“Yurdumuzda demiryolu yapımını gerçekleştiren ilk iş insanımız kimdir?” sorusunun cevabı olan Nuri Demirağ, yalnızca bir müteahhit değil; aynı zamanda Cumhuriyet’in üretim, teknoloji ve bağımsızlık vizyonunun simge isimlerinden biri olarak hafızalarda yer alıyor.
YURDUMUZDA İLK DEMİRYOLU YAPIMINI GERÇEKLEŞTİREN İŞ İNSANI KİMDİR?
Öğrencilerin araştırma ödevlerinde ve genel kültür sorularında sıkça karşılaştığı “Yurdumuzda demiryolu yapımını gerçekleştiren ilk iş insanımız kimdir?” sorusunun cevabı, Türk sanayi ve girişimcilik tarihinin en önemli isimlerinden biri olan Nuri Demirağ’dır.
NURİ DEMİRAĞ MESLEĞİ NEDİR?
Asıl adı Mühürdarzade Mehmet Nuri Bey olan Nuri Demirağ, Cumhuriyet döneminde Türkiye’nin demiryolu projelerinde görev alan ilk büyük Türk müteahhitlerden biri olarak tanınmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti’nin ulaşım altyapısının gelişmesinde kritik rol oynayan Demirağ, yaklaşık 1.250 kilometrelik demiryolu hattının yapımını üstlenerek ülkenin modernleşme sürecine büyük katkı sundu.
NURİ DEMİRAĞ’A “DEMİRAĞ” SOYADI NASIL VERİLDİ?
Cumhuriyet’in ilk yıllarında demiryolu yatırımları, ülkenin ekonomik bağımsızlığı açısından büyük önem taşıyordu. Mustafa Kemal Atatürk, ülkeyi “demir ağlarla örme” hedefi doğrultusunda çalışan isimleri destekliyordu. Bu süreçte önemli projelere imza atan Nuri Bey’e, demiryolu çalışmalarındaki başarısı nedeniyle Atatürk tarafından “Demirağ” soyadı verildi. Böylece Nuri Demirağ, Türkiye’nin kalkınma hamlelerinin sembol isimlerinden biri haline geldi.
NURİ DEMİRAĞ YAPTIĞI İŞLER NELER?
Osmanlı dönemindeki ilk demiryolu projeleri yabancı şirketler tarafından gerçekleştirildi. Anadolu’daki ilk demiryolu hattı, İngilizler tarafından yapılan İzmir-Aydın hattı oldu. Hat, 1858 yılında kademeli olarak hizmete açıldı. Cumhuriyet dönemine gelindiğinde ise Türkiye, kendi mühendisleri ve iş insanlarıyla demiryolu projelerini yürütmeye başladı. İşte bu noktada Nuri Demirağ, yerli sermaye ve Türk girişimciliğinin en güçlü temsilcilerinden biri olarak öne çıktı.
SAMSUN-SİVAS HATTIYLA BAŞLAYAN BÜYÜK BAŞARI
1926 yılında Samsun-Sivas demiryolu projesini üstlenen yabancı şirket işi bırakınca açılan ihaleyi Nuri Demirağ kazandı. Bu gelişme, Türk iş dünyası açısından tarihi bir dönüm noktası oldu. Kardeşi Abdurrahman Naci Bey ile birlikte çalışan Demirağ, kısa sürede büyük projelere imza attı. Özellikle:
- Samsun-Erzurum hattı
- Sivas-Erzurum hattı
- Afyon-Dinar hattı gibi stratejik demiryolu projelerinde görev aldı.
Dağlık ve zorlu coğrafyalarda yürütülen çalışmalar sırasında tüneller açıldı, kayalık alanlar geçildi ve hatlar planlanan sürede tamamlandı. Böylece Nuri Demirağ, Cumhuriyet tarihinin ilk büyük demiryolu müteahhidi olarak anılmaya başladı.
NURİ DEMİRAĞ HAVACILIK PROJELERİ
Nuri Demirağ, yalnızca demiryolu yatırımlarıyla değil, Türkiye’deki sanayi hamleleriyle de dikkat çekti. Türkiye’nin ilk yerli sigara kâğıdı üretimini gerçekleştiren Demirağ, “Türk Zaferi” markasıyla büyük başarı elde etti.
Bunun yanında:
- Türkiye’nin ilk uçak fabrikasını kurdu,
- İlk yerli paraşüt üretimini gerçekleştirdi,
- Yerli uçak üretimine öncülük etti,
- Pilot yetiştirmek için “Gök Okulu”nu açtı.
1936 yılında üretilen Nu.D-36 eğitim uçağı ve ardından geliştirilen Nu.D-38 yolcu uçağı, Türk havacılık tarihinin önemli kilometre taşları arasında yer aldı.
BOĞAZ KÖPRÜSÜ FİKRİNİ İLK GÜNDEME GETİREN İSİMLERDEN BİRİYDİ
Bugün İstanbul’un simgelerinden biri olan Boğaz köprüsü fikri, aslında yıllar önce Nuri Demirağ tarafından gündeme getirildi. 1930’lu yıllarda İstanbul Boğazı üzerine köprü yapılması için proje hazırlatan Demirağ, dönemin dünyaca ünlü mühendislik firmalarıyla görüşmeler gerçekleştirdi. Golden Gate Köprüsü modeline benzer bir sistem planlandı ancak proje dönemin şartları nedeniyle hayata geçirilemedi.
NURİ DEMİRAĞ HANGİ PARTİDENDİ?
Nuri Demirağ, iş dünyasındaki çalışmalarının ardından siyasete de atıldı. 1945 yılında Türkiye’nin çok partili hayata geçiş sürecinde önemli bir adım atarak Millî Kalkınma Partisi’ni kurdu. Bu parti, Cumhuriyet döneminin ilk muhalefet partilerinden biri olarak tarihe geçti. 1954 seçimlerinde Demokrat Parti’den milletvekili seçilen Demirağ, Meclis’te de kalkınma projeleri üzerine çalışmalar yürüttü.
NURİ DEMİRAĞ NE ZAMAN VEFAT ETTİ?
Türk sanayi tarihine damga vuran Nuri Demirağ, 13 Kasım 1957 tarihinde İstanbul’da hayatını kaybetti. Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedilen Demirağ, arkasında Türkiye’nin sanayi, ulaşım ve havacılık tarihinde derin izler bıraktı.
NURİ DEMİRAĞ NE YAPMIŞTIR?
Bugün Nuri Demirağ, Türkiye’nin kalkınma mücadelesinde öncü rol üstlenen girişimcilerden biri olarak kabul ediliyor. Özellikle:
- Demiryolu yatırımları
- Yerli uçak üretimi
- Sanayi tesisleri
- Havacılık eğitimi
- Yerli üretim hamleleri alanlarında attığı adımlar nedeniyle Türk ekonomik tarihinin en önemli figürleri arasında gösteriliyor.
