İran ile ABD arasında savaşı sona erdirmek amacıyla imzalandığı açıklanan mutabakatın ardından bölgede yeni bir kriz patlak verdi. İran ordusu, İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarını ve ateşkes ihlallerini gerekçe göstererek Hürmüz Boğazı’nın gemi trafiğine kapatıldığını açıkladı.
İran Devrim Muhafızları’na bağlı Hatemül Enbiya Merkez Karargâhı tarafından yapılan açıklamada, kararın ABD’nin mutabakat zaptındaki yükümlülüklerini yerine getirmediği iddiası üzerine alındığı belirtildi. Tahran yönetimi, özellikle Lübnan cephesindeki gelişmelerin anlaşmanın temel maddelerine aykırı olduğunu savundu.
Açıklamada, ABD’nin savaşın sona ermesine ilişkin mutabakat zaptının birinci maddesini uygulamadığı ileri sürülerek, “Verilen sözlerin ve mutabakat hükümlerinin açık şekilde ihlal edilmesi” nedeniyle Hürmüz Boğazı’nın kapatıldığı ifade edildi.
İran tarafı ayrıca İsrail’i Lübnan’daki ateşkesi sürekli ihlal etmekle suçladı. Açıklamada, Lübnan topraklarında yaşanan saldırıların bölgedeki sivilleri etkilediği ve İsrail güçlerinin Lübnan’dan çekilmemesinin anlaşmaya aykırı olduğu iddia edildi.
Tahran yönetimi, boğazın kapatılmasının ilk aşama olduğunu belirterek, saldırıların ve ihlallerin devam etmesi halinde daha ileri adımların atılabileceği mesajını verdi.
KRİZİN MERKEZİNDE LÜBNAN MADDESİ YER ALIYOR
İran’ın kararının dayandırıldığı temel nokta, ABD ile İran arasında imzalandığı belirtilen 14 maddelik mutabakat zaptının ilk maddesi oldu.
Söz konusu maddede, ABD ve İran’ın Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerde askeri operasyonları sona erdirmeyi kabul ettiği belirtiliyor. Tarafların birbirlerine karşı savaş başlatmayacağı, güç kullanımından veya güç kullanma tehdidinden kaçınacağı ve Lübnan’ın toprak bütünlüğü ile egemenliğinin korunacağı ifade ediliyor.
Mutabakat metninde, nihai anlaşmanın da tüm cephelerde savaşın kalıcı şekilde sona erdirilmesini teyit edeceği aktarılıyor.
İran yönetimi ise İsrail’in Lübnan’daki operasyonlarının bu maddeye aykırı olduğunu savunarak, ABD’nin İsrail üzerindeki etkisini kullanmadığını ve anlaşmadaki sorumluluklarını yerine getirmediğini öne sürdü.
ABD-İRAN MUTABAKATINDA HANGİ BAŞLIKLAR YER ALIYORDU?
ABD ile İran arasında imzalandığı açıklanan mutabakat metni, yalnızca askeri faaliyetlerin durdurulmasını değil, bölgesel güvenlik, ekonomik ilişkiler ve nükleer program gibi birçok başlığı kapsıyordu.
Anlaşmaya göre tarafların karşılıklı saldırı tehdidinden uzak durması, egemenlik haklarına saygı göstermesi ve nihai bir anlaşmaya ulaşmak için müzakereleri sürdürmesi öngörülüyordu.
Mutabakat kapsamında ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukalarını kaldırmaya başlayacağı, İran’ın ise ticari gemilerin Basra Körfezi ile Umman Denizi arasındaki geçişlerini güvenli şekilde sağlamaya yönelik adımlar atacağı belirtilmişti.
Ayrıca İran’ın nükleer silah geliştirmeyeceğini teyit ettiği, ABD’nin ise yaptırımların kaldırılması ve ekonomik ilişkilerin yeniden düzenlenmesi konusunda müzakere yürütmeyi kabul ettiği aktarılmıştı.
HÜRMÜZ BOĞAZI YENİDEN KÜRESEL GÜNDEMDE
Dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı, İran’ın son açıklamasıyla yeniden uluslararası gündemin merkezine oturdu.
Basra Körfezi ile Umman Denizi’ni birbirine bağlayan boğaz, dünya petrol ve enerji ticaretinde kritik bir konuma sahip bulunuyor. Küresel enerji sevkiyatının önemli bir bölümü bu güzergâh üzerinden gerçekleşiyor.
Daha önce ABD ve İran arasında varılan mutabakat sonrasında boğazdaki deniz ablukasının kaldırıldığı, ticari geçişlerin yeniden başladığı ve bölgedeki deniz trafiğinin normale dönmeye başladığı açıklanmıştı.
Bu süreçte İran yönetimi, ticari gemilerin geçişinden belirli bir süre ücret alınmayacağını, ancak güvenlik prosedürleri kapsamında gemilerin önceden bildirim yapması gerektiğini duyurmuştu.
ENERJİ PİYASALARI VE BÖLGESEL DENGELER YAKINDAN TAKİP EDİLİYOR
İran’ın Hürmüz Boğazı kararının ardından gözler enerji piyasalarına ve bölgedeki askeri hareketliliğe çevrildi. Uzmanlar, boğazdaki herhangi bir uzun süreli kesintinin petrol arzı, deniz ticareti ve küresel enerji fiyatları üzerinde doğrudan etkisi olabileceğine dikkat çekiyor.
Tahran yönetiminin açıklamasında “ilk adım” ifadesini kullanması ise krizin daha da büyüyebileceği değerlendirmelerine neden oldu. ABD, İran ve İsrail cephesinden gelecek yeni açıklamalar bölgedeki tansiyonun seyrini belirleyecek.
