MİT’in resmi internet sitesinde yer alan “Özel Koleksiyon” bölümünde yayımlanan belgeler arasında, İngiliz istihbaratçı Arabistanlı Lawrence hakkında hazırlanan dikkat çekici bir rapor da bulunuyor.
OSMANLI SONRASI DÖNEMİN İSTİHBARAT BELGELERİ AÇILDI
Paylaşılan belgeler, Cumhuriyet’in ilk yıllarında faaliyet gösteren Milli Emniyet Hizmeti Riyaseti (MAH) tarafından hazırlanmış raporları kapsıyor. Bu çerçevede yayımlanan 23 Eylül 1929 tarihli rapor, Arabistanlı Lawrence’ın Orta Doğu’daki faaliyetlerine ışık tutması bakımından tarihi bir nitelik taşıyor. Söz konusu raporun, dönemin Büyük Erkan-ı Harbiyye Reisliği, Dahiliye ve Hariciye Vekaletleri’ne gönderilmek üzere hazırlandığı belirtiliyor.
FARKLI KİMLİKLER, FARKLI COĞRAFYALAR
Raporda, İngiliz istihbarat servisinin önde gelen isimlerinden biri olarak tanımlanan Arabistanlı Lawrence’ın, Mısır, Suriye ve Irak’ta farklı kıyafetler ve takma isimler kullanarak faaliyet yürüttüğü ifade ediliyor. Belgede Lawrence’ın, “Şeyh Aptullah” ve “Yakos İskinazi” gibi müstear isimlerle bölgede dolaştığı, zaman zaman Müslüman din adamı, zaman zaman ise Amerikalı Musevi hahamı kılığına girerek çeşitli temaslarda bulunduğu bilgisine yer veriliyor.
KUDÜS’TE PROVOKATİF FAALİYETLER İDDİASI
Raporda yer alan ifadelere göre Arabistanlı Lawrence, Kudüs’te bulunduğu süre boyunca Müslüman ve Yahudi topluluklara yönelik ayrı ayrı telkinlerde bulunarak kışkırtıcı faaliyetler yürüttü. Özellikle Ağlama Duvarı çevresinde gerçekleştirdiği temaslarla bölgedeki gerilimi artırmayı hedeflediği, bu faaliyetlerin Filistin’de yaşanan çatışmaların zeminini hazırladığı iddia ediliyor. Belgede, bu bilgilerin “mevsuk ve teyit edilmiş” kaynaklara dayandığı vurgulanıyor.
MISIR VE SUDAN ÜZERİNDEN İSTİKRARSIZLIK PLANI
Raporda dikkat çeken bir diğer unsur ise İngiliz istihbaratının Mısır ve Sudan üzerinden yürüttüğü iddia edilen siyasi planlar oldu. Belgede, İngiliz yönetiminin Filistin ve Mısır’a yönelik bağımsızlık vaatlerini geciktirmek amacıyla bölgede kontrollü karışıklıklar çıkarmayı hedeflediği ileri sürülüyor. Sudan’ın, Mısır’a coğrafi ve siyasi yakınlığı nedeniyle bu tür faaliyetler için uygun bir merkez olarak görüldüğü kaydediliyor.
İNGİLİZ SİYASETİNE İÇERİDEN MÜDAHALE İDDİASI
Raporda, İngiliz Parlamentosu’ndaki siyasi dengelere de atıf yapılıyor. Makdonald hükümetinin Mısır’a bağımsızlık verme yönündeki politikalarının, bölgede çıkarılacak karışıklıklarla zayıflatılmasının amaçlandığı öne sürülüyor. Bu çerçevede Arabistanlı Lawrence’ın Sudan’a geçişinin “şayan-ı dikkat ve esrarengiz tertibatlar” ile bağlantılı olduğu ifade ediliyor.
TARİHİ FOTOĞRAF DA PAYLAŞILDI
MİT tarafından erişime açılan belgeler arasında, Arabistanlı Lawrence’ın askerî kıyafetle çekilmiş bir fotoğrafı da yer aldı. Fotoğraf, raporda aktarılan faaliyetlerin görsel bir tamamlayıcısı olarak dikkat çekti.
