Aşının geliştirme ekibinin liderliğini Prof. Dr. Aykut Özdarendeli üstlendi. 22 Aralık 2021’de Acil Kullanım Onayı alan TURKOVAC, 11 Mayıs 2023’te ruhsatlandırıldı. Peki TURKOVAC aşısının mucidi kimdir, TURKOVAC aşısını kim üretti, Prof. Dr. Aykut Özdarendeli kimdir? İşte ayrıntılar...
TURKOVAC AŞISININ MUCİDİ KİMDİR?
Türkiye'nin COVID-19 salgınına karşı geliştirdiği TURKOVAC aşısının geliştirme ekibine Prof. Dr. Aykut Özdarendeli liderlik etti. Çalışmalar, Erciyes Üniversitesi Aşı Araştırma ve Geliştirme Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde yürütüldü. TURKOVAC, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB) desteğiyle ve Erciyes Üniversitesi iş birliğiyle geliştirilen inaktif COVID-19 aşısı olarak tanımlanıyor. Aşının fikri ve sınai hakları TÜSEB'e ait.
TURKOVAC AŞISINI KİM ÜRETTİ?
TURKOVAC, Erciyes Üniversitesi ile TÜSEB iş birliğiyle geliştirildi. Aşının geliştirilme çalışmalarını Prof. Dr. Aykut Özdarendeli ve ekibi yürüttü. TURKOVAC'ın temel özelliği, inaktif aşı teknolojisine dayanması. Aşı, SARS-CoV-2 virüsünün etkisiz hale getirilmiş formundan elde edilen antijeni içeriyor. Geliştirme sürecinde laboratuvar çalışmalarından klinik araştırmalara kadar farklı aşamalardan geçildi.
Aşının geliştirilmesi ile üretim süreci birbirinden farklı aşamalar olarak ilerledi. Bilimsel geliştirme çalışmalarında Erciyes Üniversitesi'ndeki ekip görev alırken, projenin fikri ve sınai hakları TÜSEB bünyesinde bulunuyor.
TURKOVAC'IN İLK ÇALIŞMALARI NASIL BAŞLADI?
TURKOVAC'ın geliştirilme süreci, COVID-19'a neden olan SARS-CoV-2 virüsünün Türkiye'de izole edilmesiyle hız kazandı. Prof. Dr. Aykut Özdarendeli yönetimindeki Erciyes Üniversitesi Aşı Araştırma ve Geliştirme Merkezi ekibi, Nisan 2020'de COVID-19 virüsünü hücre kültüründe izole etmeyi başardı. Bu çalışmalar, Türkiye'de yerli COVID-19 aşısı geliştirilmesi için önemli bir altyapı oluşturdu.
Erciyes Üniversitesi bünyesinde daha önce de farklı viral hastalıklara yönelik aşı araştırmaları yürütülüyordu. Merkezde özellikle Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) hastalığına yönelik aşı çalışmaları üzerinde de çalışılıyordu. Bu araştırmaların yürütücülüğünü de Prof. Dr. Aykut Özdarendeli üstlenmişti.
TURKOVAC FAZ-1 VE FAZ-2 ÇALIŞMALARI
TURKOVAC'ın klinik araştırma sürecinde ilk olarak Faz-1 çalışmaları gerçekleştirildi. Ardından Faz-2 aşamasına geçildi. Faz-1 çalışmasında 44 gönüllü, Faz-2 çalışmasında ise 250 gönüllü yer aldı. Klinik araştırmaların ilerlemesiyle birlikte aşının güvenlilik ve bağışıklık yanıtına ilişkin veriler değerlendirildi. Bu aşamaların tamamlanmasının ardından TURKOVAC için daha geniş kapsamlı Faz-3 çalışmalarına geçildi.
TURKOVAC FAZ-3 ÇALIŞMALARI NE ZAMAN BAŞLADI?
TURKOVAC'ın Faz-3 çalışması 22 Haziran 2021'de başladı. Bu dönemde aşının ismi de kamuoyuna TURKOVAC olarak duyuruldu. Projenin önceki geçici adı ise ERUCOV-VAC olarak kullanılıyordu. Faz-3 sürecinde TURKOVAC'ın etkinliğinin daha geniş bir gönüllü grubu üzerinde değerlendirilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirildi. Türkiye'de yürütülen klinik araştırmaların yanı sıra aşının farklı ülkelerde de değerlendirilmesine yönelik çalışmalar gündeme geldi.
TURKOVAC NE ZAMAN ONAYLANDI?
TURKOVAC, 22 Aralık 2021'de Türkiye'de Acil Kullanım Onayı aldı. Böylece Türkiye'nin geliştirdiği COVID-19 aşısının kullanımının önündeki önemli aşamalardan biri tamamlandı. Aşının ruhsatlandırma süreci ise daha sonra tamamlandı. TURKOVAC, 11 Mayıs 2023 tarihinde ruhsat aldı.
PROF. DR. AYKUT ÖZDARENDELİ KİMDİR?
Prof. Dr. Aykut Özdarendeli, veteriner hekim ve akademisyendir. Uzmanlık alanları arasında viroloji, mikrobiyoloji ve aşı araştırmaları bulunuyor. Özdarendeli, 1969 yılında doğdu. 1991'de Fırat Üniversitesi Veteriner Fakültesinden mezun oldu. Fırat Üniversitesi'nde viroloji alanında doktora yapan Özdarendeli, 1997 yılında doktora eğitimini tamamladı. Akademik kariyerinde yardımcı doçentlik ve doçentlik görevlerinin ardından 2011 yılında profesör unvanını aldı.
Özdarendeli, akademik çalışmalarının önemli bölümünü viral hastalıklar ve aşı geliştirme araştırmalarına ayırdı. ABD'de de çeşitli araştırma çalışmalarında bulunan bilim insanı, Tennessee Üniversitesi ve Pittsburgh Üniversitesi'nde viroloji alanında çalışmalar gerçekleştirdi.
AYKUT ÖZDARENDELİ'NİN AŞI ÇALIŞMALARI
Prof. Dr. Aykut Özdarendeli'nin bilimsel çalışmalarında COVID-19'dan önce de aşı araştırmaları önemli bir yer tuttu. Özdarendeli yönetimindeki Erciyes Üniversitesi Aşı Araştırma ve Geliştirme Merkezi'nde Kırım Kongo Kanamalı Ateşi hastalığına karşı aşı çalışmaları yürütüldü.
Merkezde geliştirilen inaktif KKKA aşısının Faz-1 çalışmaları 2018 yılında tamamlandı. Daha sonraki yıllarda KKKA'ya yönelik yeni aşı platformları üzerinde de çalışmalar sürdürüldü. Erciyes Üniversitesi'nde 2023 yılında bu kapsamda yeni bir rekombinant aşı için klinik öncesi çalışmalara başlandı.
AYKUT ÖZDARENDELİ'NİN TURKOVAC'TAKİ GÖREVİ NEYDİ?
Prof. Dr. Aykut Özdarendeli, TURKOVAC'ın geliştirme ekibinin liderliğini üstlendi. Erciyes Üniversitesi Aşı Araştırma ve Geliştirme Uygulama ve Araştırma Merkezi'ndeki bilimsel çalışmalar onun yönetiminde yürütüldü.
SARS-CoV-2 virüsünün Türkiye'de izole edilmesiyle başlayan süreç, laboratuvar ve hayvan deneylerinin ardından insanlarda gerçekleştirilen klinik araştırmalarla devam etti. Bu çalışmaların sonucunda TURKOVAC, 2021 yılında Acil Kullanım Onayı aldı ve 2023 yılında ruhsatlandırıldı. Özdarendeli'nin çalışmaları ise yalnızca TURKOVAC ile sınırlı kalmadı. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi'ne yönelik aşı araştırmaları da akademik kariyerinin önemli çalışma alanlarından biri oldu.
