Türkiye'de sebze ve meyve ticaretinin işleyişini değiştirmesi beklenen Yeni Hal Yasası için hazırlanan taslakta çalışmaların önemli ölçüde tamamlandığı bildirildi. Ticaret, Tarım ve Orman, Hazine ve Maliye ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarının ortak çalışmasıyla şekillendirilen düzenlemenin, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulacak kanun teklifiyle yasama sürecine girmesi bekleniyor.
Taslakta, üreticinin ürününü pazara ulaştırırken karşılaştığı sorunların azaltılması, tarımsal kooperatiflerin güçlendirilmesi ve tarladan perakende satış noktasına kadar uzanan ticaret zincirinin daha etkin denetlenmesi öne çıkıyor. Düzenlemenin hayata geçirilmesiyle birlikte aracıların azaltılması, yerli üretimin desteklenmesi ve gıda ticaretinde kayıt dışılığın önlenmesi hedefleniyor.
ARACILARIN AZALTILMASI İÇİN KOOPERATİF MODELİ
Yeni düzenlemenin öne çıkan başlıklarından biri, tarımsal kooperatiflerin yaygınlaştırılması olacak. Üreticilerin örgütlü biçimde hareket ederek ürünlerini doğrudan tüketiciye veya perakende işletmelerine ulaştırması teşvik edilecek. Böylece çiftçilerin pazarlama sürecindeki gücünün artırılması ve ürünlerin tarladan sofraya ulaşana kadar geçtiği aşamaların azaltılması amaçlanıyor.
Taslakta, Türkiye genelinde 8 bin 933 tarımsal amaçlı kooperatif bulunduğu belirtilirken, bu sayının kısa vadede iki katına çıkarılması hedefleniyor. Kooperatiflerin güçlenmesiyle üreticilerin pazarlık gücünün artırılması, satış süreçlerini daha etkin yönetmesi ve ürünlerini daha geniş pazarlara ulaştırması bekleniyor. Bununla birlikte, aracıların azalmasının tüketici fiyatlarına ne ölçüde yansıyacağı; nakliye, depolama, ambalajlama ve işçilik gibi diğer maliyetlerin yanı sıra uygulamanın kapsamına da bağlı olacak.
MARKETLERDE YERLİ SEBZE VE MEYVE TEŞVİKİ
Taslakta yer alan bir diğer başlık ise marketlerde yerli üretim sebze ve meyvenin daha fazla yer bulması. Muz, sarımsak ve limon gibi ürünlerde ithalatın öne çıktığı dönemlerde, yerli ürünlerin satışını destekleyecek uygulamaların gündeme alınması planlanıyor.
Bu kapsamda market raflarında yerli ürünlerin payının artırılması ve yerli sebze-meyve satışını destekleyen işletmelere vergisel teşvikler sağlanması öngörülüyor. Taslakta kota uygulamasının da gündeme geldiği belirtiliyor.
Söz konusu düzenlemelerle yerli üreticilerin ürünlerini pazarlama imkânlarının genişletilmesi ve iç piyasada yerli ürünlerin tercih edilmesinin desteklenmesi amaçlanıyor. Ancak raflarda yerli ürünlere ayrılacak alanın oranı, teşviklerin koşulları ve kota uygulamasının kapsamı gibi ayrıntıların kanun teklifinin nihai metninde netleşmesi gerekiyor.
VERGİ KAYIPLARINA KARŞI YENİ ÖNLEMLER
Yeni Hal Yasası taslağında, sebze ve meyve ticaretindeki kayıt dışı işlemlerin azaltılması ve vergi kayıplarının önlenmesi de önemli yer tutuyor. Hazine ve Maliye Bakanlığının bu alanda yeni tedbirler üzerinde çalıştığı belirtiliyor.
Ürünlerin üretiminden satışına kadar gerçekleşen işlemlerin daha etkin izlenmesiyle ticari hareketlerin kayıt altına alınması hedefleniyor. Böylece ürün miktarları, satış işlemleri ve fiyat bilgileri arasındaki uyumun denetlenmesi kolaylaştırılabilecek. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının görev alanında ise tarım çalışanlarının haklarının korunmasına yönelik tedbirler bulunuyor. Düzenlemenin bu boyutuyla tarımsal ticarette faaliyet gösteren işletmelerin sorumluluklarının güçlendirilmesi amaçlanıyor.
HALLERDE DİJİTAL TAKİP GÜÇLENDİRİLECEK
Taslak kapsamında toptancı hallerinin modernizasyonu ve dijital denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi de planlanıyor. Hal yöneticileri ve idari personelin veri aktarımı, stok takibi, ürünlerin kalite sınıflandırılması ve gıda güvenliği denetimlerindeki sorumluluklarının artırılması öngörülüyor.
Türkiye'de sebze ve meyve ticaretinin elektronik ortamda izlenmesi için Hal Kayıt Sistemi (HKS) zaten kullanılıyor. Ticaret Bakanlığının yürüttüğü sistem, 2012 yılında faaliyete geçti. Ürünlerin cinsi, miktarı, fiyatı, alıcı ve satıcı bilgileri gibi verilerin kayıt altına alınmasını sağlayan sistem, aynı zamanda ürünlerin üretim yeri ve üretici bilgilerinin takip edilmesine imkân tanıyor. Yeni taslakta öngörülen dijital takip ve denetim adımlarıyla mevcut sistemin daha etkin kullanılmasının ve ticari süreçlerde şeffaflığın artırılmasının amaçlandığı belirtiliyor.
HAKSIZ FİYAT OLUŞUMUNUN ÖNLENMESİ HEDEFLENİYOR
Ticaret Bakanı Ömer Bolat da düzenlemeye ilişkin açıklamasında üretici birliklerinin teşvik edilmesi, çiftçiden perakendeye uzanan ticaret zincirindeki aracı sayısının azaltılması ve işlemlerin kayıt altına alınması hedeflerine işaret etti. Bolat, Hal Kayıt Sistemi'nin etkin kullanılmasının önemini vurgulayarak fiyatların üretim aşamasından itibaren kayıt altına alınmasının haksız fiyat oluşumlarının önlenmesinde kritik rol oynayacağını belirtti.
Sebze ve meyve fiyatlarının oluşumunda üretim miktarı, mevsim koşulları, nakliye giderleri, depolama maliyetleri ve arz-talep dengesi gibi birçok unsur etkili oluyor. Bu nedenle kayıt sisteminin güçlendirilmesi, fiyat hareketlerinin izlenmesini ve ticari işlemlerin denetlenmesini kolaylaştırabilecek.
