Ankara’nın simge alanlarından Atatürk Orman Çiftliği’nde yıllar içinde alınan planlama kararları, açılan davalar, mahkeme süreçleri ve yeni yapılaşmalar yeniden gündemde. Eskişehir Yolu-Dumlupınar Bulvarı aksında ortaya çıkan tablo, AOÇ’nin korunması ve kentin büyümesi arasındaki tartışmayı da yeniden gündeme taşıyor. Ankara’nın kuruluş ve gelişim tarihinde özel bir yere sahip olan Atatürk Orman Çiftliği (AOÇ), bugün yalnızca bir yeşil alan tartışmasının değil, aynı zamanda şehir planlaması, kamu yararı, yapılaşma ve yargı kararları eksenindeki uzun soluklu bir tartışmanın merkezinde bulunuyor. 1925 yılında kurulan AOÇ, Ankara’nın batısında tarım, üretim, yeşil alan ve kamusal yaşamın birlikte ele alındığı Cumhuriyet dönemi projelerinden biri olarak şekillendi. Çiftliğin kuruluşundan bugüne uzanan süreçte arazi ve kullanım kararlarında önemli değişiklikler yaşandı. Bugün ise özellikle Eskişehir Yolu-Dumlupınar Bulvarı çevresindeki yoğun yapılaşma, AOÇ’nin kent içerisindeki konumunu yeniden tartışmaya açıyor. Üniversite ve hastane kampüslerinden kamu yapılarına, ticari alanlardan ulaşım projelerine kadar farklı kullanımların çevrelediği AOÇ arazilerinde ortaya çıkan tablo, “Ankara’nın yeşil kuşağı nasıl korunacak?” sorusunu gündeme getiriyor.
AOÇ neden Ankara için önemli?
Atatürk Orman Çiftliği’ni yalnızca üzerinde yapı bulunmayan bir arazi olarak değerlendirmek, alanın tarihsel niteliğinin önemli bir bölümünü gözden kaçırmak anlamına geliyor. Çiftlik, Cumhuriyet’in ilk döneminde Ankara’nın gelişimiyle birlikte tarımsal üretim, yeşil alan ve kamusal kullanım işlevlerini bir arada taşıyan önemli bir proje olarak ortaya çıktı. Bu nedenle AOÇ’ye ilişkin planlama tartışmalarında yalnızca tek tek parsellerin kullanım amacı değil, alanın bütünlüğü ve Ankara’nın genel şehircilik yapısı da önem taşıyor. Özellikle Ankara’nın batıya doğru büyümesiyle birlikte Eskişehir Yolu ve çevresindeki yapılaşma yoğunluğu arttı. Üniversiteler, hastaneler, alışveriş merkezleri, kamu kurumları ve iş merkezleriyle bölge kentin en yoğun akslarından biri haline geldi. Bu tablo içerisinde AOÇ’nin korunması gereken yeşil alan niteliği daha da önemli hale geliyor.
Planlardan yapılaşmaya uzanan süreç
AOÇ arazileriyle ilgili tartışmaların önemli bölümü, farklı dönemlerde yapılan imar planları ve plan değişiklikleri üzerinden yürütüldü. Özellikle üniversite ve sağlık kullanımlarına ilişkin bazı plan değişiklikleri meslek kuruluşlarının ve kent savunucularının itirazlarına konu oldu. Ankara Tabip Odası da 2025 yılında Ankara Gar yerleşkesi ve AOÇ arazilerinin Medipol Üniversitesi’ne tahsisine ilişkin değerlendirmesinde, konuya ilişkin çeşitli mekansal ve hukuki başlıklara dikkat çekti. Medipol'e ilişkin AOÇ plan değişikliği konusunda Mimarlar Odası Ankara Şubesi tarafından açılan davada da bilirkişi raporu gündeme geldi. Raporda, özel üniversite kullanım kararının AOÇ planları açısından değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin tespitler yer aldı. Bu süreç, AOÇ üzerindeki planlama kararlarının yalnızca idari bir işlem olmadığını, aynı zamanda uzun süreli hukuki tartışmalara da konu olduğunu gösterdi.
Türk-İş Genel Merkezi tartışması
AOÇ çevresindeki tartışmalardan biri de Türk-İş Genel Merkezi'nin bulunduğu alanla ilgili planlama süreci oldu. Burada süreç, planlama kararının yargıya taşınması ve ardından yeni bir planlama işlemi yapılması üzerinden ilerledi. İlk planlama kararına karşı dava açılırken, Ankara Büyükşehir Belediyesi de söz konusu davada müdahil oldu. Ankara 16. İdare Mahkemesinin kararında taşınmazın AOÇ arazisinin bütünleyicisi olduğuna ilişkin değerlendirmeler yer aldı. Söz konusu süreçte mahkemenin planı iptal etmesinin ardından yeni bir planlama işlemi gerçekleştirildi. 2024 yılında yapılan yeni düzenlemede alanın kullanım kararı değiştirildi. Burada dikkat çeken nokta, ilk planlama kararının yargı sürecinden geçmesinin ardından alanın farklı bir planlama kararıyla yeniden düzenlenmesi oldu.
Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin AOÇ sürecindeki rolü
Atatürk Orman Çiftliği'nin bütünleyici alanları içerisinde değerlendirilen ve Türk-İş Genel Merkezi ile Medipol Üniversitesi'ne ilişkin planlama sürecinin yaşandığı bölgede Ankara Büyükşehir Belediyesi de hukuki sürecin tarafları arasında yer aldı. Süreç, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 2022 yılında hazırlanan imar planı değişikliğiyle başladı. Söz konusu plan değişikliğine TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi tarafından dava açıldı. Ankara Büyükşehir Belediyesi de açılan davaya müdahil oldu. Davanın görüldüğü Ankara 16. İdare Mahkemesi, söz konusu planlama işleminin iptaline karar verdi. Mahkemenin değerlendirmesinde, dava konusu taşınmazın Atatürk Orman Çiftliği arazisinin bütünleyicisi olduğu belirtildi. Dosyada yer alan bilirkişi değerlendirmesinde ise planla getirilen kullanım kararının AOÇ'nin kuruluş amaç ve hedefleri açısından ele alınması gerektiğine ilişkin tespitlere yer verildi. Ayrıca söz konusu kullanım için farklı alternatif alanların bulunabileceği yönünde değerlendirme yapıldı.
ABB davaya nasıl dahil oldu?
Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin davaya müdahil olması, belediyenin planlama işlemine ilişkin yargı sürecinde hukuki taraflardan biri haline gelmesi anlamına geldi. Dava sürecinde Mimarlar Odası tarafından plan değişikliğinin iptali talep edilirken, ABB de müdahil sıfatıyla dosyada yer aldı. Böylece plan değişikliğinin şehircilik ilkeleri, kamu yararı ve AOÇ'nin hukuki statüsü açısından değerlendirilmesi sürecine belediye de dahil oldu. Ankara 16. İdare Mahkemesinin planı iptal etmesiyle birlikte 2022 yılında yapılan planlama işlemi yargı kararıyla geçerliliğini kaybetti.
Ancak süreç bu kararla sona ermedi.
Mahkeme kararının ardından yeni plan hazırlandı İlk planın iptal edilmesinin ardından Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 30 Mayıs 2024 tarihinde bölgeye ilişkin yeni bir planlama işlemi gerçekleştirildi. Yeni düzenlemede alanın kullanım kararı “Özel Sosyal Tesis Alanı” olarak belirlendi. Böylece daha önce yargı kararıyla iptal edilen planın ardından bölge için yeni bir planlama süreci oluşturuldu. Bu aşamada Ankara Büyükşehir Belediyesinin önceki davadaki konumu da yeniden gündeme geldi. Haber kaynaklarında ABB'nin söz konusu davadaki müdahilliğini daha sonraki aşamada geri çektiği bilgisi yer aldı. Ancak belediyenin müdahillikten çekilme kararının hangi gerekçeyle alındığına ilişkin ABB tarafından kamuoyuna açıklanmış, doğrulanabilir ayrıntılı bir gerekçeye ulaşılamıyor. Bu nedenle çekilme kararının nedeni konusunda kesin bir değerlendirme yapmak yerine, kararın kendisini ve sonrasında yaşanan gelişmeleri aktarmak gerekiyor.
Türk-İş'in açıklaması
Süreçle ilgili Türk-İş yetkilileri ise arazinin AOÇ'ye ait olmadığını, alanın Hazine'den satın alındığını ve gerekli kamu kurumlarından belgeler alınarak inşaat ruhsatının temin edildiğini belirtti. Cumhuriyet'in aktardığı açıklamalara göre Türk-İş yetkilileri, Ankara Büyükşehir Belediyesi ile görüşüldüğünü ve belediyenin davalardaki müdahilliğini kaldırdığını ifade etti. Yetkililer ayrıca Etimesgut Belediyesinin ruhsat verdiğini, Milli Emlak, AOÇ yetkilileri ve ilgili bakanlıklardan olumlu yazılar alındığını savundu. Türk-İş tarafından yapılan açıklamada, yaklaşık 19 dönümlük arazinin yaklaşık 4 dönümlük bölümünde genel merkez ve konferans salonu bulunduğu, kalan bölümün ise boş bırakılmasının planlandığı belirtildi. Konfederasyon, yürütülen işlemlerde hukuka aykırı bir durum bulunmadığını da ifade etti.
Dosyadaki en önemli hukuki değerlendirmelerden biri, Ankara 16. İdare Mahkemesinin taşınmazı AOÇ arazisinin bütünleyicisi olarak değerlendirmesi oldu. Bilirkişi raporunda da planla getirilen kullanım kararının AOÇ'nin kuruluş amaçları ve hedefleriyle ilişkisi ele alındı. Raporda, planlanan kullanım için alternatif alanların bulunduğuna ilişkin değerlendirme yer aldı. Bu değerlendirmeler, planlama sürecindeki taşınmazın yalnızca mülkiyet durumu üzerinden değil, AOÇ'nin tarihsel ve mekânsal bütünlüğüyle ilişkisi üzerinden de ele alındığını gösteriyor. Öte yandan Türk-İş tarafı, taşınmazın Hazine'den satın alındığını ve AOÇ ile hukuki bağlantısının bulunmadığını savunuyor. Böylece dosyada bir tarafta mahkeme kararında yer alan “AOÇ arazisinin bütünleyicisi” değerlendirmesi, diğer tarafta ise Türk-İş'in taşınmazın Hazine mülkiyetinden edinildiğine ilişkin açıklaması bulunuyor.
Yeni planın ardından ruhsat süreci
30 Mayıs 2024 tarihli yeni planlama işleminin ardından süreç ruhsat aşamasına taşındı. Etimesgut Belediyesi tarafından inşaat ruhsatı düzenlendi ve Türk-İş Genel Merkezi'nin yapım süreci başladı. Böylece dosyada sırasıyla 2022 tarihli imar planı değişikliği, bu plana karşı açılan dava, Ankara 16. İdare Mahkemesinin iptal kararı, ABB'nin davaya müdahilliği, daha sonraki aşamada müdahillikten çekilmesi, 30 Mayıs 2024 tarihli yeni plan ve ardından verilen inşaat ruhsatı yer aldı.
Mevcut kaynaklara göre Ankara Büyükşehir Belediyesinin bu dosyadaki konumu üç aşamada ele alınabiliyor. İlk aşamada ABB, Mimarlar Odası tarafından açılan davaya müdahil oldu. İkinci aşamada Ankara 16. İdare Mahkemesi, 2022 tarihli planlama işlemini iptal etti. Üçüncü aşamada ise ABB'nin söz konusu davadaki müdahilliğini geri çektiği bildirildi. Bunun ardından Bakanlık tarafından 30 Mayıs 2024'te yeni planlama kararı alındı ve Etimesgut Belediyesi tarafından ruhsat düzenlendi.
Etimesgut Belediyesi ve ruhsat süreci
Dosyanın bir diğer aktörü ise Etimesgut Belediyesi oldu. İlk planın mahkeme tarafından iptal edilmesinin ardından yeni bir planlama süreci yürütüldü. Daha sonra alan için yeni kullanım kararı oluşturuldu ve inşaat ruhsatı düzenlendi. Bu noktada tartışma yalnızca “ruhsat verildi mi?” sorusuyla sınırlı değil. Asıl tartışma, daha önce yargı sürecine konu olmuş bir alanın yeni planlama kararı sonrasında nasıl değerlendirildiği. Başka bir ifadeyle, AOÇ'nin korunması yönündeki şehircilik yaklaşımı ile yeni kullanım kararlarının kamu yararı açısından nasıl dengelendiği önem taşıyor.
Medipol Üniversitesi ve hastane için AOÇ'deki planlama süreci
Atatürk Orman Çiftliği arazilerindeki planlama tartışmalarının önemli başlıklarından biri de Ankara Medipol Üniversitesinin kullanımı için yapılan imar planı değişiklikleri oldu. Ankara'nın Etimesgut ilçesindeki bazı parseller ve tescil harici alanlara ilişkin planlama süreci, alanın kullanım kararının değiştirilmesiyle gündeme geldi. Mimarlar Odası Ankara Şubesi, söz konusu plan değişikliklerinin iptali istemiyle yargı yoluna başvurdu. Dava kapsamında hazırlanan bilirkişi raporunda, plan değişikliğiyle “özel üniversite” kullanımının getirildiği alanın önceki planlama ve sit statüsü açısından değerlendirilmesi yapıldı. Raporda, özel üniversite kullanım kararının Atatürk Orman Çiftliği Alanı Koruma Amaçlı İmar Planı'nın genel hükümleriyle uyumlu olmadığı yönünde tespitlere yer verildi.
Bilirkişi raporunda özel üniversite kullanımı
Dava dosyasına giren bilirkişi raporunda, plan değişikliğinden önce alanın 1. Derece Doğal Sit alanının bir parçası olduğu ve yapılaşmaya konu olmadığı belirtildi. Raporda, yapılan değişiklikle alanın “Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı” statüsüne geçirildiği ve özel üniversite kullanımına ayrıldığı aktarıldı. Bilirkişiler, getirilen özel üniversite kullanım kararının AOÇ Alanı Koruma Amaçlı İmar Planı hükümleriyle uyumlu olmadığı değerlendirmesinde bulundu. Mimarlar Odası Ankara Şubesi de bilirkişi raporunu kamuoyuna açıklayarak plan değişikliğinin iptal edilmesi gerektiğini savundu.
Ankara Tabip Odası da ulaşım başlığına dikkat çekti
Ankara Tabip Odası tarafından 2025 yılında yayımlanan değerlendirmede ise AOÇ arazilerinin Medipol Üniversitesine tahsisi ve kampüs inşaatı ayrı bir başlık altında ele alındı. Tabip Odası, üniversite kampüsü ve hastane kullanımının bulunduğu alan açısından altyapı, ulaşım ve yeşil alan konularının değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Kurumun açıklamasında, hastane yerleşkesinin kent trafiğine etkisinin de bulunduğu ifade edildi.
Bölgedeki ulaşım planları da Bakanlık gündeminde
AOÇ'nin Etimesgut ve Çankaya ilçelerindeki 1. derece doğal ve tarihi sit alanlarında yol güzergahları ve kavşak düzenlemelerine ilişkin plan değişiklikleri de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından onaylandı. Bakanlığın 16 Ağustos 2024 tarihli duyurusuna göre, Etimesgut ve Çankaya ilçelerinde AOÇ 1. Derece Doğal ve Tarihi Sit Alanı içerisinde kalan yol güzergahları ve kavşak düzenlemelerine ilişkin 1/10.000, 1/5.000 ve 1/1.000 ölçekli koruma amaçlı imar planı değişiklikleri 17 Temmuz 2024 tarihli Bakanlık onayıyla yürürlüğe konuldu ve bir ay süreyle askıya çıkarıldı
Ankapark: AOÇ tartışmasının en görünür örneklerinden biri
Atatürk Orman Çiftliği denildiğinde Ankara'da akla gelen en tartışmalı projelerden biri de Ankapark. Melih Gökçek döneminde hayata geçirilen proje, AOÇ arazilerindeki yapılaşma tartışmalarının en görünür örneklerinden biri oldu. Ankapark projesi yıllar boyunca hem kamu kaynaklarının kullanımı hem de AOÇ arazilerinin niteliği açısından tartışıldı. Projeye ilişkin çeşitli hukuki süreçler ve davalar da gündeme geldi. Parkın işletilmesine yönelik girişimler de uzun süre sonuç vermedi. Bugün Ankapark alanı açısından ise yeni bir dönem söz konusu.
Ankara Büyükşehir Belediyesinin AOÇ içerisinde 940 bin metrekarelik Atatürk Çocukları Doğal Yaşam Parkı ve Hayvanat Bahçesi projesini hayata geçirmesi, AOÇ'nin bazı bölümlerinin yeniden yeşil alan ve rekreasyon işlevleriyle değerlendirilmesi açısından dikkat çekiyor. Proje 2025 yılında halka açıldı. Ankara Büyükşehir Belediyesinin resmi açıklamasına göre proje kapsamında geniş çim alanlar, ağaçlandırma çalışmaları, yürüyüş ve bisiklet yolları gibi düzenlemeler gerçekleştirildi. Bu durum AOÇ dosyasında tek yönlü bir tablo bulunmadığını da gösteriyor. Bir tarafta yapılaşma ve yoğun kullanım tartışmaları sürerken, diğer tarafta bazı alanların yeşil ve rekreasyon amaçlı yeniden düzenlenmesine yönelik çalışmalar devam ediyor.
Atatürk Orman Çiftliği’nde bugünkü tablo: Planlar, yapılar ve devam eden kamusal kullanımlar
Atatürk Orman Çiftliği’nde (AOÇ) yıllar içinde alınan farklı planlama kararları, yargı süreçleri ve uygulamalar alanın bugünkü görünümünü şekillendirdi. Çiftliğin bazı bölümlerinde rekreasyon ve doğal yaşam alanları bulunurken, bazı bölgelerde geçmiş dönemlerde alınan kararlar doğrultusunda yapılaşmalar ve farklı kullanımlar devam ediyor.
