Su tasarrufu denildiğinde akla genellikle musluğu gereksiz yere açık bırakmamak, kısa sürede duş almak veya günlük tüketimi azaltmak geliyor. Ancak suyun korunması, yalnızca vatandaşların kullanım alışkanlıklarıyla sınırlı değil. Suyun kaynağından alınarak arıtılması, depolanması ve şebeke aracılığıyla konutlara ulaştırılması da önemli miktarda enerji gerektiriyor. ASKİ Abone İşleri Daire Başkanı Eray Duraklıoğlu, su yönetimi ile iklim değişikliği arasındaki bağlantıya dikkat çekerek su sayaçlarının bu süreçteki önemini değerlendirdi. Duraklıoğlu, doğru ölçümün görünmeyen su kayıplarını ortaya çıkarmanın yanı sıra enerji tüketiminin ve buna bağlı karbon salımının azaltılmasına da katkı sağlayabileceğini belirtti.
Suyun görünmeyen enerji ve karbon maliyeti
Suyun musluğa ulaşması, kaynaktan alınmasıyla başlayan ve arıtma, depolama, pompalama ve dağıtım aşamalarıyla devam eden bir süreci kapsıyor. Kullanım sonrasında ortaya çıkan atık suyun toplanması ve arıtılması da enerji tüketimini beraberinde getiriyor.
Bu nedenle şebekede kaybedilen veya gereksiz yere tüketilen su, yalnızca su kaynaklarının azalması anlamına gelmiyor. Suyun taşınması ve işlenmesi sırasında harcanan enerjinin de bir bölümünün boşa gitmesine neden olabiliyor.
Duraklıoğlu, su ve enerji arasındaki karşılıklı bağımlılığın giderek daha önemli hâle geldiğine işaret etti. Uluslararası Enerji Ajansının 22 Mart 2024 tarihli değerlendirmesine de değinilen açıklamada, enerji üretimi için suya, suyun insanlara ulaştırılması için ise enerjiye ihtiyaç duyulduğu hatırlatıldı.
İklim değişikliği ve artan su talebinin mevcut kaynaklar üzerindeki baskıyı artırdığına dikkat çekilen değerlendirmede, daha uzak mesafelerden su taşınması veya deniz suyunun arıtılması gibi yöntemlerin enerji ihtiyacını yükseltebildiği ifade edildi.
Uluslararası Enerji Ajansının 2024 değerlendirmesinde, deniz suyunun tuzdan arındırılması için kullanılan küresel enerjinin 2010'dan itibaren neredeyse iki katına çıktığı, o dönemdeki eğilimlerin sürmesi hâlinde 2030'a kadar yeniden iki katına çıkabileceği bilgisi de paylaşıldı.
Su sayaçları yalnızca faturayı göstermiyor
Duraklıoğlu'nun dikkat çektiği konulardan biri de su sayaçlarının işlevi oldu. Genellikle fatura hesaplamasının temel unsuru olarak görülen sayaçların, aslında su yönetiminde güvenilir verinin elde edilmesini sağladığı belirtildi.
Özellikle gece boyunca devam eden düşük seviyeli su akışları, arızalı rezervuarlar veya tesisat sızıntıları hakkında önemli ipuçları verebiliyor. Benzer şekilde kapalı bir okulda ya da sulama saatleri dışında tüketim görülen bir parkta sayaç verileri, araştırılması gereken olası kayıpları ortaya çıkarabiliyor.
Ancak yalnızca ölçüm yapılmasının tasarruf için yeterli olmadığına dikkat çekiliyor. Elde edilen verilerin kontrol, onarım ve sonuç takibiyle desteklenmesi gerekiyor.
Bu noktada doğru sayaç seçimi de önem taşıyor. Konut, hastane, sanayi tesisi ve sulama alanlarının tüketim özellikleri birbirinden farklı olduğu için sayaçların kullanım debisine, basınca ve montaj koşullarına uygun olması gerekiyor.
Uzaktan okuma sistemleri de tüketim bilgilerinin zamanında kullanıcıya ve işletmeye ulaştırılması hâlinde su yönetimine katkı sağlayabiliyor.
Sayaç değişince tüketim neden artabilir?
Sayaç yenileme çalışmalarında dikkat edilmesi gereken önemli ayrımlardan biri, ölçüm iyileşmesi ile gerçek su tasarrufunun birbirinden farklı olması.
Eski sayacın eksik kaydettiği tüketimin yeni sayaç tarafından doğru ölçülmesi, faturalara yansıyan su miktarını artırabiliyor. Ancak bu artış, fiziksel olarak daha fazla su tüketildiği veya tasarruf sağlandığı anlamına gelmiyor.
Gerçek tasarruf, tesisattaki kaçakların giderilmesi, gereksiz su akışının durdurulması ve tüketimin daha verimli hâle getirilmesiyle mümkün oluyor.
Aynı şekilde şebekeden sızan su ile tüketildiği hâlde ölçüm hatası nedeniyle kayıtlara yansımayan suyun da birbirinden farklı değerlendirilmesi gerekiyor.
Duraklıoğlu, projelerin başarısının yalnızca gelir artışı veya sayaç değişim sayısı üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğine işaret ederek gerçek su tasarrufunun, ölçüm iyileşmesinin ve ekonomik kazanımların ayrı ayrı ele alınmasının önemini ortaya koydu.
Akıllı sayaç verileri tüketimi azaltabiliyor
Su tasarrufunda teknolojinin yanı sıra kullanıcıların bilgilendirilmesi de önemli bir yer tutuyor.
2021 yılında npj Clean Water dergisinde yayımlanan bir araştırmada, akıllı sayaç verilerine dayalı geri bildirim ve dijital kullanıcı katılımının uygulandığı grupta, başlangıç dönemine kıyasla uzun vadeli toplam su tüketiminde yaklaşık yüzde 8 azalma gözlendi.
Bu sonucun her şehirde aynı oranda tasarruf sağlanacağı anlamına gelmediği belirtilirken, anlaşılır tüketim bilgilerinin ve kullanıcı katılımının su tasarrufunu destekleyebileceği değerlendiriliyor.
100 milyon metreküp su tasarrufu ne kadar karbon azaltabilir?
Su tasarrufunun iklim değişikliğiyle mücadeleye katkısı, enerji tüketimi ve karbon salımı üzerinden de hesaplanabiliyor.
Duraklıoğlu'nun değerlendirmesinde, gerçek su tasarrufu sayesinde önlenebilecek elektrik tüketiminin emisyon karşılığını ortaya koyan bir hesaplama örneğine yer verildi.
Buna göre bir kentte yılda 100 milyon metreküp gerçek su tasarrufu sağlandığı, her metreküp su için 0,50 kilovatsaat elektrik tüketiminin önlendiği ve elektriğin emisyon faktörünün kilovatsaat başına 0,40 kilogram karbondioksit eşdeğeri olduğu varsayıldı.
Bu değerler üzerinden yapılan hesaplamada yılda 50 milyon kilovatsaat elektrik tüketiminin ve 20 bin ton karbondioksit eşdeğeri salımın önlenebileceği ortaya konuldu.
Söz konusu hesaplama örneği, gerçek su tasarrufunun yalnızca kaynakların korunması açısından değil, enerji ihtiyacının ve buna bağlı karbon salımının azaltılması bakımından da taşıdığı potansiyeli gösteriyor.
"Güvenilir ölçüm, adil faturalandırmanın temelidir"
ASKİ Abone İşleri Daire Başkanı Eray Duraklıoğlu, konuyu vatandaşların aldığı hizmet açısından da değerlendirdi. Güvenilir ölçümün adil faturalandırmanın temelini oluşturduğunu belirten Duraklıoğlu, tüketicilerin su kullanım bilgilerine güvenebilmesi ve olağan dışı artışların nedenlerini anlayabilmesi gerektiğine dikkat çekti.
Su tasarrufu çalışmalarında vatandaşların temel ihtiyaçlarının da gözetilmesi gerektiğini vurgulayan Duraklıoğlu, hane büyüklüğü, sağlık gereksinimleri ve kullanım amacının dikkate alınmadan yüksek tüketimin doğrudan israf olarak değerlendirilmesinin doğru olmayacağını ifade etti.
Sayaç yenileme ve kayıp azaltma projelerinin yalnızca kurulan cihaz sayısıyla ölçülmemesi gerektiğini belirten Duraklıoğlu, gerçek su tasarrufunun, önlenen enerji tüketiminin ve bunların karbon salımı üzerindeki etkisinin birlikte değerlendirilmesinin önemine işaret etti.
