Galata Kulesi’nden havalanarak Üsküdar’a kadar süzüldüğü rivayet edilen ilk kişinin kim olduğu merak ediliyor. Evliyâ Çelebi’nin Seyahatnâme’sinde yer alan Hezârfen Ahmed Çelebi anlatısı, Osmanlı tarihinin en dikkat çekici olayları arasında gösteriliyor.
KENDİ YAPTIĞI KANATLARLA İSTANBUL BOĞAZI’NI GALATA KULESİ’NDEN ÜSKÜDAR’A UÇARAK GEÇEN İLK İNSAN KİMDİR?
Kendi yaptığı kanatlarla Galata Kulesi’nden atlayıp Üsküdar’a kadar süzüldüğü anlatılan kişi, Osmanlı döneminin en gizemli isimlerinden biri olan Hezârfen Ahmed Çelebi olarak biliniyor. 17. yüzyılda gerçekleştiği rivayet edilen uçuş, bugün hâlâ tarihçiler ve bilim insanları arasında tartışılmaya devam ediyor.
HEZÂRFEN AHMED ÇELEBİ KİMDİR?
İstanbul Boğazı’nı uçarak geçen ilk insan olarak kabul edilen isim, Evliyâ Çelebi’nin Seyahatnâme adlı eserinde yer alan anlatıma göre Hezârfen Ahmed Çelebi’dir. Rivayete göre Hezârfen, yaklaşık 1632 yılında Osmanlı Padişahı IV. Murad döneminde kendi geliştirdiği kanatlarla Galata Kulesi’nden havalanarak Üsküdar’daki Doğancılar Meydanı’na kadar süzüldü.
Yaklaşık 3 bin 358 metrelik mesafeyi havada kat ettiği belirtilen bu olay, dünya havacılık tarihinin en dikkat çekici hikâyeleri arasında gösteriliyor. Bu nedenle Hezârfen Ahmed Çelebi, Türk havacılık tarihinin sembol isimlerinden biri olarak anılıyor.
“HEZÂRFEN” NE ANLAMA GELİYOR?
“Hezârfen” kelimesi Farsça kökenli olup “bin fen bilen”, yani “çok bilgili, birçok alanda uzman kişi” anlamına geliyor. Ahmed Çelebi’nin bu lakabı, onun bilim ve teknik konulara duyduğu ilgi nedeniyle aldığı düşünülüyor. Tarihî anlatımlara göre Hezârfen Ahmed Çelebi, kuşların uçuş hareketlerini uzun süre inceleyerek kendisine özel kanatlar geliştirdi. Özellikle Okmeydanı çevresinde çeşitli denemeler yaptığı ve uçuş öncesi hazırlıklarını burada sürdürdüğü rivayet ediliyor.
HEZARFEN AHMED ÇELEBİ NEREDEN NEREYE UÇTU?
Evliyâ Çelebi’nin aktardığına göre Hezârfen Ahmed Çelebi, lodoslu bir havada Galata Kulesi’nin tepesinden kendisini boşluğa bıraktı ve rüzgârın etkisiyle İstanbul Boğazı’nı aşarak Üsküdar’daki Doğancılar Meydanı’na inmeyi başardı.
Seyahatnâme’de yer alan ifadelerde, IV. Murad’ın bu gösteriyi Sarayburnu’ndan izlediği ve uçuş sonrası Hezârfen’e bir kese altın verdiği aktarılıyor. Ancak padişahın daha sonra “fazla yetenekli ve tehlikeli” bulduğu Hezârfen’i Cezayir’e sürgüne gönderdiği de anlatılıyor.
UÇUŞ GERÇEK Mİ YOKSA EFSANE Mİ?
Hezârfen Ahmed Çelebi’nin uçuşu, tarih dünyasında hâlâ tartışmalı konular arasında yer alıyor. Çünkü olayla ilgili bilinen tek yazılı kaynak Evliyâ Çelebi’nin Seyahatnâme’si olarak gösteriliyor. Osmanlı arşivlerinde uçuşu doğrudan doğrulayan başka resmi belgeye bugüne kadar ulaşılamadı.
Bazı tarihçiler, Evliyâ Çelebi’nin eserlerinde zaman zaman abartılı anlatımlara yer verdiğini savunarak bu hikâyenin efsane olabileceğini düşünüyor. Tarihçi İlber Ortaylı ve Halil İnalcık gibi isimler, anlatının tarihsel açıdan kesin kabul edilemeyeceğini ifade eden akademisyenler arasında bulunuyor.
Buna karşılık bazı araştırmacılar ise Evliyâ Çelebi’nin tamamen hayal ürünü bir olayı yazmasının düşük ihtimal olduğunu belirterek uçuşun gerçekleşmiş olabileceğini savunuyor. Yusuf Halaçoğlu ve Erhan Afyoncu gibi isimler, olayın bütünüyle reddedilmesinin doğru olmayacağını dile getiriyor.
BİLİM İNSANLARI UÇUŞUN ZOR OLDUĞUNU BELİRTİYOR
Aerodinamik uzmanları ise Galata Kulesi ile Üsküdar arasındaki mesafenin ve yükseklik farkının dikkate alındığında böyle bir uçuşun dönemin şartlarında oldukça zor olduğunu belirtiyor. Modern delta kanat teknolojileriyle bile aynı süzülme oranına ulaşmanın güç olduğu ifade ediliyor. Bununla birlikte bazı uzmanlar, Evliyâ Çelebi’nin anlatımında mesafenin veya uçuş detaylarının abartılmış olabileceğini, ancak kısa mesafeli bir süzülme denemesinin yaşanmış olabileceğini değerlendiriyor.
HEZÂRFEN AHMED ÇELEBİ TÜRK KÜLTÜRÜNDE ÖNEMLİ BİR SEMBOL OLDU
Tarihî gerçekliği tartışılsa da Hezârfen Ahmed Çelebi, Türkiye’de havacılık tarihinin en önemli figürlerinden biri olarak kabul ediliyor. İstanbul’daki Hezarfen Havalimanı onun adını taşırken, birçok film, çizgi dizi ve sanat eserinde de hikâyesine yer verildi. 1996 yapımı İstanbul Kanatlarımın Altında filmi, Hezârfen Ahmed Çelebi’nin uçuş hikâyesini beyaz perdeye taşıdı. Ayrıca Fazıl Say tarafından bestelenen “Hezârfen Ney Konçertosu” da bu efsanevi hikâyeden ilham aldı.
TARİHİN EN DİKKAT ÇEKEN UÇUŞ HİKÂYELERİNDEN BİRİ
Aradan yüzyıllar geçmesine rağmen Hezârfen Ahmed Çelebi’nin Galata Kulesi’nden Üsküdar’a uçuşu, hem tarih meraklılarının hem de havacılık tutkunlarının ilgisini çekmeye devam ediyor. Gerçek olup olmadığı kesin olarak kanıtlanamasa da hikâye, Osmanlı döneminde bilime ve keşfe duyulan ilgiyi göstermesi bakımından büyük öneme sahip.
