kararlara karşı BTK Başkanı’nın itiraz yoluna gidebileceği, hakim kararlarının erişim sağlayıcılara bildirilmek üzere BTK’ye gönderileceği ve kararların bildirimden itibaren derhal, en geç 4 saat içinde erişim sağlayıcılar tarafından uygulanacağı da düzenleniyor. Yükümlülüklerin yerine getirilmesi halinde reklam yasağı kaldırılacak, hakim kararları hükümsüz hale gelecek ve bant daraltma müdahalesi sona erdirilecek. Bu hükmün ise düzenlemenin yayımı tarihinden 6 ay sonra yürürlüğe gireceği belirtiliyor.
OYUN PLATFORMLARINA YENİ TANIMLAR VE SIKI DENETİM
Kanun teklifinde oyun alanına ilişkin de yeni tanımlar getiriliyor. “Oyun”, “oyun dağıtıcı”, “oyun geliştirici”, “oyun sağlayıcı” ve “oyun platformu” kavramları mevzuata açık biçimde dahil ediliyor. Böylece oyun ekosistemine ilişkin hukuki çerçevenin daha net hale getirilmesi amaçlanıyor.
Teklife AK Parti tarafından verilen önergeyle, oyun platformlarının sunacağı içeriklere ilişkin de ayrıntılı yükümlülükler getirildi. Buna göre, usulüne uygun şekilde derecelendirilmemiş oyunlar doğrudan sunulamayacak. Ancak bu oyunlar, en yüksek yaş kriterine göre derecelendirilmek kaydıyla kullanıma açılabilecek. Oyun platformları, içerik veya yer sağlayıcı olmasından doğan sorumlulukları saklı kalmak kaydıyla, usulüne uygun olarak derecelendirilmemiş içerikleri çıkarmakla yükümlü olacak.
YURT DIŞI KAYNAKLI OYUN PLATFORMLARINA TEMSİLCİ ZORUNLULUĞU
Türkiye’den günlük erişimi 100 binden fazla olan yurt dışı kaynaklı oyun platformları, BTK, Erişim Sağlayıcıları Birliği ile adli ve idari makamlar tarafından gönderilecek bildirim ve taleplerin gereğini yerine getirmek için Türkiye’de gerçek ya da tüzel kişi temsilci belirlemek zorunda olacak. Bu temsilciye ilişkin bilgilerin BTK’ye bildirilmesi ve temsilcinin iletişim bilgilerinin platformun internet sitesinde kolayca görülebilecek şekilde yayımlanması gerekecek.
Oyun platformları da tıpkı sosyal ağ sağlayıcılar gibi ebeveyn kontrol araçları sunacak. Bu araçlar; hesap ayarlarının denetlenmesi ve ücretli işlemlerin ebeveyn iznine bağlanmasına yönelik mekanizmaları içerecek. BTK ise platformlardan kurumsal yapı, bilişim sistemleri ve veri işleme mekanizmalarına kadar, düzenlemenin uygulanmasıyla doğrudan ilgili bilgi ve belgeleri talep edebilecek. Platformlar bu bilgi ve belgeleri derhal ve en geç 15 gün içinde sunmakla yükümlü olacak.
OYUN PLATFORMLARINA 30 MİLYON LİRAYA KADAR CEZA
Düzenlemeye göre, yükümlülüklerini yerine getirmeyen oyun platformlarına BTK tarafından önce bildirim yapılacak. Bildirimden sonraki 30 gün içinde yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde BTK Başkanı tarafından 1 milyon liradan 10 milyon liraya kadar idari para cezası verilebilecek. Aynı yükümlülüğün, ilk cezanın tebliğinden sonraki 30 gün içinde de yerine getirilmemesi durumunda ise 10 milyon liradan 30 milyon liraya kadar ikinci bir idari para cezası uygulanabilecek. Ceza miktarı belirlenirken ihlalin niteliği, ağırlığı, kullanıcılar üzerindeki etkisi ve ortaya çıkan zarar dikkate alınacak.
İkinci para cezasından sonra da yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde BTK Başkanı, oyun platformunun internet trafiği bant genişliğinin önce yüzde 30, ardından şartların devamı halinde yüzde 50’ye kadar daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek. Hakim, ikinci başvuru üzerine yüzde 30’un altına düşmemek kaydıyla daha düşük bir oran belirleyebilecek. Kararların uygulanması, erişim sağlayıcılara bildirimden sonra en geç 4 saat içinde yapılacak. Yükümlülüklerin yerine getirilmesi halinde ise verilen idari para cezalarının yalnızca dörtte biri tahsil edilecek ve hakim kararları kendiliğinden hükümsüz hale gelecek. Bu hüküm de düzenlemenin yayımı tarihinden 6 ay sonra yürürlüğe girecek.
KOMİSYONDAN GEÇEN TEKLİFTE DİJİTAL ALAN VE AİLE POLİTİKALARI AYNI ÇATI ALTINDA TOPLANDI
TBMM komisyonunda kabul edilen teklif, bir yandan doğum izni, analık hali, evlat edinme ve koruyucu aile süreçleri gibi aile ve çalışma hayatını doğrudan ilgilendiren alanlarda hak genişletici hükümler getirirken, diğer yandan çocukların sosyal medya ve oyun platformlarındaki varlığına yönelik daha sıkı ve denetimli bir sistem kuruyor.
Düzenlemenin bundan sonraki yasama sürecinde nasıl şekilleneceği ve özellikle sosyal medya ile oyun platformlarına ilişkin yaptırımların uygulamada nasıl işleyeceği merak konusu olurken, komisyon aşamasında kabul edilen teklif şimdiden hem aile politikaları hem de dijital denetim başlıklarında geniş yankı uyandırmış durumda.
