Doğu Akdeniz’de son dönemde yeniden gündeme gelen enerji projesinde kritik aşamaya geçilirken, gözler Ankara ile Atina arasındaki açıklamalara çevrildi. Yunanistan, daha önce Türkiye’nin itirazları nedeniyle tartışma konusu olan Great Sea Interconnector (GSI) projesi kapsamında deniz tabanındaki çalışmaların yeniden ilerletilmesini planlarken, Ankara’dan projenin güzergahıyla ilgili dikkat çeken bir açıklama geldi. Milli Savunma Bakanlığı, Türkiye'nin Birleşmiş Milletler'e bildirdiği kıta sahanlığında gerçekleştirilecek kablo, boru döşeme ve bilimsel araştırma faaliyetlerinin Türkiye ile önceden koordine edilmesi gerektiğini belirtti. Bakanlık, söz konusu alanlarda izinsiz faaliyete izin verilmeyeceğini açıkladı. Buna karşılık Atina yönetimi, GSI projesi için Türkiye'den izin alınması gerektiği görüşünü kabul etmiyor. Yunanistan Hükümet Sözcüsü Pavlos Marinakis, projenin planlandığı şekilde ilerleyeceğini ve böyle bir proje için başka bir ülkeden izin alınmayacağını söyledi.
Ankara’dan kıta sahanlığı vurgusu
Milli Savunma Bakanlığı'nın 1 Ekim'deki açıklamasında, Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanlarına ilişkin Türkiye'nin yaklaşımı tekrar ortaya konuldu. Bakanlık, uluslararası hukuk çerçevesinde Türkiye'nin kıta sahanlığında gerçekleştirilecek kablo veya boru döşeme çalışmalarının yanı sıra bilimsel araştırma faaliyetlerinin de kıyı devleti olarak Türkiye ile önceden koordine edilmesi gerektiğini bildirdi. MSB açıklamasında, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'de kıyı devleti olmaktan kaynaklanan hak ve yetkileri çerçevesinde kıta sahanlığında izinsiz hiçbir faaliyete izin vermeyeceği belirtildi.
GSI projesi neden yeniden gündemde?
Great Sea Interconnector, Yunanistan ile Kıbrıs arasındaki elektrik bağlantısını kurmayı hedefleyen büyük ölçekli bir enerji projesi. Projenin temel amacı, Kıbrıs'ın elektrik sistemini Avrupa elektrik şebekesine bağlamak. Proje kapsamında Yunanistan-Kıbrıs elektrik bağlantısının kurulması planlanıyor. Yunanistan'ın resmi açıklamalarında da projenin Kıbrıs'ın enerji izolasyonunu azaltmasının hedeflendiği belirtiliyor. Proje şirketinde Fransız Meridiam'ın çoğunluk hissedarı olması da son dönemde dikkat çeken gelişmelerden biri oldu. Ağustos ayında Yunanistan Başbakanı Kyriakos Mitsotakis'in katıldığı törende Meridiam'ın GSI şirketine çoğunluk hissedarı olarak girişi ve deniz tabanı araştırmaları için GSI, ADMIE ve Nexans arasındaki anlaşmalar imzalandı.
Atina: “İzin alma meselesi söz konusu değil”
Ankara'nın açıklamasının ardından Yunanistan cephesinden farklı bir tutum geldi. Yunanistan Hükümet Sözcüsü Pavlos Marinakis, GSI projesiyle ilgili olarak Türkiye'den izin alınmasının söz konusu olmadığını söyledi. Marinakis, projenin Yunanistan'ın planları doğrultusunda normal şekilde ilerleyeceğini belirtti. Yunanistan Dışişleri Bakanı George Gerapetritis de daha önce yaptığı açıklamalarda, Yunanistan-Kıbrıs elektrik bağlantısının ülke açısından önemli bir proje olduğunu ve Yunanistan'ın Kıbrıs Cumhuriyeti ile koordinasyon içinde projenin tam ve engelsiz şekilde uygulanması için gerekli adımları atacağını ifade etmişti.
Ankara-Atina hattında yeni başlık
GSI projesi, yalnızca bir enerji yatırımı olmanın ötesinde Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanları tartışmalarıyla da bağlantılı hale geldi. Türkiye, kendi kıta sahanlığı olarak BM'ye bildirdiği bölgelerde gerçekleştirilecek kablo ve boru döşeme faaliyetlerinin Türkiye ile koordine edilmesi gerektiğini savunuyor. Yunanistan ise projenin kendi planları doğrultusunda ilerleyeceğini ve Türkiye'den izin alınmasına gerek bulunmadığını belirtiyor. Bu iki yaklaşım, projenin deniz tabanı araştırmaları ve ilerleyen aşamalardaki kablo döşeme faaliyetleri açısından Ankara ile Atina arasındaki anlaşmazlığın yeniden gündeme gelmesine neden oldu.
Türkiye daha önce de itiraz etmişti
GSI projesi çevresindeki anlaşmazlık yeni başlamış değil. Eylül ayının son günlerinde Yunanistan'ın projeyle bağlantılı deniz araştırmaları konusunda nasıl bir yol izleyeceğini değerlendirdiği ve Türkiye'nin olası tepkisinin de hesaba katıldığı yönünde haberler yayımlandı.
GKRY’deki askeri geçit de MSB açıklamasında yer aldı
Milli Savunma Bakanlığı'nın aynı açıklamasında Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nde düzenlenen askeri geçit törenine de değinildi. Bakanlık, töreni yakından takip ettiğini belirtirken, GKRY ve Yunanistan tarafından gerçekleştirildiğini değerlendirdiği eylemlerin Ada'da karşılıklı güvenin tesisine yönelik çabalara katkı sağlamadığını ve gerginliği artırarak istikrar ortamına zarar verdiğini ifade etti.
Şimdi gözler deniz tabanı çalışmalarında
GSI projesinde önümüzdeki süreçte kritik başlığın deniz tabanı araştırmaları ve projenin uygulanmasına yönelik çalışmalar olması bekleniyor. Yunanistan tarafı projenin ilerletilmesi konusunda kararlı bir tutum ortaya koyarken, Ankara ise Türkiye'nin kıta sahanlığı olarak bildirdiği alanlarda yapılacak faaliyetlerin önceden koordine edilmesi gerektiğini vurguluyor. Dolayısıyla Doğu Akdeniz'deki gelişmelerin merkezinde yalnızca elektrik bağlantısı değil, projenin geçeceği güzergah ve bu güzergah üzerindeki deniz yetki alanlarına ilişkin farklı hukuki ve siyasi yaklaşımlar da bulunuyor. Ankara'nın “izinsiz faaliyete izin verilmeyeceği” mesajının ardından Atina'nın projeyi sürdürme yönündeki açıklaması, GSI dosyasını yeniden Ankara-Atina hattının önemli gündem başlıklarından biri haline getirdi. Önümüzdeki süreçte yapılacak deniz araştırmaları ve tarafların atacağı adımlar, projenin nasıl ilerleyeceği açısından belirleyici olacak
