Ankara’nın Beypazarı ilçesinde yer alan Boğazkesen Kümbeti, Selçuklu döneminden günümüze ulaşan en dikkat çekici anıtmezarlardan biri olarak dikkat çekiyor. Ayvaşık Mahallesi Kumsüren mevkiinde, İnözü Vadisi’nin girişinde hâkim bir noktada bulunan yapı, hem mimarisi hem de taşıdığı tarihsel izlerle ziyaretçilerin ilgi odağı.
13. YÜZYILDAN GÜNÜMÜZE UZANIYOR
Edinilen mimari ve arkeolojik bulgulara göre Boğazkesen Kümbeti’nin 13. yüzyılda, Beypazarı’na gelen ilk Selçuklu Türklerinin önde gelen isimleri için inşa edildiği düşünülüyor. Anadolu Selçuklu döneminde önemli devlet adamları ve din büyükleri adına yapılan bu tür anıtmezarlara “kümbet” adı veriliyor. Boğazkesen Kümbeti de bu geleneğin nadir ve özgün örnekleri arasında bulunuyor. Türkiye genelinde yalnızca dört örneği bulunduğu ifade edilen yapı, mimari özellikleriyle Karamanoğulları etkilerini de yansıtıyor.
GÖZETLEME KULESİ OLARAK DA KULLANILMIŞ OLABİLİR
Kümbetin, İnözü Vadisi’ne tamamen hâkim kayalık bir noktada konumlanmış olması, yapının sadece bir türbe olarak tasarlanmamış olabileceği ihtimalini akıllara getiriyor. Kümbet, inşa edildiği dönemde gözetleme amacıyla da kullanılmış olabilir. Bu yönüyle Boğazkesen Kümbeti, savunma ve anıtmezar işlevlerini bir arada barındıran nadir yapılar arasında yer alıyor.
İKİ SANDUKA, İKİ MUHTEREM KİŞİ
Yapının içerisinde Selçuklu dönemine ait iki sanduka bulunuyor. Sandukalardan birinin üzerinde, türbe duvarına kazınarak yazılmış olan Emr Şahmet Paşa Asaf Ebal ismi dikkat çekiyor. Her Selçuklu kümbetinde olduğu gibi Boğazkesen Kümbeti’nde de sandukaların yakınında kıble yönü ve namazgâh alanı bulunuyor. 1995 yılında gerçekleştirilen restorasyon çalışmaları sırasında, kümbetin orta bölümünde iki iskelete rastlandığı, bu kalıntıların daha sonra yapının merkezine yerleştirilen sandukalarla yeniden defnedildiği de bilinenler arasında.
OSMANLI DÖNEMİNDE ONARILDI
Tarihi yapı, Selçuklu döneminin ardından 17. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu döneminde onarımdan geçirildi. Uzun yıllar ayakta kalmayı başaran kümbet, 1976 yılında Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından tescillenerek koruma altına alındı. En kapsamlı restorasyon ise 1995 yılında yapıldı.
Boğazkesen Kümbeti, yığma taş ve kerpiç kullanılarak inşa edildi. Bu çerçevede, kapı ve pencere bölümlerinde dönemin ahşap işçiliğini yansıtan detaylar bulunuyor. Özellikle günümüze kadar sağlam ulaşan ahşap kapısı, yapının en dikkat çekici unsurlarından biri.
Birinci derece anıtsal eser statüsüne sahip olan Boğazkesen Kümbeti, Beypazarı’na gelen yerli ve yabancı turistlerin sıklıkla ziyaret ettiği tarihi mekânlar arasında yer alıyor. İnözü Vadisi’ni gezen ziyaretçiler, doğal güzelliklerin yanı sıra Selçuklu mirasını yakından görme fırsatı da yakalıyor.
