NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi kapsamında Ankara'da temaslarını sürdüren ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye'nin uzun süredir gündeminde bulunan F-35 savaş uçağı programına ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Bir gün önce F-35 satışıyla ilgili "Neden olmasın" ifadelerini kullanan Trump, bu kez çok daha net konuşarak, "F-35'leri alacaklar" dedi.
Trump'ın açıklamaları, yıllardır iki ülke ilişkilerinde önemli kriz başlıklarından biri olan F-35 meselesinde yeni bir sayfanın açılabileceği yönündeki beklentileri güçlendirdi.
"ERDOĞAN'I SEVİYORUM, TÜRKİYE EN İYİ EKİPMANLARA SAHİP"
ABD Başkanı Donald Trump açıklamasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ilişkilerine de değinerek şu ifadeleri kullandı:
"Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı seviyorum, Bibi'yi (Netanyahu) seviyorum. Türkiye konusunda çok kötü şeyler söyledi, Erdoğan'la konuştum, benim sayemde savaşa girmediler. En iyi ekipmanlarımıza sahipler, F-35'leri alacaklar. Eğer ben olmasaydım belki girerdi ve belki de diğer taraftan (İran) girerdi."
Trump'ın sözleri, Türkiye'nin yeniden F-35 programına dahil edilmesi konusunda şimdiye kadar yaptığı en güçlü açıklamalardan biri olarak değerlendirildi. Ancak uzmanlar, satışın gerçekleşebilmesi için ABD Kongresi ve mevcut yasal süreçlerin de önemli rol oynayacağını vurguluyor.
İLK SİNYAL BİR GÜN ÖNCE GELMİŞTİ
Trump, Ankara'daki resmi temasları öncesinde Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde gazetecilerin sorularını yanıtlarken de F-35 konusuna değinmişti.
ABD Başkanı, "Erdoğan ile en başından beri kimyamız çok iyi. Türkiye ile ticaretimiz yoğun, çok iyi işler çıkarıyoruz, daha da iyi işler çıkartacağız. Türkiye'nin ne kadar büyük bir ülke olduğunu biliyoruz. Bugün ticaret, savunma, İran ve birçok konuyu görüşeceğiz. F-35 konusunu ele alacağız." ifadelerini kullanmıştı. Yapılan açıklamaların ardından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise Türkiye'nin beklentisini dile getirerek, "Biz 5 uçağın sözünü aldık, hayırlı haberler bekliyoruz." açıklamasında bulunmuştu. İki lider arasındaki bu diyalog kısa sürede uluslararası kamuoyunun gündemine oturdu.
F-35 KRİZİ NASIL BAŞLADI?
Türkiye, F-35 Müşterek Taarruz Uçağı Programı'nın ortak ülkelerinden biri olarak projeye hem yatırım yaptı hem de çok sayıda parçanın üretiminde görev aldı. Türk savunma sanayii şirketleri uzun yıllar boyunca F-35'in çeşitli kritik bileşenlerini üretirken, Türk Hava Kuvvetleri için de F-35A savaş uçaklarının teslim edilmesi planlanıyordu.
Ancak süreç, Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alma kararıyla farklı bir noktaya taşındı. ABD yönetimi, Rus yapımı S-400 sistemlerinin F-35'in gizli teknolojileri açısından güvenlik riski oluşturacağını savunarak Ankara'yı bu alımdan vazgeçmesi konusunda defalarca uyardı.
Türkiye'nin S-400 teslimatlarını 2019 yılında almaya başlamasının ardından Washington yönetimi, 17 Temmuz 2019'da Türkiye'nin F-35 programındaki katılımını askıya aldı ve teslim edilmesi planlanan uçaklar verilmedi.
CAATSA YAPTIRIMLARI NEDİR?
F-35 krizinin ardından ABD, Aralık 2020'de CAATSA (Countering America's Adversaries Through Sanctions Act - Amerika'nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası) kapsamında Türkiye'ye yaptırım uyguladı.
Yaptırımlar doğrudan Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ile bazı yetkilileri hedef aldı. Bu kapsamda; ABD'nin Savunma Sanayii Başkanlığına ihracat lisansı vermesi kısıtlandı. Kuruma yönelik bazı mali ve kredi işlemlerine sınırlamalar getirildi. Bazı üst düzey yetkililere yaptırım uygulandı.
ABD yönetimi, yaptırımların gerekçesi olarak Rus yapımı S-400 sistemlerinin NATO sistemleriyle birlikte kullanılmasının güvenlik riski oluşturduğunu gösterdi. Türkiye ise S-400 alımının egemenlik hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini savunarak yaptırımlara tepki gösterdi.
