CHP'den DSP, Fazilet Partisi'nden AK Parti ve Saadet Partisi, MHP'den İYİ Parti, AK Parti'den ise DEVA ve Gelecek Partisi doğdu. Türkiye'nin son 40 yıllık siyasi tarihinde yaşanan bu ayrışmaların bazıları iktidarla sonuçlanırken, bazıları ise beklenen seçmen desteğine ulaşamadı.
Türkiye'de parti bölünmeleri nasıl sonuçlandı? Geçmiş örnekler Özgür Özel'in yeni parti hamlesi için ne söylüyor?
CHP'de yaşanan gelişmelerin ardından Genel Başkan Özgür Özel'in yeni parti kurma hazırlığı siyaset gündeminin en çok konuşulan başlıklarından biri haline geldi. Yeni siyasi oluşuma ilişkin tartışmalar sürerken, gözler daha önce Türkiye siyasetinde yaşanan benzer ayrışmalara çevrildi. Peki geçmişte ana partilerden ayrılarak kurulan siyasi partiler nasıl bir başarı elde etti? İşte son 40 yılda Türk siyasetine damga vuran parti ayrılıkları ve sandığa yansıyan sonuçları...
CHP geleneğinden doğan DSP, yıllar sonra iktidara ulaştı
Türkiye siyasetindeki en dikkat çekici parti ayrılıklarından biri, 1985 yılında CHP geleneğinden doğan Demokratik Sol Parti (DSP) oldu. Rahşan Ecevit tarafından kurulan parti, Bülent Ecevit'in 1987 yılında siyasi yasağının kalkmasının ardından yeni bir ivme kazandı. DSP, ilk katıldığı 1987 Genel Seçimleri'nde yüzde 8,5 oy aldı. Parti, 1991 seçimlerinde oy oranını yüzde 10,7'ye, 1995 seçimlerinde ise yüzde 14,6'ya yükseltti. Asıl çıkışını ise 1999 Genel Seçimleri'nde yapan DSP, yüzde 22,2 oy alarak Türkiye'nin birinci partisi oldu ve Bülent Ecevit başbakanlık görevini üstlendi. Ancak yükseliş uzun sürmedi. 2002 Genel Seçimleri'nde oy oranı yüzde 1,2'ye kadar gerileyen DSP, yaklaşık 21 puanlık düşüş yaşayarak TBMM dışında kaldı. DSP örneği, yeni kurulan bir siyasi partinin uzun yıllar içinde iktidara ulaşabileceğini, ancak siyasi dengelerin değişmesiyle ciddi oy kayıpları da yaşayabileceğini gösterdi.
Refah Partisi'nin kapatılmasıyla başlayan süreç AK Parti ve Saadet Partisi'nin kuruluşuna uzandı
Türk siyasetindeki en önemli kırılmalardan biri Milli Görüş hareketinde yaşandı. 1998 yılında Anayasa Mahkemesi tarafından Refah Partisi'nin kapatılmasının ardından aynı siyasi çizgiyi temsil etmek üzere Fazilet Partisi kuruldu. Ancak Fazilet Partisi de 2001 yılında Anayasa Mahkemesi tarafından kapatıldı. Fazilet Partisi'nin kapanmasının ardından hareket iki farklı siyasi çizgiye ayrıldı. Yenilikçi kanat Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde AK Parti'yi, gelenekçi kanat ise Saadet Partisi'ni kurdu. İki parti ilk kez 2002 Genel Seçimleri'nde seçmenin karşısına çıktı. AK Parti yüzde 34,3 oy alarak tek başına iktidara gelirken, Saadet Partisi yüzde 2,5 oy aldı ve seçim barajını aşamadı. Aynı siyasi gelenekten doğan iki partinin ilk seçimde yaklaşık 32 puanlık oy farkı yakalaması, Türk siyasetinin en dikkat çekici ayrışmalarından biri olarak kayıtlara geçti.
MHP'den ayrılan İYİ Parti ilk seçiminde Meclis'e girmeyi başardı
2017 yılında Milliyetçi Hareket Partisi'nden (MHP) ayrılan Meral Akşener ve beraberindeki isimler tarafından kurulan İYİ Parti, kısa sürede teşkilatlanmasını tamamladı. Parti, ilk katıldığı 2018 Genel Seçimleri'nde yüzde 9,96 oy alarak TBMM'de temsil hakkı kazandı. 2023 Genel Seçimleri'nde ise oy oranı yüzde 9,69 olarak gerçekleşti. Yaklaşık 0,27 puanlık sınırlı bir oy kaybına rağmen Meclis'teki temsilini koruyan İYİ Parti, yeni kurulan bir partinin kısa sürede önemli bir seçmen desteği elde edebileceğini gösteren örneklerden biri oldu.
AK Parti'den ayrılan Gelecek Partisi beklenen yükselişi yakalayamadı
AK Parti'de yaşanan ilk önemli siyasi ayrılıklardan biri, eski Başbakan Ahmet Davutoğlu'nun 2019 yılında partiden ayrılmasıyla gerçekleşti. Davutoğlu, aynı yıl Gelecek Partisi'ni kurarak yeni bir siyasi oluşum başlattı. Gelecek Partisi, ilk genel seçiminde kendi listesiyle yarışmak yerine CHP listelerinden TBMM'de temsil edildi. Kamuoyu araştırmalarında ise bağımsız oy oranının çoğunlukla yüzde 1'in altında veya 1-2 bandında seyrettiği görüldü.
DEVA Partisi de AK Parti'den ayrılan kadrolarla kuruldu
Eski Ekonomi Bakanı Ali Babacan da 2020 yılında AK Parti'den ayrılarak Demokrasi ve Atılım (DEVA) Partisi'ni kurdu. DEVA Partisi de ilk genel seçiminde CHP listelerinden milletvekili çıkardı. Kamuoyu araştırmalarında bağımsız oy oranı büyük ölçüde yüzde 1-2 bandında ölçülen parti, kuruluş döneminde oluşan yüksek beklentiyi sandığa aynı ölçüde yansıtamadı.
Geçmiş örnekler yeni parti tartışmaları için ne söylüyor?
Türkiye'de son 40 yılda yaşanan siyasi ayrışmalar incelendiğinde her yeni partinin aynı sonucu elde etmediği görülüyor. CHP geleneğinden çıkan DSP ilk seçimindeki yüzde 8,5 oyunu yıllar içinde yüzde 22,2'ye taşıyarak iktidara ulaştı. Fazilet Partisi'nin yenilikçi kanadından doğan AK Parti ilk seçiminde yüzde 34,3 oyla tek başına iktidar olurken, aynı süreçte kurulan Saadet Partisi yüzde 2,5 oyda kaldı. MHP'den ayrılan İYİ Parti ilk seçiminde yüzde 9,96 oy alarak Meclis'e girmeyi başarırken, AK Parti'den ayrılan Gelecek Partisi ile DEVA Partisi ise bağımsız siyasi güç olarak beklenen yükselişi sağlayamadı.
Türk siyasetindeki geçmiş örnekler, parti bölünmelerinin tek başına başarı ya da başarısızlık anlamına gelmediğini gösteriyor. Yeni oluşumların seçim performansı; lider kadrosu, teşkilatlanma süreci, seçmen tabanının yönelimi, ittifak stratejileri ve dönemin siyasi atmosferi gibi birçok değişkene bağlı olarak şekilleniyor. Bu nedenle Özgür Özel'in kuracağı partinin nasıl sonuçlar elde edeceği merakla bekleniyor.
