Ras el-Sani Bayramı, Türkiye’de özellikle Arap Alevi (Nusayri) toplumu tarafından yüzyıllardır yaşatılan, dini ve kültürel yönü güçlü kadim bir bayramdır. Halk arasında Ras el-Seni, Eski Yılbaşı ya da Rumi Yılbaşı olarak da bilinen bu özel gün, her yıl 14 Ocak tarihinde kutlanır. Peki Ras el-Sani Bayramı nedir, neden kutlanır, önemi nedir ve Türkiye’de kimler bu bayramı yaşatır?
RAS EL-SANİ BAYRAMI NEDİR?
Ras el-Sani kelime anlamı olarak “yılın başı” demektir. Bu bayram, Rumi (Şemsi) takvime göre yeni yılın ilk günü kabul edilir. Rumi takvim, Jülyen takvim esas alınarak oluşturulduğu için Miladi (Gregoryen) takvimden 13 gün geridedir. Bu nedenle Rumi takvimin yılbaşı günü, günümüzde Miladi takvime göre 14 Ocak tarihine denk gelir.
Ras el-Sani, yalnızca bir takvim değişimini değil; aynı zamanda manevi yenilenmeyi, bereketi, arınmayı ve toplumsal birlikteliği simgeler. Doğu Akdeniz ve Mezopotamya havzasına uzanan çok eski bir kültürel mirasın günümüze taşınmış halidir.
RAS EL-SANİ BAYRAMI NE ZAMAN KUTLANIR?
Ras el-Sani Bayramı, her yıl 14 Ocak’ta kutlanır. Tarihi sabittir ve Miladi takvime göre değişmez. Bu yönüyle modern yılbaşından farklıdır. Arap Alevi toplumu için 14 Ocak, yeni bir yılın başlangıcı, eski yılın uğurlanması ve yeni umutların karşılanması anlamını taşır.
RAS EL-SANİ BAYRAMI NEDEN KUTLANIR? ÖNEMİ NEDİR?
Ras el-Sani Bayramı’nın önemi ve kutlanma nedeni birden fazla boyuta dayanır:
1. Takvimsel Anlamı
Ras el-Sani, Rumi takvime göre yılın ilk günüdür. Bu yönüyle eski bir yılbaşı geleneğidir ve tarım toplumlarının güneş döngüsüne dayalı takvim anlayışından doğmuştur.
2. Dini ve Manevi Anlamı
Bazı inanç anlatılarına göre bu gün, Hz. Musa’nın Ben-i İsrail’i Firavun’un zulmünden kurtardığı gün olarak kabul edilir. Bu nedenle Ras el-Sani, kurtuluşun, umudun ve ilahi yardımın sembolü olarak görülür. Bayram, bereket, barış, arınma ve yenilenme niyetiyle karşılanır.
3. Kültürel ve Toplumsal Anlamı
Ras el-Sani, aile bağlarının güçlendiği, büyüklerin ziyaret edildiği, küslüklerin sona erdirildiği, toplumsal dayanışmanın ön plana çıktığı bir gündür. Evler temizlenir, sofralar hazırlanır ve yeni yılın bollukla gelmesi temenni edilir.
4. Kadim Bir Gelenek
Bu bayramın kökenleri Mezopotamya ve Doğu Akdeniz’in çok eski doğa ve tarım döngülerine dayanır. Mevsimsel dönüşüm, toprağın bereketi ve doğanın yenilenmesiyle ilişkilidir.
Özetle: Ras el-Sani, sadece bir yılbaşı değil; kötülükten arınma, bereket dileği ve toplumsal birlik günü olarak büyük bir manevi anlam taşır.
TÜRKİYE’DE RAS EL-SANİ BAYRAMI’NI KİMLER KUTLUYOR?
Türkiye’de Ras el-Sani Bayramı’nı başta Arap Aleviler (Nusayriler) kutlamaktadır. Bu topluluk ağırlıklı olarak şu bölgelerde yaşamaktadır:
Hatay (Antakya, Samandağ, Defne, Arsuz)
Adana
Mersin (özellikle Tarsus çevresi)
Ayrıca bu gelenek, Suriye ve Lübnan’daki Arap Alevi topluluklarında ve Avrupa ile Latin Amerika’daki diaspora gruplarında da yaşatılmaktadır. Türkiye’de yaklaşık 1–2 milyon civarında Arap Alevi nüfusunun bulunduğu ve Ras el-Sani’nin bu topluluk için en önemli geleneksel bayramlardan biri olduğu ifade edilmektedir.
Türkiye’deki Türk ve Kürt Alevi toplulukları bu bayramı genellikle kutlamaz. Ras el-Sani, özellikle Arap Alevi kültürüne özgü bir gelenektir.
RAS EL-SANİ BAYRAMI NASIL KUTLANIR? GELENEKLERİ NELERDİR?
Ras el-Sani kutlamaları sade, samimi ve aile merkezlidir. En yaygın gelenekler şunlardır:
Sabah erken saatlerde çocuklar büyüklerin evine gider, bayramlaşır ve ellerini öper.
Büyükler küçüklere aydiye ya da harçlık verir.
Evlerde geniş sofralar kurulur, komşular ve akrabalar bir araya gelir.
Özel bayram yemekleri hazırlanır.
En bilinenleri:
Kıbbi / Kibbeh (içli köfte)
Kbeybet
Zlibi (zeytinyağında kızartılmış ekmek)
Geleneksel olarak muhallebi ve sütlü tatlılar
Dualar edilir, sohbetler yapılır, yeni yıl için iyi dileklerde bulunulur.
Habeq (kuru fesleğen) kokusu, Ras el-Sani sofralarının ve evlerinin simgelerinden biridir.
