Türkiye'de gençlerin eğitim hayatına katılımı ve iş gücü piyasasında kendilerine yer bulabilmesi, ekonomik ve sosyal gündemin önemli başlıkları arasında bulunuyor. Kamuoyunda "ev genci" olarak bilinen, herhangi bir eğitim programına devam etmeyen ve çalışmayan gençlerin sayısı, sorunun boyutunu ortaya koyuyor.
2026 yılının ikinci çeyreğine ilişkin verilerde, 15-29 yaş grubunda ne eğitimde ne de istihdamda bulunan gençlerin sayısı 4 milyon 566 bin olarak hesaplandı. Böylece milyonlarca genç, hem eğitim sisteminin hem de çalışma hayatının dışında kaldı.
Aynı dönemde 15-24 yaş grubunda eğitim ve istihdam dışında bulunan gençlerin sayısı 2 milyon 538 bin olarak kayıtlara geçti. İki farklı yaş aralığına ilişkin rakamlar, gençlerin eğitim ve çalışma hayatına katılımında yaşanan sorunların geniş bir kesimi ilgilendirdiğini gösterdi.
15-24 YAŞ GRUBUNDA 2,5 MİLYONDAN FAZLA GENÇ VAR
15-24 yaş grubundaki gençlerin eğitim ve istihdam dışında kalması, genç nüfus açısından önemli bir sorun olarak öne çıkıyor. Bu yaş aralığı, lise ve üniversite eğitiminin yanı sıra ilk iş deneyiminin kazanıldığı dönemi de kapsıyor.
DİSK/Genel-İş Araştırma Dairesi tarafından Mayıs 2026'da yayımlanan Genç Emeği Raporu'nda ise 15-24 yaş grubunda 2 milyon 684 bin gencin eğitim ve istihdam dışında bulunduğu belirtildi. Raporda bu gençlerin toplam genç nüfus içindeki payı yüzde 23,3 olarak açıklandı.
TÜİK'in 2026 yılının ikinci çeyreğine ilişkin 2 milyon 538 bin kişilik verisiyle rapordaki 2 milyon 684 bin kişilik rakamın farklı dönemlere ait olduğu dikkate alınmalı. Bu nedenle iki sayı aynı dönemin ölçümü gibi değerlendirilmemeli.
GENÇ KADINLARDA EĞİTİM VE İSTİHDAM DIŞINDA KALMA ORANI DAHA YÜKSEK
Gençlerin eğitim ve çalışma hayatına katılımında cinsiyetler arasındaki fark da dikkat çekiyor. DİSK/Genel-İş'in Genç Emeği Raporu'nda yer alan dağılıma göre, 15-24 yaş grubunda eğitim ve istihdam dışında kalan erkeklerin sayısı 969 bin olarak hesaplandı. Genç kadınlarda ise bu sayı 1 milyon 715 bine yükseldi.
Raporda genç kadınların NEET oranı yüzde 30,9, erkeklerin oranı ise yüzde 16,3 olarak açıklandı. Böylece eğitim ve çalışma hayatının dışında kalan genç kadınların oranı, erkeklerin neredeyse iki katına ulaştı.
GENÇ İŞSİZLİĞİNDE SON DURUM NE?
Eğitim ve istihdam dışında kalan gençlerin sayısının yanı sıra genç işsizliği verileri de çalışma hayatındaki sorunların değerlendirilmesinde önem taşıyor. TÜİK'in Eylül 2026 dönemine ilişkin iş gücü istatistiklerinde, 15-24 yaş grubundaki genç işsizlik oranı yüzde 14,8 olarak açıklandı. Aynı dönemde genç erkeklerde işsizlik oranı yüzde 10,4, genç kadınlarda ise yüzde 23,3 olarak tahmin edildi.
Burada genç işsizlik oranı ile NEET oranının farklı göstergeler olduğunu belirtmek gerekiyor. Genç işsizlik oranı, çalışmak isteyen ve iş arayan ancak iş bulamayan gençleri kapsıyor. NEET göstergesi ise herhangi bir eğitim veya mesleki eğitim programında bulunmayan ve çalışmayan gençleri ifade ediyor. Dolayısıyla iş aramayan ve iş gücüne dahil olmayan gençler de NEET kapsamına girebiliyor.
DÜŞÜK ÜCRETLER VE DENEYİM ŞARTI İŞ BULMAYI ZORLAŞTIRIYOR
Gençlerin çalışma hayatına katılmasını zorlaştıran etkenler arasında ekonomik koşullar, iş ilanlarında aranan deneyim şartları ve eğitim alınan alanla uyumlu iş bulma güçlüğü bulunuyor. Özellikle kariyerinin başındaki gençler, işverenlerin deneyim beklentisi nedeniyle ilk işlerini bulmakta zorlanabiliyor. Eğitimini tamamlayan gençlerin kendi alanlarında istihdam edilememesi de mesleki birikimlerinin çalışma hayatına aktarılmasını güçleştirebiliyor.
Artan barınma, ulaşım ve beslenme giderleri de gençlerin çalışma koşullarına ilişkin beklentilerini etkileyen unsurlar arasında yer alıyor. Bazı gençler açısından düşük ücretli işlerde çalışmak, temel yaşam giderlerini karşılamakta yetersiz kalabiliyor.
UZUN SÜRELİ İŞSİZLİK SOSYAL HAYATI DA ETKİLİYOR
Eğitimden ve çalışma hayatından uzun süre uzak kalmak, gençlerin yalnızca ekonomik durumlarını değil, sosyal yaşamlarını ve gelecek planlarını da etkileyebiliyor. İş bulma sürecinin uzaması, mesleki becerilerin kullanılmaması ve ekonomik bağımsızlığın kazanılamaması gençlerde özgüven kaybı ve sosyal izolasyon riskini artırabiliyor.
Uzun süre eğitim ve istihdam dışında kalan gençlerin yeniden çalışma hayatına katılabilmesi için mesleki eğitim programları, işbaşı eğitim uygulamaları, staj olanakları ve genç istihdamını destekleyen politikalar önem taşıyor.
