Türkiye'nin nükleer enerji alanındaki çalışmalarında toryumun kullanımına yönelik yeni bir aşamaya geçildi. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın ilgili kuruluşu Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu (TENMAK) ile Danimarka merkezli Copenhagen Atomics arasında, toryumun yenilikçi nükleer teknolojilerde değerlendirilmesine yönelik mutabakat zaptı imzalandı.
TENMAK'ın İstanbul Çekmece Yerleşkesi'nde gerçekleştirilen törende imzalar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar'ın katılımıyla atıldı. İş birliği kapsamında Türkiye'nin toryum kaynaklarının yüksek katma değerli nükleer teknolojilerde değerlendirilmesine yönelik araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin yürütülmesi planlanıyor.
Anlaşmanın önemli başlıkları arasında toryum bileşiklerinin Türkiye'de yerli imkanlarla üretilmesi, yeni nesil reaktör teknolojilerine yönelik çalışmalar yapılması ve bu süreçte yerli sanayi, teknoloji şirketleri, araştırmacılar ile mühendislik kapasitesinin devreye alınması bulunuyor.
NÜKLEER TEKNOLOJİDE YENİ NESİL REAKTÖRLER ÖNE ÇIKIYOR
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, imza töreninin ardından yaptığı değerlendirmede nükleer enerji alanında büyük ölçekli santrallerin yanı sıra küçük modüler reaktörlerin (SMR) de hızla geliştirildiğine dikkat çekti. Bayraktar, farklı ülkelerin küçük modüler reaktör teknolojileri üzerinde çalışmalar yürüttüğünü belirterek Türkiye'nin de farklı teknolojileri değerlendiren projeler üzerinde çalıştığını ifade etti.
"Türkiye de bu konuda önemli faaliyetler içerisinde ve birçok proje paralel bir şekilde yürüyor. Türkiye'deki yatırımcılar, bizim kamu kurumlarımızla beraber ortak bir şekilde bu projeleri yürütmeye gayret ediyorlar."
Türkiye'de nükleer teknoloji alanındaki yatırımlara yönelik teşviklerin de sektördeki ilgiyi artırdığını belirten Bayraktar, farklı reaktör teknolojilerinin Türkiye'ye kazandırılması konusunda çalışmalar yürütüldüğünü söyledi.
"Biz de 'farklı teknolojileri ülkemize nasıl kazandırabiliriz?' düşüncesinden hareketle çalışıyoruz. Çünkü bu süreçte, bunların hangisi daha ileri gidecek ve gerçekten ticarileşecek önümüzdeki birkaç yıl içerisinde bu belli olacak."
TORYUMDA YERLİ KAYNAK HEDEFİ
Mutabakatın dikkat çeken yönlerinden biri ise nükleer yakıt teknolojilerinde toryumun değerlendirilmesi olacak. Toryum, doğada bulunan ve nükleer yakıt çevrimlerinde kullanılma potansiyeli bulunan radyoaktif bir element olarak öne çıkıyor. Türkiye'de özellikle Eskişehir'in Sivrihisar ilçesindeki Kızılcaören çevresi, toryum ve nadir toprak elementleri açısından uzun yıllardır yürütülen çalışmalarla biliniyor. MTA kayıtlarında Sivrihisar bölgesindeki toryum yataklarına ilişkin çok sayıda araştırma ve rapor bulunuyor.
MTA'nın geçmiş çalışmalarında Kızılcaören-Karkın-Okçu çevresindeki sahada toryumun yanı sıra nadir toprak elementleri, barit ve fluorit içeren karmaşık yapılı cevherleşmeler tespit edildiği belirtiliyor. Bu durum, toryumun yalnızca enerji alanında değil, kritik mineral ve ileri teknoloji başlıklarıyla birlikte değerlendirilmesini de gündeme getiriyor.
Bayraktar da Türkiye'nin toryum kaynaklarının iş birliğinde önemli bir unsur olduğunu vurguladı.
"Toryum, çok yoğun bir şekilde ülkemizde bulunan, bu anlamda yakıtın dışa bağımlılığının olmayacağını düşündüğümüz bir teknoloji olduğu için ayrı bir önemi var. Bu iş birliği, ümit ediyorum netice verecek ve bu alandaki çalışmalar ileride ticarileşebilecek bir ürüne dönüşecek. Farklı bir yakıt, özellikle toryum olması açısından bu iş birliği önemli. TENMAK ve ilgili kurumlarımızla beraber bu ilgili şirket bu çalışmaları yürütecek."
ERGİMİŞ TUZ REAKTÖRLERİ İÇİN AR-GE ÇALIŞMASI
Mutabakat kapsamında üzerinde durulacak başlıklardan biri de Ergimiş Tuz Reaktörleri (Molten Salt Reactor-MSR) olacak. Bu reaktör konseptlerinde yakıt ve/veya soğutucu sistemlerde yüksek sıcaklıklarda sıvı tuz teknolojilerinden yararlanılıyor. Dördüncü nesil nükleer reaktörler arasında değerlendirilen ergimiş tuz reaktörleri, özellikle yakıt çevrimi ve güvenlik özellikleri açısından farklı tasarımların geliştirildiği bir alan olarak öne çıkıyor.
Copenhagen Atomics de toryum temelli ergimiş tuz reaktörü teknolojisi üzerinde çalışıyor. Şirketin geliştirdiği Onion Core konsepti, kompakt ve modüler bir ergimiş tuz reaktörü tasarımına dayanıyor. Şirketin kendi teknik açıklamalarına göre ilk test reaktörlerinin 2028, ilk ticari reaktörlerinin ise 2030'lu yıllarda çalıştırılması hedefleniyor.
Copenhagen Atomics'in geliştirdiği tasarımda ilk aşamadaki reaktörlerin yakıt tuzunda yüzde 5 zenginleştirilmiş uranyum, blanket tuzunda ise toryum kullanılması öngörülüyor. Şirket uzun vadede toryum temelli üretken reaktör teknolojilerine geçmeyi hedeflediğini belirtiyor.
YERLİ SANAYİ VE ARAŞTIRMACILAR SÜRECE DAHİL EDİLECEK
Türkiye ile Danimarkalı şirket arasındaki iş birliğinin yalnızca reaktör teknolojisinin incelenmesiyle sınırlı kalması planlanmıyor. Mutabakat kapsamında yerli sanayi ve teknoloji paydaşları, araştırmacılar ve mühendislik kapasitesinin çalışmalara dahil edilmesi öngörülüyor. Bu çerçevede toryum bileşiklerinin Türkiye'de üretilebilmesine yönelik Ar-Ge faaliyetleri yürütülmesi ve elde edilecek teknolojik birikimin ilerleyen aşamalarda ticarileştirilebilecek ürünlere dönüştürülmesi hedefleniyor.
Toryumun nükleer yakıt çevriminde kullanılabilmesi için yalnızca cevherin bulunması yeterli olmuyor. Madenin çıkarılması, işlenmesi, uygun kimyasal bileşiklere dönüştürülmesi, yakıt çevriminin oluşturulması ve reaktör teknolojisiyle uyumlu hale getirilmesi gibi birbirini tamamlayan teknik süreçlerin geliştirilmesi gerekiyor. Bu nedenle imzalanan mutabakat, Türkiye açısından kaynakların doğrudan elektrik üretiminde kullanılmasından ziyade araştırma, yakıt teknolojisi ve nükleer sanayi kapasitesinin geliştirilmesine yönelik bir iş birliği adımı niteliği taşıyor.
COPENHAGEN ATOMICS'İN HEDEFİNDE MODÜLER REAKTÖR TEKNOLOJİSİ VAR
Danimarka merkezli Copenhagen Atomics, çalışmalarını özellikle toryum yakıtlı ergimiş tuz reaktörleri üzerine yoğunlaştırıyor. Şirketin açıkladığı teknik hedeflerde 100 megavat termal kapasiteli reaktör tasarımı öne çıkıyor.
Şirket ayrıca modüler yapının seri üretime uygun hale getirilmesini hedefliyor. Bu yaklaşımda reaktörlerin sahada geleneksel büyük ölçekli nükleer santraller gibi uzun süreli montaj süreçlerinden ziyade daha fazla bileşenin üretim tesislerinde hazırlanması amaçlanıyor. Türkiye ile yapılan mutabakatın ilerleyen süreçte bu teknolojinin Türkiye'nin araştırma altyapısı, insan kaynağı ve sanayi kapasitesiyle nasıl bütünleştirilebileceğine yönelik çalışmaların önünü açması bekleniyor.
TORYUMDA HEDEF YÜKSEK KATMA DEĞER
Türkiye'nin toryum kaynaklarının nükleer teknoloji alanında değerlendirilmesi uzun süredir gündemde bulunan başlıklardan biri. Eskişehir-Sivrihisar bölgesine ilişkin MTA çalışmaları da bu alandaki araştırmaların geçmişinin oldukça eskiye dayandığını gösteriyor. Kurumun arşivinde 1970'li ve 1980'li yıllarda bölgedeki toryum cevherleri ve toryum bileşiklerinin elde edilmesine ilişkin çalışmalar yer alıyor.
