ABD ile İran arasında yürütülen barış görüşmelerine ilişkin gündeme gelen 14 maddelik mutabakat taslağı, Orta Doğu'da yeni bir dönemin kapısını aralayabilecek gelişmeleri beraberinde getirdi. Taslakta yer alan, İran'ın ekonomik yeniden yapılanması amacıyla en az 300 milyar dolarlık bir fon oluşturulacağı iddiası Washington tarafından ilk kez üst düzey bir isim tarafından teyit edildi.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, katıldığı bir televizyon programında yaptığı açıklamada, İran'ın anlaşmadaki yükümlülüklerini yerine getirmesi halinde bu tür bir ekonomik paketten yararlanabileceğini söyledi. Vance, "Yükümlülüklerini yerine getirdikleri sürece erişebilecekleri şeylerden biri de bu olabilir" ifadelerini kullanarak, 300 milyar dolarlık fon iddialarını tamamen reddetmedi.
24 MİLYAR DOLARLIK DONDURULMUŞ VARLIĞIN SERBEST BIRAKILMASI GÜNDEMDE
Taslağı yayımlayan İran merkezli Mehr Haber Ajansı'nın aktardığı bilgilere göre, ABD ile İran arasında başlatılması planlanan 60 günlük müzakere sürecinde İran'a ait yaklaşık 24 milyar dolarlık dondurulmuş varlığın serbest bırakılması öngörülüyor. Taslakta, söz konusu kaynağın yarısının müzakereler resmen başlamadan önce İran'ın kullanımına açılmasının planlandığı belirtiliyor. Bu adımın, taraflar arasında güven artırıcı bir önlem olarak değerlendirildiği ifade ediliyor.
ASKERİ OPERASYONLARIN KALICI OLARAK SONA ERDİRİLMESİ HEDEFLENİYOR
14 maddelik taslağın ilk bölümlerinde bölgedeki çatışmaların sona erdirilmesine yönelik dikkat çekici maddeler bulunuyor. Buna göre, tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı şekilde durdurulması amaçlanıyor. Taslakta, bu çerçeveye Lübnan'daki faaliyetlerin de dahil edildiği belirtiliyor. Ayrıca Washington yönetiminin İran'ın iç işlerine müdahale etmeme ve İran İslam Cumhuriyeti'nin egemenliğine saygı gösterme yönünde taahhütte bulunacağı da taslakta yer alan maddeler arasında bulunuyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI'NIN YENİDEN AÇILMASI PLANLANIYOR
Taslağın en dikkat çekici başlıklarından biri ise küresel enerji piyasalarını doğrudan etkileyebilecek Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması oldu. Taslağa göre ABD, İran çevresindeki askeri unsurlarını geri çekmeyi ve deniz ablukasını 30 gün içerisinde kaldırmayı kabul edecek. Aynı süre içerisinde İran'ın belirleyeceği düzenlemeler çerçevesinde Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası ticaret ve petrol taşımacılığına açılması hedefleniyor.
TRUMP "BÜYÜK ANLAŞMA" İFADESİNİ KULLANMIŞTI
Taslak metnin gündeme gelmesi, ABD Başkanı Donald Trump'ın daha önce yaptığı "büyük bir anlaşma" açıklamasının ardından gerçekleşti. Trump, söz konusu anlaşmanın Orta Doğu'ya barış ve güvenlik getireceğini savunmuş, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılacağını ve petrol sevkiyatının normalleşeceğini ifade etmişti. Anlaşma çerçevesine ilişkin olarak Katar Başbakanı ile İngiltere Başbakanı Keir Starmer başta olmak üzere çok sayıda uluslararası liderin de destek açıklamaları yaptığı belirtildi.
FÜZE PROGRAMI VE MİLİS GÜÇLERİ MÜZAKERE DIŞINDA KALACAK
Taslağın en kritik maddelerinden biri de müzakerelerin kapsamının sınırlandırılması oldu. Mehr Haber Ajansı'nın aktardığı taslağa göre görüşmeler; zenginleştirilmiş uranyum stoku, uranyum zenginleştirme faaliyetleri, yaptırımların kaldırılması ve ekonomik yeniden yapılanma başlıklarıyla sınırlı tutulacak.
Buna karşılık İran'ın balistik füze programı ile Tahran'ın desteklediği bölgesel silahlı grupların müzakere gündeminin dışında bırakılması öngörülüyor.
PETROL VE PETROKİMYA YAPTIRIMLARININ ASKIDAN KALDIRILMASI HEDEFLENİYOR
Taslakta yer alan bir diğer önemli başlık ise enerji sektörüyle ilgili yaptırımlar oldu. Buna göre İran petrolü, petrokimya ürünleri ve ilgili ihracat kalemlerine yönelik yaptırımların askıya alınması planlanıyor. Atılacak adım sayesinde Tahran yönetiminin enerji ihracatından elde ettiği gelirler üzerindeki kısıtlamaların kaldırılması ve ülkenin gelirlerine tam erişim sağlaması amaçlanıyor.
ABD VE MÜTTEFİKLERİNDEN 300 MİLYAR DOLARLIK YENİDEN İNŞA PLANI
Taslakta ekonomik açıdan en dikkat çekici başlık, İran'ın yeniden yapılandırılması için öngörülen dev yatırım paketi oldu. Buna göre ABD ve müttefiklerinin, İran için en az 300 milyar dolar büyüklüğünde bir yeniden inşa ve ekonomik kalkınma planı hazırlaması istenecek. Söz konusu rakamın hayata geçirilmesi halinde, bunun son yıllarda Orta Doğu'da gündeme gelen en büyük ekonomik destek paketlerinden biri olabileceği değerlendiriliyor.
60 GÜNLÜK RESMİ MÜZAKERE SÜRECİ BAŞLAYACAK
Taslak kapsamında tarafların, İran'ın nükleer programı ve yaptırımların kaldırılmasını kapsayan kapsamlı bir nihai anlaşmaya ulaşmak amacıyla 60 günlük resmi müzakere sürecine girmesi planlanıyor. Görüşmelerde ABD'nin birincil ve ikincil yaptırımları ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kaynaklı kısıtlamaların da ele alınacağı belirtiliyor.
Taslak ayrıca İran'ın, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması kapsamındaki yükümlülüklerini yeniden teyit etmesini ve nükleer silah geliştirmeyeceğini beyan etmesini öngörüyor. Buna karşılık müzakereler devam ederken ABD'nin bölgeye yeni askeri güç konuşlandırmaması ve İran'a yönelik yeni yaptırımlar uygulamaması da hükümler arasında yer alıyor.
Öte yandan Mehr Haber Ajansı tarafından yayımlanan 14 maddelik mutabakat taslağı henüz bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmış değil. İranlı ve Amerikalı yetkililer de metnin tüm maddelerine ilişkin resmi bir açıklama yapmış değil.
