Bir dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi olarak kullanılan II. Meclis binası, Cumhuriyet'in kuruluşundan sonraki siyasi, hukuki ve toplumsal dönüşümlerin izlerini taşıyor. Bugün müze olarak ziyaretçilerini ağırlayan yapı, geçmişin önemli kararlarının alındığı salonlarıyla Cumhuriyet tarihinin hafızasını yaşatıyor.
CUMHURİYET'İN İLANIYLA YENİ BİR DÖNEM BAŞLADI
29 Ekim 1923'te Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen anayasa değişikliğiyle devletin yönetim biçimi Cumhuriyet olarak belirlendi. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Alınan tarihi karar, Millî Mücadele'nin ardından millet egemenliğini esas alan yeni bir devlet düzeninin başlangıcını oluşturdu. Ankara ise hem Millî Mücadele'nin yönetildiği hem de Cumhuriyet'in kurumsallaşma sürecinin şekillendiği merkez olarak tarihteki yerini aldı.
Cumhuriyet'in ilan edildiği I. TBMM binası, bağımsızlık mücadelesinin yönetildiği ve yeni devletin temellerinin atıldığı önemli bir mekân oldu. Meclisin artan ihtiyaçları nedeniyle yeni bir binaya geçilmesi kararlaştırıldı. Bu doğrultuda, mimar Vedat Tek tarafından tasarlanan yapı, Meclis binası olarak düzenlenerek 18 Ekim 1924'te hizmete açıldı.
II. TBMM BİNASI, CUMHURİYET'İN GELİŞİMİNE TANIKLIK ETTİ
Cumhuriyet Müzesi olarak bilinen II. Türkiye Büyük Millet Meclisi binası, 1924-1960 yılları arasında Meclis çalışmalarına ev sahipliği yaptı. Bu 36 yıllık dönemde Cumhuriyet'in gelişimini etkileyen önemli kararlar alındı, çağdaş yasalar çıkarıldı ve Türkiye'nin uluslararası ilişkilerini şekillendiren anlaşmalar imzalandı.
Atatürk ilke ve devrimlerinin hayata geçirildiği yıllara tanıklık eden yapı, Türkiye'nin çok partili siyasi hayata geçiş sürecinde de önemli bir rol üstlendi. 1950 yılında seçimler sonucunda gerçekleşen iktidar değişimi, Türkiye'nin siyasi tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı olarak kayda geçti. Meclis salonlarında yürütülen çalışmalar, Cumhuriyet'in yalnızca ilan edilmesiyle sınırlı kalmadığını; hukuk, yönetim ve toplumsal yaşam alanlarında gerçekleştirilen dönüşümlerle gelişimini sürdürdüğünü ortaya koydu.
ATATÜRK'ÜN BÜYÜK NUTUK'U OKUDUĞU SALON
Cumhuriyet Müzesi'nin tarihindeki en önemli olaylardan biri de Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün Büyük Nutuk'u okuması oldu. Atatürk, 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında Cumhuriyet Halk Fırkası'nın İkinci Büyük Kurultayı'nda, Millî Mücadele'den Cumhuriyet'in kuruluşuna uzanan süreci anlattı. Altı gün boyunca devam eden ve toplam 36 saat 33 dakika süren bu tarihi anlatım, Türkiye'nin yakın tarihini belgeleyen önemli bir eser olarak kabul ediliyor.
Büyük Nutuk, yalnızca geçmişte yaşanan olayların aktarılması değil, aynı zamanda Cumhuriyet'in hangi koşullarda kurulduğunun ve gelecek kuşaklara bırakılan sorumluluğun da anlatılması bakımından önem taşıyor. Bugün Cumhuriyet Müzesi'nde bulunan Genel Kurul Salonu, Atatürk'ün bu tarihi konuşmasını yaptığı mekân olarak ziyaretçilerin karşısına çıkıyor.
MİMARİSİYLE DE CUMHURİYET DÖNEMİNİN İZLERİNİ TAŞIYOR
Mimar Vedat Tek tarafından 1923 yılında tasarlanan bina, başlangıçta Cumhuriyet Halk Fırkası'nın toplantı yeri olarak planlandı. I. TBMM binasının yetersiz kalması üzerine Meclis binasına dönüştürülen yapı, bodrum üzerine iki katlı olarak kesme taştan inşa edildi.
Pencerelerindeki kemerler, cephelerinde bulunan çini panolar, geniş saçakları ve ahşap tavan süslemeleriyle yapı, I. Ulusal Mimarlık Dönemi'nin özelliklerini yansıtıyor. Selçuklu ve Osmanlı mimarisinden esinlenen süslemeler, binanın tarihî kimliğini oluşturan unsurlar arasında bulunuyor. Bu yönüyle Cumhuriyet Müzesi, siyasi tarihin yanı sıra Türkiye'nin mimari geçmişine ilişkin izleri de günümüze taşıyor.
1981'DE MÜZE OLARAK ZİYARETE AÇILDI
II. TBMM binası, Meclis çalışmalarının 1960 yılında sona ermesinin ardından farklı amaçlarla kullanıldı. 1961-1979 yılları arasında Merkezi Antlaşma Teşkilatı'nın (CENTO) genel merkezi olarak hizmet veren yapı, daha sonra Kültür Bakanlığına devredildi.
Restorasyon ve düzenleme çalışmalarının ardından binanın ön bölümü, 30 Ekim 1981 tarihinde Cumhuriyet Müzesi adıyla ziyarete açıldı. Müze, Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren Türkiye'nin siyasi tarihine yön veren gelişmeleri ziyaretçilere aktaran önemli bir kültür mekânı haline geldi. Müzede, Cumhuriyet'in ilk üç Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü ve Celal Bayar'ın dönemlerini yansıtan fotoğraflar, kişisel eşyalar ve Meclis çalışmalarına ilişkin eserler sergileniyor.
CUMHURİYET'İN 103 YILLIK MİRASI ANKARA'DA YAŞIYOR
Cumhuriyet'in 103. yıl dönümünde Ankara'nın Ulus semtindeki tarihi Meclis binası, millet iradesinin ve bağımsızlık mücadelesinin ardından kurulan yeni devletin hafızasını temsil ediyor. Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te ilan edilen bir yönetim biçimi olmanın ötesinde, milletin kendi geleceğini belirleme iradesinin ifadesi olarak tarihsel önemini koruyor. Cumhuriyet Müzesi de bu iradenin kurumsallaşma sürecini ve Türkiye'nin gelişim yolculuğunu gelecek kuşaklara aktaran önemli yapılar arasında bulunuyor.
Cumhuriyetimizin 103. yıl dönümünde, bağımsızlık mücadelesine öncülük eden, millî egemenliği Cumhuriyet'le taçlandıran Gazi Mustafa Kemal Atatürk, silah arkadaşları ve Millî Mücadele'nin bütün kahramanları saygı, rahmet ve minnetle anılıyor.
