Türkiye’de emeklilik sistemi son yıllarda ciddi bir yapısal kırılmayla karşı karşıya kaldı.
Türkiye’de emeklilik sistemi son yıllarda ciddi bir yapısal kırılmayla karşı karşıya kaldı. Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, 2019’dan itibaren uygulanan en düşük emekli aylığı politikası nedeniyle prim esaslı sistemin temel mantığının bozulduğunu söyledi.
Erdursun’a göre sistem artık iki ayrı hat üzerinden ilerliyor:
kök aylık hattı ve taban aylık hattı.
Erdursun, SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin kök maaşlarının her 6 ayda bir TÜİK’in açıkladığı enflasyon oranı kadar artırıldığını, zaman zaman sınırlı refah payı eklendiğini belirtti. Bu hesaplamayla kök maaşların 2019–2026 arasında yaklaşık 11 kat arttığını söyledi.
Buna göre:
2019’da 1.000 TL kök maaş → 2026’da 11.129 TL
2.000 TL → 22.259 TL
3.000 TL → 33.388 TL
4.000 TL → 44.518 TL
5.000 TL → 55.647 TL
Bu tablo, prim esaslı sistemin “normal” işleyişini yansıtıyor.
Ancak taban aylıklar bu sistemden tamamen koptu.
Erdursun, en düşük emekli aylığının 2019’da 1.000 TL’den 2026’da 20.000 TL’ye çıkarıldığını belirterek, bu artışın enflasyondan değil sosyal politika tercihlerinden kaynaklandığını vurguladı.
Sonuç ise çarpıcı:
2019’da
1.000 TL alan emekli → 3.000 TL alan emeklinin üçte biri maaş alıyordu.
2026’da ise
Taban aylık alan: 20.000 TL
2019’da 3.000 TL alan emeklinin kök maaşı: 33.388 TL
Aradaki fark 3 kat → 1,67 kata düştü.
Erdursun’a göre bu sadece gelir farkının azalması değil, prim–maaş ilişkisinin çökmesi anlamına geliyor.
Eğer en düşük aylığa yapılan 20 katlık artış tüm emeklilere yansıtılsaydı bugün:
2019’da 2.000 TL alan → 40.000 TL
3.000 TL alan → 60.000 TL
4.000 TL alan → 80.000 TL
5.000 TL alan → 100.000 TL
alıyor olacaktı.
Ancak bu yapılmadığı için sistem yukarıdan aşağıya doğru sıkıştı.
Taban maaşta yığılma alarm veriyor
2019’da yaklaşık 1 milyon emekli taban aylık alırken, bugün bu sayı 4,9 milyon kişiye ulaştı.
Erdursun’a göre bu, sistemin herkesi yukarı çekerek değil, yüksek maaşları aşağıya yaklaştırarak eşitlediğini gösteriyor.
Erdursun, mevcut yapının sadece emeklileri değil, çalışanları da olumsuz etkilediğini vurguladı:
“En düşük aylığı korumak sosyal bir zorunluluktur. Ancak primle bağlanan maaş arasındaki ilişki koparılırsa adalet duygusu zedelenir, kayıt dışı çalışmayı teşvik eden bir yapı oluşur.”
Özgür Erdursun’a göre çözüm;
taban aylığı korurken, diğer emekli maaşlarının da aynı oransal mantıkla artırılması ve prim–maaş bağının yeniden kurulması.
