MİT’in “Özel Koleksiyonlar – Belgeler” bölümünde yayımlanan raporun, İttihat ve Terakki Cemiyeti Suriye Murahhasası üyesi Mahmut Cemalettin tarafından 1909 yılında kaleme alındığı belirtildi. Belgenin, Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti Merkez-i Umumiyesi’ne, dönemin Dahiliye Nazırı Hüseyin Hilmi Paşa’ya sunulduğu ve Kudüs’teki gelişmelere dair istihbari nitelik taşıdığı kaydedildi.
“KUDÜS YABANCI HAKİMİYETİNE DOĞRU SÜRÜKLENİYOR”
Raporda, Kudüs’ün demografik ve kültürel yapısındaki hızlı değişime dikkat çekilerek, yabancıların şehir üzerindeki etkisinin alarm verici boyutlara ulaştığı vurgulandı. Belgede, Kudüs ve çevresinde yabancıların mülkiyetine geçen toprakların ciddi bir tehdit oluşturduğu ifade edildi.
Şehrin fiziki yapısındaki değişim ise çarpıcı bir karşılaştırmayla anlatıldı. Raporda, on yıl öncesine kadar surların dışında neredeyse hiç yapı bulunmadığı, ancak kısa sürede eski şehrin iki katı büyüklüğünde alanın yabancılara ait binalarla dolduğu aktarıldı.
İSLAMİ VE OSMANLI MİRASINA YÖNELİK TAHRİBAT
Raporda, İslami ve Osmanlı dönemine ait yapıların el değiştirmesi özellikle öne çıkarıldı. Medrese, mescit ve camilerin farklı isimler altında satıldığı ya da devredildiği, bu yapıların yabancıların eğlence ve dinlenme alanlarına dönüştürüldüğü belirtildi.
Selahaddin Eyyubi’ye ait bir eğitim yapısının kiliseye çevrilmesi ise raporda derin bir üzüntüyle kayda geçirildi. Belgede, bu durumun Osmanlı ve İslam hassasiyetine sahip herkes için kabul edilemez olduğu vurgulandı.
TOPRAK KAYIPLARI VE HUKUK DIŞI YÖNTEMLER
Yerli halkın topraklarını kaybetme süreci raporda ayrıntılı şekilde ele alındı. Yasak olmasına rağmen yabancılara yapılan satışlarda çok sayıda hileli yöntem kullanıldığı, bu durumun meselenin içinden çıkılmaz bir hâl almasına neden olduğu ifade edildi.
Raporda yer alan tespitlere göre, Kudüs topraklarının yarıdan fazlası bu süreçte yabancıların mülkiyetine geçti.
BORÇLANDIRMA YOLUYLA MÜLKSÜZLEŞTİRME SİSTEMİ
Belgede, özellikle Siyonist kuruluşlarla bağlantılı mali yapıların faaliyetlerine dikkat çekildi. Londra merkezli bir kuruluşun Kudüs’te banka şubesi bulunduğu, bu bankanın çiftçilere kredi verirken yalnızca araziyi teminat olarak kabul ettiği aktarıldı.
Bu borçlandırma sisteminin sonucu ise net ifadelerle anlatıldı. Rapora göre, söz konusu bankayla borç ilişkisine giren çiftçilerin birkaç yıl içinde tüm topraklarını kaybetmekten kurtulamadığı belirtildi.
“GELECEKTE DAHA BÜYÜK TEHLİKELER DOĞACAK”
Raporda, yaşanan gelişmelerin ileride çok daha ciddi sorunlara yol açacağı uyarısı yapıldı. Yabancıların eline geçen toprakların, yalnızca mülkiyet değil, aynı zamanda egemenlik ve güvenlik açısından da büyük riskler barındırdığına işaret edildi.
MİT tarafından gün yüzüne çıkarılan bu tarihi belge, Kudüs’teki dönüşümün Osmanlı’nın son döneminde dahi stratejik bir tehdit olarak değerlendirildiğini ve yaşanan sürecin uzun vadeli sonuçlarının öngörüldüğünü ortaya koydu.
