Türkiye’de sosyal güvenlik sisteminde 2008 yılında yapılan kapsamlı reformun etkileri, yıllar sonra daha net biçimde hissedilmeye başladı. Özellikle 1 Ekim 2008 sonrası sigortalı olan milyonlarca kişi, yeni sistem kapsamında daha geç yaşta emekli olma ve daha düşük maaş alma riskiyle karşı karşıya.
SGK Başuzmanı İsa Karakaş, canlı yayında yaptığı değerlendirmede, eski sistemde yaygın olan erken emeklilik imkanlarının büyük ölçüde sona erdiğini söyledi. Karakaş’a göre kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş olarak bilinen klasik emeklilik sınırları artık birçok çalışan için geçerliliğini kaybediyor.
EMEKLİLİK YAŞI 65’E KADAR ÇIKABİLİYOR
Yeni sistemde sadece yaş şartı değil, prim günlerinin tamamlanma tarihi de belirleyici hale geldi. Eğer sigortalı çalışan prim günlerini zamanında tamamlayamazsa, emeklilik yaşı kademeli olarak yükseliyor. Bu nedenle bazı çalışanlar için emeklilik yaşının 65’e kadar çıkması söz konusu olabiliyor.
Uzmanlara göre özellikle düzensiz çalışan, kayıt dışı istihdamda kalan ya da uzun süre işsiz kalan kişiler bu riskle daha fazla karşılaşıyor.
2028 YILI KRİTİK DÖNÜM NOKTASI
İsa Karakaş, 2028 yılının emeklilik sistemi açısından kritik bir eşik olacağını belirtti. Çünkü 2008 sonrası sigorta girişi bulunan ilk kuşak çalışanlar, bu tarihten itibaren gerekli prim sürelerini doldurmaya başlayacak.
Bu gelişmeyle birlikte yeni sistemin sonuçları daha görünür hale gelecek. Uzmanlara göre o tarihten sonra hem emeklilik yaşı tartışmaları hem de maaş seviyeleri daha fazla gündeme gelecek.
PRİM BOŞLUĞU OLANLAR DİKKAT
Karakaş, çalışma hayatına yeni başlayan gençlere en önemli uyarısını prim boşlukları konusunda yaptı. Sigorta girişinin yapılmış olmasının tek başına yeterli olmadığını belirten Karakaş, ara verilen dönemlerde prim ödemelerinin devam etmesinin büyük önem taşıdığını ifade etti.
Özellikle işsiz kalınan veya çalışma hayatına ara verilen dönemlerde isteğe bağlı sigorta ile primlerin tamamlanması, ileride yaşanacak hak kayıplarının önüne geçebiliyor.
AİLELERE ÇAĞRI: 18 YAŞINDA SİGORTA BAŞLANGICI ÖNEMLİ
Karakaş, ailelere de dikkat çeken bir tavsiyede bulundu. Gençlerin 18 yaşını doldurur doldurmaz sigorta başlangıcının yapılmasının, ilerleyen yıllarda önemli avantaj sağlayabileceğini söyledi.
Kısa süreli de olsa yapılan sigorta girişleri, sistemde başlangıç tarihi açısından ciddi avantaj doğurabiliyor. Özellikle yaş hesabında bu tarihler belirleyici olabiliyor.
YENİ NESLİ BEKLEYEN TEHLİKE: HEM DÜŞÜK MAAŞ HEM ÇALIŞMA SINIRI
Mevcut emekliler, sosyal güvenlik destek primi ödeyerek emekli olduktan sonra çalışabiliyor. Ancak 2008 sonrası sisteme girenler açısından aynı imkanların daha sınırlı olabileceği değerlendiriliyor.
Bunun yanında maaş konusu da önemli bir tartışma başlığı olarak öne çıkıyor. Karakaş, yüksek ücretle çalışan kişilerin dahi emeklilikte bekledikleri seviyede gelir elde edemeyebileceğini belirtti.
Uzmanlara göre uzun yıllar yüksek prim ödemek, emekli maaşını artırsa da yeni hesaplama sistemi nedeniyle beklentilerin altında rakamlar ortaya çıkabiliyor.
ERKEN EMEKLİLİKTE İSTİSNA DURUMLAR VAR
Her ne kadar normal emeklilik yaşı yükselse de bazı özel durumlarda yaş şartı olmadan emeklilik imkanı sürüyor. Bunların başında malulen emeklilik ve engelli emekliliği geliyor. Çalışma gücünde ciddi kayıp yaşayan kişiler, belirli sağlık raporları ve SGK değerlendirmeleri sonucunda erken emeklilik hakkı elde edebiliyor.
HANGİ DURUMLARDA ERKEN EMEKLİLİK MÜMKÜN?
Uzmanlara göre;
-İşe başladıktan sonra ortaya çıkan ciddi hastalıklar
-Çalışma gücünde yüksek oranda kayıp
-Doğuştan gelen veya sonradan oluşan engellilik halleri
-Ruhsal ve nörolojik rahatsızlıklar gibi durumlarda yasal şartların sağlanması halinde erken emeklilik başvurusu yapılabiliyor.
Özellikle kanser hastaları, ağır psikolojik rahatsızlık yaşayanlar ve ciddi nörolojik hastalıkları bulunan kişiler için mevzuatta çeşitli haklar bulunuyor.
GENÇLER İÇİN EN BÜYÜK MESAJ: BUGÜNÜN PRİMİ YARININ MAAŞI
Uzmanlara göre 2008 sonrası çalışan kuşak için en önemli konu, çalışma hayatının başından itibaren sigorta ve prim planlamasının doğru yapılması. Çünkü bugünden eksik kalan her prim günü, ileride daha geç emeklilik ve daha düşük maaş anlamına gelebiliyor.
Emeklilikte sorun yaşamamak için çalışanların düzenli prim takibi yapması, e-Devlet üzerinden hizmet dökümünü kontrol etmesi ve gerektiğinde uzman desteği alması öneriliyor.
