İngiltere merkezli The Times, Türkiye’nin ambalaj atıklarının geri kazanılmasını hedefleyen Depozito Yönetim Sistemini gündemine taşıdı. Mark Hollingsworth imzalı haberde Türkiye’nin oluşturduğu model, teknolojik altyapısı ve geri dönüşüm sürecini ekonomik sisteme entegre etmesi bakımından dikkat çekici bir uygulama olarak ele alındı.
Haberde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ve COP31 Başkanı Murat Kurumun değerlendirmelerine de yer verilirken, Türkiye’nin depozito uygulamasının Birleşik Krallık açısından örnek oluşturabilecek bir model olduğu vurgulandı.
DİJİTAL TAKİP VE İADE MAKİNELERİ SİSTEMİN TEMELİNİ OLUŞTURUYOR
Türkiye’de uygulanan sistem, tüketicilerin belirli ambalajları kullandıktan sonra bunları iade noktalarına ulaştırmasına ve karşılığındaki teşvik bedelini dijital ortamda almasına dayanıyor. Sistemin önemli unsurlarından biri olan Depozito İade Makineleri (DİM), teslim edilen ambalajların barkod ve sistem üzerindeki bilgilerinin kontrol edilmesini sağlayacak şekilde tasarlandı.
Türkiye’nin depozito altyapısında ambalajların özel işaret ve barkodlarla takip edilmesi, geri dönüşüm sürecinin uçtan uca izlenebilmesine imkan tanıyor. Tüketicilerin iade işlemlerinde kullandığı DOA uygulaması üzerinden ise depozito bedelleri dijital cüzdanda biriktirilebiliyor. Biriken tutar banka hesabına aktarılabildiği gibi alışverişlerde de kullanılabiliyor.
YILDA 25 MİLYAR AMBALAJIN GERİ KAZANDIRILMASI HEDEFLENİYOR
Türkiye’nin depozito uygulamasında ölçeğin büyüklüğü de dikkat çekiyor. Sistem kapsamında her yıl yaklaşık 25 milyar ambalajın toplanarak geri dönüşüm sürecine kazandırılması hedefleniyor. Uygulama; cam, plastik ve alüminyumdan üretilen belirli tek kullanımlık içecek ambalajlarının ayrı toplanmasını amaçlıyor. Bakanlığın belirlediği sisteme dahil ambalajlar üzerindeki depozito işareti ve barkod sayesinde ürünlerin sisteme tanımlanması ve iade sürecinin kayıt altına alınması sağlanıyor.
Türkiye’de sistemin temel amaçları arasında ambalajların çöpe veya doğaya karışmasının önlenmesi, geri dönüşüm için daha nitelikli ham madde elde edilmesi ve ekonomide kullanılabilecek kaynakların yeniden üretim sürecine kazandırılması bulunuyor.
TÜRKİYE GENELİNDE YAYGINLAŞTIRILDI
Depozitosu Olan Ambalajlar olarak adlandırılan DOA uygulaması, 2025 yılında Sakarya’da pilot olarak başlatıldı. Ardından “7 Bölge 7 İl” yaklaşımıyla farklı bölgelere yayılan uygulama, 1 Temmuz 2026 itibarıyla Türkiye genelinde yeni bir aşamaya geçti. Bu tarihten itibaren sisteme dahil edilen plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajları için tüketiciye ambalaj başına 1 TL teşvik bedeli uygulanmaya başlandı.
Sistemin marketler, süpermarketler, bakkallar ve büfelerin yanı sıra otel, restoran ve kafe gibi işletmelerde de yaygınlaştırılması planlandı. Böylece vatandaşların ambalajları iade edebileceği noktaların günlük yaşamın içine daha fazla dahil edilmesi amaçlandı.
GERİ DÖNÜŞÜMÜN EKONOMİK BOYUTU DA ÖNE ÇIKIYOR
Depozito sisteminin yalnızca çevresel hedeflerle sınırlı kalmadığı, ekonomik sonuçları da beraberinde getirmesi bekleniyor. Türkiye’de sistemin her yıl yaklaşık 30 milyar liralık ekonomik katkı oluşturması öngörülüyor.
Depozito uygulamasının temel hedeflerinden biri, geri dönüştürülebilir nitelikteki ambalajların kaynağında ayrı toplanarak daha yüksek kaliteli ikincil ham maddeye dönüştürülmesi. Böylece sanayinin ihtiyaç duyduğu bazı hammaddelerin yeniden ekonomiye kazandırılması ve doğal kaynaklara yönelik baskının azaltılması hedefleniyor.
Sistem, aynı zamanda Türkiye’nin döngüsel ekonomi ve Sıfır Atık politikalarının önemli araçlarından biri olarak konumlandırılıyor. Ambalajların tüketildikten sonra atık olarak sistemden çıkması yerine yeniden üretim zincirine dahil edilmesi amaçlanıyor.
“BU SİSTEM, UYGULANDIĞI HER YERDE DAHA YÜKSEK TOPLAMA VE GERİ DÖNÜŞÜM ORANLARI SAĞLAMIŞTIR”
The Times’ta yayımlanan haberde Bakan Kurum’un değerlendirmelerine de yer verildi. Kurum, depozito sistemlerinin geri dönüşüm performansına ilişkin şunları söyledi:
“Bu sistem, uygulandığı her yerde daha yüksek toplama ve geri dönüşüm oranları sağlamıştır. Tecrübemiz, iyi tasarlanmış bir depozito iade sisteminin sanayiye yüksek kaliteli geri dönüştürülmüş malzeme sağlayabileceğini göstermektedir”
