Ramazan ayının gelmesiyle birlikte en çok merak edilen sorulardan biri yeniden gündemde. İslam fıkhında orucun geçerlilik şartları arasında yer alan niyet konusu, mezheplere göre bazı ayrıntılarda farklılık gösteriyor. Dört büyük Sünni mezhep olan Hanefi, Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerinin görüşleri, özellikle Ramazan, kaza ve nafile oruçlarda niyetin zamanı ve şekli konusunda önemli nüanslar içeriyor.
HANEFİ MEZHEBİNE GÖRE NİYET
Hanefi mezhebine göre niyet, orucun sıhhat şartıdır. Ancak niyetin kalben yapılması yeterlidir; dil ile söylenmesi şart değildir. Ramazan orucu için niyetin, imsak vaktinden önce yapılması esas olmakla birlikte, imsak sonrası fakat öğle vaktinden önceye kadar niyet edilebileceği kabul edilir. Bu ruhsat, özellikle Ramazan orucu için geçerlidir.
Kaza, kefaret ve adak oruçlarında ise niyetin mutlaka imsak vaktinden önce yapılması gerekir. Bu tür oruçlarda gün içinde niyet etmek yeterli sayılmaz. Hanefi kaynaklarında, “niyetsiz ibadet olmaz” ilkesi temel kabul olarak yer alır.
ŞAFİİ MEZHEBİNDE NİYET ŞARTI
Şafii mezhebi, niyet konusunda daha katı bir yaklaşım benimser. Bu mezhebe göre Ramazan orucu dahil olmak üzere farz olan her oruç için niyetin mutlaka imsak vaktinden önce, yani gece yapılması gerekir. İmsak girdikten sonra yapılan niyetle farz oruç geçerli olmaz.
Ayrıca Şafii mezhebinde Ramazan ayının her günü için ayrı ayrı niyet edilmesi gerektiği görüşü hâkimdir. Ay başında toplu niyet yeterli görülmez. Nafile oruçlarda ise gün içinde, zeval vaktinden önce niyet edilebileceği kabul edilir.
MALİKİ MEZHEBİNDE TOPLU NİYET GÖRÜŞÜ
Maliki mezhebinde niyet farz olmakla birlikte, Ramazan ayı için ayın başında yapılan tek bir niyetin tüm ay için yeterli olabileceği görüşü öne çıkar. Ancak oruca ara verilmesi durumunda niyetin yenilenmesi gerekir.
Malikilere göre farz oruçlarda niyetin gece yapılması esastır. Nafile oruçlarda ise gündüz niyet edilebileceği yönünde ruhsat vardır. Niyetin kalben yapılması yeterlidir; sözlü ifade şart değildir.
HANBELİ MEZHEBİNDE GECE NİYETİ ESAS
Hanbeli mezhebi de Şafii mezhebine benzer şekilde farz oruçlarda niyetin gece yapılmasını şart koşar. Ramazan, kaza ve kefaret oruçlarında imsak vaktinden önce niyet edilmelidir. Gün içinde yapılan niyet farz oruç için yeterli kabul edilmez.
Nafile oruçlarda ise gündüz niyet edilebileceği belirtilir. Ancak o güne kadar orucu bozan bir durumun yaşanmamış olması gerekir.
ORTAK NOKTA: NİYET OLMADAN ORUÇ GEÇERLİ DEĞİL
Dört mezhebin ortak görüşü, niyetin orucun temel şartlarından biri olduğu yönündedir. Niyet olmadan tutulan oruç, ibadet niteliği kazanmaz. Ancak niyetin zamanı ve kapsamı konusunda mezhepler arasında farklı uygulamalar bulunmaktadır.
Özetle; Hanefi mezhebinde Ramazan orucu için gün içinde niyet imkânı tanınırken, Şafii ve Hanbeli mezheplerinde farz oruçlarda gece niyeti zorunludur. Maliki mezhebinde ise Ramazan için ay başında yapılan genel niyet yeterli görülebilir.
