Kulakta duyulan uğultu, ıslık veya çınlama; yüksek sese maruz kalmaktan işitme kaybına, kulak kiri birikiminden bazı ilaçların etkilerine kadar farklı nedenlerle ortaya çıkabiliyor. Çoğu zaman ciddi bir hastalığa işaret etmeyen bu yakınmada, ani işitme kaybı ve şiddetli baş dönmesi gibi eşlik eden belirtiler acil değerlendirme gerektiriyor.
Dışarıda herhangi bir ses kaynağı olmadığı halde kulakta veya başın içinde ses duyulması, tıpta “tinnitus” olarak adlandırılıyor. Tek kulakta ya da iki kulakta hissedilebilen çınlama, aralıklarla ortaya çıkabildiği gibi sürekli de devam edebiliyor. Bazı kişilerde uyku düzenini, dikkati ve günlük yaşamı etkileyebiliyor.
Medicana’nın paylaştığı bilgilendirme görsellerinde de tek taraflı çınlama, işitme kaybı, baş dönmesi ve uzun süren şikâyetlere dikkat çekiliyor. Ancak değerlendirmede yalnızca çınlamanın süresi değil, nasıl başladığı ve beraberinde hangi belirtilerin bulunduğu da önem taşıyor.
KULAK ÇINLAMASI NEDEN OLUR?
ABD Ulusal Sağırlık ve Diğer İletişim Bozuklukları Enstitüsüne göre çınlamayla ilişkili başlıca durumlar şunlar:
-
Yüksek sese maruz kalma.
-
Yaşa veya gürültüye bağlı işitme kaybı.
-
Kulak kanalında kir birikmesi ve kulak enfeksiyonları.
-
Bazı ilaçların yan etkileri.
-
Baş ve boyun yaralanmaları.
-
Çene eklemi sorunları ve diş sıkma.
Ménière hastalığı ve bazı damar hastalıkları da çınlamayla ilişkili olabiliyor. Bununla birlikte her hastada belirli bir neden bulunamayabiliyor. Görsellerdeki “kulak zarında birikinti” ifadesinin daha doğru karşılığı ise kulak kanalında kulak kiri birikmesi.
ANİ İŞİTME KAYBINDA BEKLEMEYİN
Çınlamaya aniden gelişen işitme kaybı, yüzde güçsüzlük veya şiddetli dönme hissi eşlik ediyorsa acil sağlık değerlendirmesi gerekiyor. Baş yaralanmasının ardından başlayan çınlama da acil başvuru nedenleri arasında bulunuyor.
Kalp atışıyla aynı ritimde duyulan çınlamada ise gecikmeden hekim değerlendirmesi öneriliyor. Düzenli tekrarlayan, giderek artan veya uykuyu ve konsantrasyonu bozan şikâyetlerde doktora başvurmak için haftalarca beklemek gerekmiyor.
TEK TARAFLI ÇINLAMA NEDEN ARAŞTIRILMALI?
Kalıcı olarak yalnızca bir kulakta hissedilen çınlama, özellikle iki kulak arasında işitme farkı da varsa, uzman değerlendirmesini gerektiriyor. Bu durum tek başına ciddi bir hastalık olduğu anlamına gelmiyor; ancak altta yatan nedenin araştırılması önem taşıyor.
NICE rehberi, kalıcı tek taraflı ve nabızla uyumlu çınlamalarda ileri değerlendirmeyi gündeme getiriyor.
KAFEİN VE TUZ HERKESTE ÇINLAMAYI ARTIRIR MI?
Görsellerde kafein ve tuz, tetikleyici faktörler arasında sıralanıyor. Ancak belirli yiyecek ve içeceklerin bütün tinnitus hastalarında çınlamayı artırdığını gösteren tutarlı bilimsel kanıt bulunmuyor.
Tinnitus UK, çınlaması olan herkese çay ve kahveyi bırakmasını önermenin bilimsel dayanağı olmadığını belirtiyor. Kişisel hassasiyetler farklılaşabilir; ancak kafeini aniden kesmek baş ağrısı ve bulantı gibi yakınmalara yol açabilir.
Tuz kısıtlaması da bütün çınlama hastaları için standart bir tedavi olarak sunulmamalı. Ménière gibi ayrıca değerlendirilmesi gereken durumlarda beslenme önerileri kişiye göre belirlenebilir.
KULAK ÇINLAMASI NASIL TEDAVİ EDİLİR?
Tedavi, saptanan nedene göre değişiyor. Kulak kiri, enfeksiyon veya çene eklemi sorunu gibi bir nedenin giderilmesi şikâyeti azaltabiliyor. Değerlendirmede kulak muayenesi ve işitme testlerinden yararlanılıyor; gerekli görülen durumlarda görüntüleme istenebiliyor.
İşitme kaybı bulunan kişilerde işitme cihazları, çınlamanın daha az fark edilmesini sağlayabiliyor. Bilişsel davranışçı terapi ise çınlamanın oluşturduğu sıkıntıyı ve günlük yaşama etkisini azaltmaya yardımcı olabiliyor.
Her hastada çınlamayı tamamen ortadan kaldıran tek bir tedavi bulunmuyor. Vitamin ve bitkisel ürünlerin “kesin çözüm” olduğu yönündeki iddialar da kanıtlanmış değil.
GÜNLÜK YAŞAMDA NELERE DİKKAT EDİLMELİ?
Uyku düzenini korumak, stresi azaltmaya yardımcı etkinliklere zaman ayırmak ve yüksek gürültüden kaçınmak şikâyetle baş etmeyi kolaylaştırabiliyor. Tam sessizlik yerine düşük seviyeli, rahatsız etmeyen ortam sesleri bazı kişilerde rahatlama sağlayabiliyor.
İlaç kullanımından sonra başlayan çınlama da hekimle paylaşılmalı; tedavi değişikliği doktor değerlendirmesiyle yapılmalı.
