Kamuoyunda “12. Yargı Paketi” olarak anılan “Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”, AK Parti milletvekillerinin imzasıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na sunuldu.
Teklif, İcra ve İflas Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, Türk Medeni Kanunu, Hakimler ve Savcılar Kanunu, Noterlik Kanunu ve Danıştay Kanunu başta olmak üzere birçok temel mevzuatta kapsamlı değişiklikler içeriyor.
İDARELERE MAHKEME KARARLARINI UYGULAMA ZORUNLULUĞU
Teklifin dikkat çeken düzenlemelerinden biri, idarelerin mahkeme kararlarını yerine getirme sürecine ilişkin oldu. Buna göre Yargıtay, bölge adliye mahkemeleri ve ilk derece mahkemeleri tarafından verilen para alacağı, vekalet ücreti ve yargılama giderlerine ilişkin kararlar idareler tarafından gecikmeksizin uygulanacak.
Alacaklı veya vekili, banka hesap bilgilerini yazılı olarak idareye bildirdikten sonra, idarenin en geç bir ay içinde ödeme yapması gerekecek. Kararda belirtilen alacak, faiz ve diğer ferileriyle birlikte bu süre içerisinde ödenmezse ilamlı icra takibi başlatılabilecek. Ancak bu başvuru yapılmadan doğrudan ilamlı icra yoluna gidilemeyecek.
MİRAS KALAN TAŞINMAZLARIN SATIŞINDA YENİ SİSTEM
Mirasçılar arasında uzun süredir tartışma konusu olan ortaklığın giderilmesi davalarına ilişkin de yeni bir uygulama getiriliyor. Buna göre yalnızca mirasçılara ait olan taşınmazlarda ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilmesi halinde ilk açık artırma sadece mirasçılar arasında yapılacak. Bu yöntem yalnızca bir kez uygulanacak. Düzenleme ile aile mirasının öncelikle aile bireylerinde kalmasının sağlanması hedefleniyor.
ELEKTRONİK SATIŞLARDA KURALLAR DEĞİŞİYOR
Elektronik satış portalındaki ilan içerikleri de yeniden düzenleniyor. Satış isteyen alacaklılar, belirlenen süre içinde icra dairesine başvurmaları halinde alacaklarının teminatı karşıladığı miktar kadar teminat yatırmaktan muaf tutulacak. Hazine ise açık artırmalarda teminat göstermek zorunda olmayacak.
İhaleyi kazanmasına rağmen bedeli süresinde yatırmayan kişilere yönelik yaptırımlar da ağırlaştırılıyor. Teminatların iade edilmemesi, satış masraflarının mahsup edilmesi ve teklif bedelinin yüzde 5’i oranında idari para cezası uygulanması öngörülüyor.
NOTERLİK İŞLEMLERİ DİJİTALLEŞECEK
Noterlik Kanunu’nda yapılacak değişikliklerle birlikte noter evraklarının incelenmesi ve paylaşılması süreçlerinde elektronik uygulamalar yaygınlaştırılacak. Mahkemeler, sulh ceza hakimlikleri, cumhuriyet başsavcılıkları ve yetkili resmi kurumlar noter evraklarını inceleyebilecek. Talep edilmesi halinde belgelerin elektronik ortamda güvenli elektronik imza ile onaylanmış örnekleri ilgili mercilere gönderilebilecek. Bu işlemler için ayrıca harç, vergi veya değerli kağıt ücreti alınmayacak.
DANIŞTAY VE İDARİ YARGIDA YENİ DÜZENLEMELER
Teklif kapsamında Danıştay’ın yapısına ilişkin geçici düzenlemeler de yer aldı. Danıştay’daki daire sayısının 10’a düşürülmesine yönelik sürenin 23 Temmuz 2030’a kadar uzatılması planlanıyor. Ayrıca boşalan her iki üyelik için bir üye seçilmesine yönelik uygulamaya da aynı tarihe kadar ara verilecek. İdare mahkemelerinde ise tek hakim tarafından karara bağlanabilecek dava türlerinin kapsamı genişletiliyor.
Konusu 486 bin lirayı aşmayan birçok idari işlem, disiplin cezası, öğrenci işlemi, kamu görevlilerine ilişkin bazı uyuşmazlıklar ve belirli sosyal yardım davaları tek hakim tarafından sonuçlandırılabilecek. Vergi mahkemelerinde de 486 bin lirayı aşmayan davalar tek hakim tarafından karara bağlanacak.
İSTİNAF VE TEMYİZ SİSTEMİNDE DEĞİŞİKLİK
İdari yargıda istinaf incelemelerine ilişkin önemli değişiklikler öngörülüyor. Bölge idare mahkemeleri, ilk derece mahkemelerinin kararlarında yalnızca gerekçe eksikliği veya maddi hata bulunması halinde kararı bozmak yerine gerekçeyi düzelterek istinaf başvurusunu reddedebilecek.
Bazı durumlarda dosyanın yeniden ilk derece mahkemesine gönderilmesi yerine eksikliklerin bölge idare mahkemesince giderilmesi mümkün olacak. Ayrıca belirli dava türlerinde Danıştay’a temyiz başvurusu yapılabilmesinin önü açılırken, bazı uyuşmazlıklarda temyiz yolu kapalı tutulacak.
ADLİ TIP KURUMUNDA GÖREV SÜRELERİ BELİRLENİYOR
Adli Tıp Kurumu’nda görev yapan ihtisas kurulu başkanları ve üyeleri için yeni kriterler getiriliyor. Başkan ve üyelerin uzmanlık belgesi ya da doktora derecesine sahip olması şartı aranacak. Görev süreleri ise 4 yıl ile sınırlandırılacak.
HAKİM VE SAVCI YARDIMCILARINA YENİ EĞİTİM MODELİ
Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararları doğrultusunda hakim ve savcı yardımcılarının eğitim süreçleri yeniden düzenleniyor. Adaylara anayasa hukuku, insan hakları hukuku, ceza hukuku, özel hukuk, idare hukuku, vergi hukuku ve usul hukuku gibi alanlarda eğitim verilecek.
Sözlü sınavlarda ise hukuki bilgi düzeyi, ifade yeteneği, mesleki yeterlilik, temsil kabiliyeti, Türkçeyi kullanma becerisi ve genel kültür değerlendirilecek. Ayrıca hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda gereksiz yere bilirkişiye başvurulması halinde hakim ve savcılara uyarma cezası uygulanabilecek.
HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI YENİDEN DÜZENLENİYOR
Teklifin en dikkat çeken başlıklarından biri de Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) sistemine ilişkin düzenleme oldu. Buna göre iki yıl veya daha az süreli hapis cezası ya da adli para cezası gerektiren suçlarda HAGB kararı verilebilecek. Ancak işkence, eziyet ve kamu görevlilerinin görevleri nedeniyle işledikleri, Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele sayılabilecek suçlarda HAGB uygulanamayacak. HAGB kararı verilen kişiler 5 yıl denetime tabi tutulacak. Bu süre içinde kasıtlı yeni bir suç işlenmemesi ve yükümlülüklere uyulması halinde dava düşecek.
GENETİK VERİLER VE DİJİTAL DELİLLER İÇİN YENİ GÜVENCELER
Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yapılacak değişikliklerle genetik inceleme sonuçlarının saklanması ve kullanılması konusunda yeni kurallar getiriliyor. Kimlik bilgilerinden arındırılmış veriler özel bir sistemde tutulacak. Beraat, kovuşturmaya yer olmadığı veya ceza verilmesine yer olmadığı kararları gibi durumlarda bu bilgiler derhal imha edilecek.
Mahkeme kararının kesinleşmesi halinde ise veriler 20 yıl sonra yok edilecek. Ayrıca bilgisayarlar, dijital kayıtlar ve elektronik veriler üzerinde yapılacak arama ve el koyma işlemlerinin usulleri yeniden düzenleniyor. Hakim onayı alınmayan işlemler sonucunda elde edilen kopyalar ve çözümü yapılan metinler derhal imha edilecek.
KAÇAK SANIKLARA İLİŞKİN YENİ HÜKÜMLER
Teklifte kaçak sanıklara yönelik önemli değişiklikler de yer aldı. Buna göre kaçak sanık hakkında kovuşturma yürütülebilecek ancak sanığın daha önce sorgusu yapılmamışsa mahkumiyet kararı veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemeyecek. Güvenlik tedbiri uygulanması halinde kaçak sanık, bizzat mahkemeye gelerek savunma yapmak istemesi durumunda yargılamanın yenilenmesini talep edebilecek.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI’NIN İTİRAZ YETKİSİ GENİŞLİYOR
Yeni düzenlemeyle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, Yargıtay ceza dairelerinin kararlarına karşı dosyanın tesliminden itibaren üç ay içinde Ceza Genel Kurulu’na itiraz edebilecek. Sanık lehine yapılacak itirazlarda ise süre şartı aranmayacak.
BORÇLAR KANUNU VE TAZMİNAT HESAPLARINDA YENİ DÖNEM
Türk Borçlar Kanunu’nda yapılacak değişikliklerle iş gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında faiz hesaplamaları yeniden düzenleniyor. Kazancın bilindiği dönem için hesaplanan tazminata olay tarihinden itibaren, kazancın bilinmediği dönem için hesaplanan tazminata ise karar tarihinden itibaren faiz uygulanacak. Ayrıca tahkikat öncesinde yapılan ödemelerin tazminattan mahsup edilme yöntemi de yeniden belirlenecek.
HUKUK DAVALARINDA SÜRELER KISALIYOR
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda yer alan “belirsiz alacak davası” düzenlemesi yürürlükten kaldırılıyor. Bunun yerine alacak miktarının sonradan artırılabilmesine imkan tanınacak. Ayrıca duruşmalar arasındaki sürenin üç ayı geçememesi kuralı getiriliyor. Ancak bilirkişi incelemesi veya istinabe gibi zorunlu hallerde hakim gerekçesini belirterek daha uzun süre verebilecek.
TAŞINIR VE TAŞINMAZ SATIŞLARI UYAP ÜZERİNDEN YAPILACAK
Türk Medeni Kanunu’nda yapılan değişiklikle vesayet altındaki kişilere ait taşınır ve taşınmazların satışları da dijital ortama taşınıyor. Taşınırlar ve taşınmazlar, UYAP’a entegre elektronik satış portalı üzerinden açık artırmayla satılacak. Taşınmaz satışlarında ihale, vesayet makamının onayıyla kesinleşecek.
GEÇİŞ HÜKÜMLERİ DE BELİRLENDİ
Teklifte çok sayıda düzenleme için geçiş hükümlerine de yer verildi. İcra satışları, idari yargı davaları, Danıştay temyiz başvuruları, Adli Tıp Kurumu görev süreleri, vesayet kapsamındaki satış işlemleri, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın itiraz yetkisi, tazminat hesaplamaları ve belirsiz alacak davaları gibi alanlarda yürürlüğe giriş tarihinden önce başlayan işlemlerde eski hükümlerin uygulanmasına devam edilecek.
