Özgür Hüseyin Akış, çocuk emeği ve sınıf ilişkileri üzerine çalışmalarını yeni kitabıyla sürdürürken , Yazılama Yayınevi aracılığıyla okurlarla buluşacak olan Sınıfın Görünmeyenleri – Setlerde Çalışan Çocuk İşçiler, medya ve kültür endüstrisinin görünmeyen yüzlerinden biri olan çocuk emeğini mercek altına alıyor.
YAZARIN İLK KİTABI DEĞİL
Akış, daha önce Sınıfın Görünmeyenleri – Mülteci Çocuk İşçiler çalışmasıyla mülteci çocukların emek süreçlerine dikkat çekmişti. Yeni kitabında ise odağı medya sektöründe çalışan çocuklara çeviriyor.
Kitabın temel sorusunun “Çocuk oyuncu mu, çocuk işçi mi?” olduğunu belirten Özgür Hüseyin Akış, çocukların sinema filmleri, televizyon dizileri, reklamlar ve dijital platformlarda çoğu zaman yalnızca “oyuncu”, “yetenek” veya “geleceğin yıldızı” olarak tanımlandığını ifade ediyor. Akış’a göre bu tanımlar, çocukların içinde bulunduğu çalışma ilişkilerinin ve emeğin görünmezleşmesine neden olabiliyor.
Akış, çalışmasının çocuk oyunculuğu ile çocuk işçiliği arasındaki sınırı sınıfsal ve emek merkezli bir perspektifle tartıştığını belirterek şöyle diyor:
“Çocukların kamera karşısındaki görünürlüğü, onların emek sürecini görünmez hale getirmemeli. Bir çocuğun yaptığı iş ‘yetenek’ ya da ‘kariyer fırsatı’ olarak tanımlandığında, o emeğin hangi koşullarda üretildiği çoğu zaman tartışmanın dışında bırakılıyor. Oysa setlerde uzun çalışma saatleri, yoğun çalışma temposu, performans baskısı ve eğitim hakkının aksaması gibi sorunlar gündeme gelebiliyor. Bu nedenle çocuk oyunculuğunu yalnızca sanat ve yetenek kavramları üzerinden değil, emek ve üretim ilişkileri üzerinden de değerlendirmek gerekiyor.”
YEŞİLÇAM'DAN GÜNÜMÜZE ÇOCUK EMEĞİ
Kitapta Yeşilçam döneminden günümüz televizyon dizilerine ve dijital platformlara uzanan süreçte çocuk emeğinin geçirdiği dönüşüm ele alınıyor. Çocuk emeğinin tarihsel gelişiminin yanı sıra Cumhuriyet döneminde çocuk hakları ve çocuk işçiliğine ilişkin hukuki düzenlemeler ile uluslararası çocuk hakları belgeleri de karşılaştırmalı olarak inceleniyor.
Çalışmada ayrıca Sovyetler Birliği dönemine ilişkin çocuk hakları tartışmaları ve Moskova Çocuk Hakları Bildirgesi üzerine değerlendirmelere de yer veriliyor. Akış, kitabın yalnızca çocuk oyuncuların çalışma koşullarını değil, medya sektöründeki üretim ilişkilerini de tartışmaya açtığını vurguluyor. Yapım şirketlerinin çalışma politikaları, ailelerin ekonomik konumu, çocuk emeğinin metalaştırılması ve şöhret olgusunun ekonomik bir değere dönüştürülmesi kitabın temel tartışma başlıkları arasında yer alıyor.
“Çocuk işçiliğini yalnızca fabrika, tarla, atölye ya da sokakta aramak eksik bir yaklaşım olur” diyen Akış, sözlerini şöyle sürdürüyor: “Kültür ve medya endüstrisi de emeğin üretildiği ve metalaştırıldığı alanlardan biridir. Kamera önünde görünür olan çocuk, aynı zamanda bir üretim sürecinin parçasıdır. Burada mesele çocuğun sanatla ilişki kurmasına karşı çıkmak değil; çocuğun emeğinin hangi koşullarda, kimin ekonomik çıkarları doğrultusunda ve hangi çalışma ilişkileri içerisinde kullanıldığını sorgulamaktır.”
Sınıfın Görünmeyenleri – Setlerde Çalışan Çocuk İşçiler, medya sektörünün ışıltılı ve görünür yüzünün arkasındaki sınıfsal ilişkileri tartışmaya açmayı amaçlıyor.
Akış, kitabın temel yaklaşımını ise şu sözlerle özetliyor:
“Kamera çocuğu görünür kılıyor; biz ise o görünürlüğün arkasında kalan emeği görünür kılmayı amaçlıyoruz.”
