RTÜK'ten dijital yayınlara yeni koruma adımı: Çocuklar için sembol sistemi genişliyor
RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, isteğe bağlı yayın hizmetlerinde kullanılacak yeni koruyucu sembol sisteminin kısa süre içinde yürürlüğe alınacağını açıkladı. Yeni düzenlemeyle şiddet, ayrımcılık, intihar, bağımlılık ve uygunsuz dil gibi içeriklere yönelik yeni uyarılar ile yaş kategorilerinin genişletilmesi planlanıyor.
TBMM Şanlıurfa ve Kahramanmaraş Okul Olaylarını ve Dijital Risklerini Araştırma Komisyonu'nda dijital yayıncılık ve çocukların korunmasına yönelik yürütülen çalışmalar ele alındı. AK Parti Tokat Milletvekili Yusuf Beyazıt başkanlığında gerçekleştirilen toplantıda, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'nun (RTÜK) dijital yayınlara ilişkin yeni düzenlemeleri gündeme geldi.
Yeni semboller devreye alınacak
Toplantıda konuşan RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, dijitalleşmenin çocukların bilgiye erişimini kolaylaştırırken yeni risk alanlarını da beraberinde getirdiğini belirtti.
Daniş, "Şiddet içerikleri, siber zorbalık, mahremiyet ihlalleri, dezenformasyon ve yaşlarına uygun olmayan yayınlar çocukların fiziksel, zihinsel ve duygusal gelişimini olumsuz etkileyebilmektedir. Üstelik bütün çocukların karşılaştıkları içerikleri yalnızca kendi tercihleri belirlememektedir. Algoritmik öneri sistemleri, izleme alışkanlıklarından hareketle benzer içerikleri sürekli öne çıkarabilmekte ve kimi zaman zararlı içeriklerin görünürlüğünü artırabilmektedir. Bu nedenle çocukların dijital ortamda korunması yalnızca ailelere bırakılabilecek bireysel bir mesele değildir. Bu konu kamu kurumlarının, yayıncıların, teknoloji şirketlerinin, eğitim camiasının ve toplumumuzun ortak sorumluluğudur. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu olarak çocukların hem geleneksel yayıncılıkta hem de internet üzerinden sunulan isteğe bağlı yayın hizmetlerinde güvenli bir medya ortamına erişmesi temel önceliklerimiz arasındadır" dedi.
Koruyucu sembol sistemi güncelleniyor
Koruyucu sembol sisteminin değişen dijital yayıncılık koşullarına göre yeniden düzenlendiğini ifade eden Daniş, yeni uygulamaya ilişkin şu bilgileri paylaştı:
"Kısa zaman içerisinde uygulamaya başlayacağımız yeni koruyucu sembol sisteminde şiddetin türleri, ayırımcılık, intihar gibi isteğe bağlı yayın hizmetlerine özel yazılı uyaranlar geliştirdik. Çocukların korunmasına yönelik kriterleri güçlendirdik. Savunmasız gruplara yönelik koruma yaklaşımını daha da genişlettik. Günümüzde çocuklar için önemli bir sorun olan zorbalık, ilk kez çok boyutlu şekilde ele alındı. Kumar gibi davranışsal bağımlılık, uyuşturucu gibi madde kullanımına ve dilin doğru kullanımına özen gösterilerek bağımlılık ve uygunsuz dil olmak üzere iki yeni içerik sembolü eklenmesi planlanmaktadır. Ayrıca, yaş kategorilerinde de '10+' ve '16+' sembollerinin eklenmesi ve çocuklara yönelik olumsuz içerik taşıyan yayınların yayınlanma saatlerinin yeni semboller ışığında yeniden düzenlenmesi yapılacaktır."
Son 5 yılda 454 idari yaptırım uygulandı
RTÜK'ün yalnızca ihlaller sonrasında yaptırım uygulayan bir kurum olmadığını belirten Mehmet Daniş, yayıncılarla iş birliğini güçlendirmeye yönelik çalışmalar yürüttüklerini söyledi. Dijital platformlarda ebeveyn kontrolü, çocuk profili, PIN uygulaması ve içerik filtreleme araçlarının etkin kullanımını yakından takip ettiklerini ifade eden Daniş, çocukların korunmasına yönelik farkındalık faaliyetlerinin de sürdüğünü kaydetti.
Çocuklara yönelik genel ahlaka aykırılık, kaba dil kullanımı, bağımlılık riski taşıyan yapımlar ile suç, şiddet ve istismar içeriklerine karşı yaptırımlar uygulandığını belirten Daniş, şu ifadeleri kullandı:
"Son 5 yılda 454 kez idari yaptırım uygulanmıştır. Uygulanan idari para cezalarının toplamı 345 milyon TL civarındadır. Ancak yaklaşımımız yalnızca ihlal sonrasında ceza uygulamak değildir. Yayıncılarla sürekli diyalog içinde önleyici rehberliği, ortak sorumluluğu ve çocuk hakları odaklı yayıncılık anlayışını güçlendirmeyi önemsiyoruz. Dijital yayın ortamının büyüklüğü ve değişim hızı denetim kapasitesinin teknolojiyle birlikte geliştirilmesini zorunlu hale getirmektedir. Bu doğrultuda VIA Projesi'yle yapay zeka destekli izleme, analiz ve raporlama kapasitemizi güçlendiriyor, dijital yayın ortamındaki risklere daha hızlı ve etkili biçimde müdahale etmeyi hedefliyoruz. Bugün mesele yalnızca çocukların hangi içeriği izlediği değildir, o içeriğin çocukların karşısına nasıl çıkarıldığı, hangi tasarım araçlarıyla sunulduğu ve algoritmalar tarafından nasıl önerildiği de en az içeriğin kendisi kadar önemlidir. Bu nedenle, algoritmik şeffaflığın artırılması, yaş güvencesi sistemlerinin geliştirilmesi, ebeveyn kontrol araçlarının güçlendirilmesi ve çocuk hakları etki değerlendirmesinin yaygınlaştırılması önümüzdeki dönemin temel çalışma alanları arasında yer almalıdır."
"Her 10 gençten 9'u sosyal medyada aktif durumda"
Toplantıda sunum yapan RTÜK Başkan Yardımcısı Deniz Güler ise gençlerin medya kullanım alışkanlıklarına ilişkin araştırmanın sonuçlarını paylaştı. 2025 yılında 15-21 yaş grubundaki 7 bin 511 gençle gerçekleştirilen araştırmaya göre, gençlerin sosyal medyayı günlük ortalama 3 saat 24 dakika kullandığı, radyoya 38 dakika ayırdığı ve katılımcıların yüzde 77'sinin televizyon izlediği belirtildi.
Araştırma sonuçlarını değerlendiren Güler, şunları söyledi:
"Bu tablo bize öncelikle şunu göstermektedir: Gençlerin medya merkezi artık geleneksel ekranlardan ve radyodan ziyade dijital ağlardır; yani her 10 gençten 9'u sosyal medyada aktif bir durumdadır. RTÜK olarak denetim yaklaşımımızı da bu dönüşümü dikkate alarak güncelledik ve dijital platformları ve sosyal medya ekosistemi içerisindeki çocuk koruma perspektifiyle bu alanları da daha yakın bir şekilde inceliyoruz. 2018 yılında yaklaşık 3 saat olan günlük televizyon izleme süresi 2025 yılında 40 dakikalara gerilemiştir. Bu dönüşüm medyanın regülasyon açısından yalnızca televizyon merkezli düşünülemeyeceğinin de açık bir göstergesidir. Dijital platformlara bugün her 10 gençten 6'sı aktif olarak bağlanıyor ve kullanıyor. Yüzde 89,2'sinin ise en az 1 sosyal medya hesabı bulunmakta. Burada yüzde 25'lik bir kısım sosyal medya profilinin herkese açık olduğunu ifade etmiştir. Bu da aile denetiminin zayıfladığı bir gölge alan ortaya çıkartmaktadır."
RTÜK'ten YouTube ve dijital platformlar için lisans çağrısı
Komisyon üyelerinin sorularını da yanıtlayan RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, dijital yayıncılığın mevcut mevzuatın önüne geçtiğini belirterek, yasal düzenleme ihtiyacına dikkat çekti.
Daniş, "YouTube, Telegram, TikTok gibi yerlerden çok fazla soru geliyor. Maalesef bizim yetki alanımızın dışında olan alanlar bunlar. RTÜK'ün bir mevzuat yenilenmesine ihtiyacı var mı? Kesinlikle var. Niye, çünkü çok hızlı gelişen bir sektör bu ve özellikle de dijital alan çok hızlı dönüşüyor. Geleneksel medya anket sonuçlarımız bunun için değerli; gençlerimiz televizyon izlemiyor, televizyonu artık 50 yaşın üstündeki bireylerimiz izliyor. Gençlerimiz ve toplumun büyük kesimi televizyon programlarını bile dijital platformlarda zamansız olarak telefondan veya tabletten izler duruma geldi. Dolayısıyla bizim bu anlamda mevzuatımızın yenilenmesi ve mümkünse YouTube gibi aslında habercilik yapan, yayıncılık yapan kuruluşları da bizim lisanslamamız gerekiyor. Dolayısıyla RTÜK'ün anayasal olarak kuruluş ruhuna uygun olarak tabii ki yasama organımız her zaman bize yeni görevler verebilir ama habercilik ve yayıncılık yapanları bizim dijitalde de her alanda denetlememizin en azından yeni bir regülasyona sebep olacağını, belki biraz daha kontrollü bir alanın sağlanabileceğini düşünüyoruz. Bununla ilgili de bizim yasa için bir metin çalışmamız oldu, bu konuda da bizim çalışmalarımız var" dedi.
"Dijital alanda yetki verilmesi elimizi güçlendirecektir"
Yapay zekâ destekli yeni denetim altyapısının hazırlık aşamasında olduğunu aktaran Daniş, Meclis tarafından yeni yetkiler verilmesi halinde dijital yayınların daha etkin şekilde izlenebileceğini belirtti.
Daniş, "Yeni kurduğumuz sistemle; sosyal medyada, dijitaldeki bütün gelişmeleri biz izleyip raporlayabilecek yeni çok ileri teknoloji bir programı şu anda kuruyoruz. Yapay zeka destekli bir programımız birkaç ay içerisinde devreye alınacak. Bunun için eğer Meclisimiz bize yeni yetkiler verirse biz hazırız. Bakın ciddi anlamda dizilerle, gündüz kuşaklarıyla ilgili eleştiriler alıyoruz. Bunlara bizim verdiğimiz cezalar az bulunuyor, çok bulunuyor, bunlar eleştiriliyor. Malumunuz, bizim verdiğimiz bütün cezalar, yargı süreçlerine tabidir. Bunların bir kısmı da yargıdan dönüyor ve biz bu cezayı uygulamıyoruz. Gündüz kuşakları çokça gündeme geldi. Malumunuz, bundan öncesi evlilik programlarıydı, onlar Meclisimizin müdahalesiyle yasaklandı, yerine gündüz kuşakları icat edildi. Gündüz kuşakları belli bir formatta ilerlerken hakimin, savcının, kolluk gücünün yerine geçen artık orada yeni programlar, programcılar görüyoruz. Bununla ilgili Adalet Bakanlığımızla ortak görüşmelerimiz oldu. Onların yargı paketi içerisinde bununla ilgili bir düzenlemeyi Adalet Bakanlığımızın getirdiğini biliyorum. Ayrıca, bizim de bununla ilgili bir öneri metnimiz var. Dijital alanda habercilik yapılıyor, orada dizi yayınları sahneye konuyor. Burada RTÜK'ün yetkisinin olmaması aslında kamuoyu açısından bir soru işareti oluşturuyor ama hemen hemen bütün üyelerimiz bize bu konuda destek oldu. Eğer böyle bir düzenleme olursa, bu bizim elimizi güçlendirecektir."
