12 Eylül 1980 askeri darbesi nedeniyle yargılanan dönemin Genelkurmay Başkanı ve 7. Cumhurbaşkanı Kenan Evren ile dönemin Hava Kuvvetleri Komutanı Tahsin Şahinkaya’nın hüküm giydiği karar duruşmasının görüntüleri yeniden gündeme geldi.
Eski CHP Milletvekili Levent Gök, Ankara 10. Ağır Ceza Mahkemesi'nde görülen davanın 18 Haziran 2014 tarihli karar duruşmasına ait görüntüleri paylaştı. Görüntülerde, mahkemenin kararını açıklamasının ardından duruşma salonunda bulunan bazı kişilerin alkışladığı duyuluyor. Gök, paylaşımında şu ifadeleri kullandı:
"12 Eylül darbecilerinin karar duruşmasını kamuoyuna sunuyorum. Kararı veren Ankara 10. Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı, çok değerli dünürüm rahmetli Oktay Saday’ı saygıyla anıyorum"
12 EYLÜL DAVASI NASIL BAŞLADI?
Evren ve Şahinkaya'nın yargılanmasının önünü açan süreç, 12 Eylül 2010'da yapılan anayasa değişikliği referandumu ile başladı. 1982 Anayasası'nda yer alan ve 12 Eylül 1980 askeri müdahalesinin sorumluları için yargı bağışıklığı sağlayan geçici 15. madde referandum sonucunda yürürlükten kaldırıldı.
Bunun ardından 12 Eylül darbesinin hayatta kalan liderleri Kenan Evren ve Tahsin Şahinkaya hakkında soruşturma yürütüldü ve dava açıldı. Yargılama sürecinde Evren ve Şahinkaya, 1979'da verilen bir muhtırayla anayasa ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni ortadan kaldırmaya ve görevlerini yapmalarını engellemeye teşebbüs etmek ile 12 Eylül 1980'de anayasal düzeni ve TBMM'yi ortadan kaldırmaya yönelik eylemler nedeniyle suçlandı.
KARAR DURUŞMASINDA MÜEBBET HAPİS CEZASI
Ankara 10. Ağır Ceza Mahkemesi, 18 Haziran 2014'te kararını açıkladı. Mahkeme, Evren ve Şahinkaya'yı 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 146. maddesi kapsamında önce ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırdı. Ardından takdiri indirim uygulanarak cezalar müebbet hapis cezasına çevrildi. Mahkeme ayrıca iki sanık hakkında askeri rütbelerin sökülmesine ilişkin hükümlerin uygulanmasına karar verdi.
Karar duruşmasına Kenan Evren Ankara GATA'dan, Tahsin Şahinkaya ise İstanbul GATA'dan görüntülü ve sesli sistem aracılığıyla bağlandı. Her iki sanık da sağlık durumları nedeniyle duruşma salonunda fiziksel olarak bulunmadı. Karar öncesinde savunmaları sorulan Evren, "Avukatıma iştirak ediyorum" derken, Şahinkaya "Avukatımın savunmasına katılıyorum. Başka söyleyeceğim bir şey de yok" ifadelerini kullandı.
KARARIN ARDINDAN YARGITAY SÜRECİ
Yerel mahkemenin kararına sanıkların avukatları tarafından itiraz edildi ve dosya Yargıtay'a taşındı. Ancak temyiz incelemesi devam ederken hem Kenan Evren hem de Tahsin Şahinkaya hayatını kaybetti. Kenan Evren 10 Mayıs 2015'te 98 yaşında, Tahsin Şahinkaya ise 9 Temmuz 2015'te 90 yaşında yaşamını yitirdi. Yargıtay 16. Ceza Dairesi, sanıkların ölümü nedeniyle davanın düşürülmesine karar verdi.
Sonraki hukuki süreçte dosya yeniden yerel mahkemeye gönderildi ve Yargıtay tarafından çeşitli usul yönlerinden yapılan değerlendirmelerin ardından dava, sanıkların ölümü nedeniyle düşme kararıyla sonuçlandı. Yargıtay'ın sonraki incelemesinde de sanıklar hakkında açılan kamu davasının ölüm nedeniyle düşmesine ilişkin hüküm onandı. Böylece 2014'te verilen müebbet hapis kararı, sanıkların hayatını kaybetmesi nedeniyle infaz aşamasına ulaşmadı.
12 EYLÜL DARBESİ TÜRKİYE TARİHİNDEKİ YERİNİ KORUYOR
12 Eylül 1980 darbesi, Türkiye'nin siyasi ve toplumsal tarihinde önemli kırılma noktalarından biri olarak kabul ediliyor. Darbenin ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi feshedildi, siyasi faaliyetler durduruldu ve ülke Milli Güvenlik Konseyi tarafından yönetildi. Darbenin ardından hazırlanan 1982 Anayasası, 7 Kasım 1982'de yapılan halkoylamasında kabul edildi. 2010 anayasa değişikliğiyle geçici 15. maddenin kaldırılması ise darbe döneminin sorumlularının yargılanabilmesinin önünü açan önemli hukuki gelişmelerden biri oldu.
