Ankara'da musluklardan akan suyun geleceği, iklim değişikliğiyle birlikte yeniden tartışma konusu oldu. Yağış rejimindeki değişiklikler, uzayan kuraklık dönemleri, nüfus artışı ve altyapı ihtiyaçları başkentte uzun vadeli su planlamasını gündemin önemli başlıklarından biri haline getirdi.
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş, 9 Kasım'da Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Ankara'nın gelecekteki su ihtiyacına ilişkin açıklamalarda bulundu. Ankara Su ve Kanalizasyon İdaresi (ASKİ) tarafından gerçekleştirilen "Ankara 2054 Yol Haritası: Uzun Vadeli Su Güvenliği Planlamasıyla İklime Dirençli Kentler İnşa Etmek" başlıklı panelde konuşan Yavaş, başkentin ilerleyen yıllarda Karadeniz'den su getirmek zorunda kalabileceğini söyledi.
Ankara için Karadeniz'den su getirme ihtimali gündemde
İklim değişikliğinin şehirlerin su kaynakları üzerindeki etkisine dikkat çeken Mansur Yavaş, belediyelerin yalnızca bugünkü ihtiyaçlara göre hareket etmesinin yeterli olmayacağını belirtti. Kuraklık dönemlerinin bazen iki veya üç yıl üst üste yaşanabildiğini, bilim insanlarının değerlendirmelerine göre bu sürenin beş-altı yıla kadar uzayabileceğini ifade etti.
Yavaş, Ankara'nın gelecekteki su ihtiyacına ilişkin şu açıklamayı yaptı:
"Özellikle iklim değişikliğinin etkilerini giderek daha fazla hissettiğimiz bir dönemde şehirlerimizi yalnızca bugünün ihtiyaçlarına göre yönetemeyiz. Mutlaka geleceği planlamamız lazım. Çünkü iklim değişikliği nedeniyle öngörülmeyen problemlerle karşılaşıyoruz. Birdenbire aşırı seller ve birdenbire kuraklıklar yaşanıyor. Üstelik bu kuraklıklar bazen üst üste iki yıl, bazen üç yıl sürüyor. Bilim insanlarının söylediğine göre zaman zaman beş, altı yılı bulan kuraklıklarla karşılaşmamız da ihtimal dahilinde."
Ankara'nın mevcut ve planlanan su kaynaklarının ilerleyen yıllarda yetersiz kalabileceğini belirten Yavaş, Karadeniz'den su getirilmesi ihtimalinin de şimdiden değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Yavaş, "Ankara tahmin ediyorum, ileriki yıllarda Karadeniz'den su getirmek zorunda kalacak. Bunun bile şimdiden planlanması lazım. Birkaç tane daha barajdan getirebileceğimiz su ve yapılabilecek baraj var. Bunlar da herhalde üç, dört yıl sonra yapılsa dahi yetmez hale gelecek" ifadelerini kullandı. Yavaş ayrıca gelecek 10-15 yıl içerisinde Ankara'nın da içinde bulunduğu Orta Anadolu'nun büyük bölümünde çölleşme beklendiğini belirtti. Kuraklık yönetiminin bu nedenle 2054 Master Planı'nın temel unsurlarından biri olduğunu söyledi.
Ankara'nın 2054 su planı için 3,48 milyar dolarlık yatırım
Panelin önemli başlıklarından biri de Ankara'nın gelecek 30 yıllık su ve altyapı ihtiyacını kapsayan 2054 İçme Suyu, Atık Su ve Yağmur Suyu Master Planı oldu. Ankara'nın yalnızca mevcut su kaynaklarının değil, gelecekte ihtiyaç duyacağı altyapının da planlanması gerektiğini belirten Yavaş, hazırlanan Master Planı'nı kentin uzun vadeli yatırımlarına yön verecek temel belge olarak tanımladı.
Yavaş, planın önemini şu sözlerle anlattı:
"Master plan bizim için yalnızca teknik bir rapor veya yatırım listesi değildir. Ankara'nın gelecekteki su güvenliğini, altyapı ihtiyaçlarını ve kurumsal gelişimini yönlendiren temel yol haritamızdır. Adeta bir altyapı anayasası olarak görüyoruz."
Master Planı'nın beş temel başlık üzerine oluşturulduğunu belirten Yavaş, bunları şöyle sıraladı:
-
İçme suyunun temini, iletimi ve dağıtımı
-
Atık su ve yağmur suyunun toplanması ve yönetimi
-
İçme suyu ve atık su arıtma sistemleri
-
Kurumsal ve organizasyonel yapının geliştirilmesi
-
Altyapı yatırım programı ve finansman planlaması
Bu çalışmalar sonucunda yaklaşık 3,48 milyar dolar tutarında altyapı yatırım programı oluşturulduğunu açıklayan Yavaş, yatırımların yalnızca belediyenin öz kaynaklarıyla değil, uzun vadeli uluslararası finansman imkanlarıyla da gerçekleştirilmesinin planlandığını söyledi. Dünya Bankası ve diğer uluslararası finans kuruluşlarıyla yürütülen iş birliklerinin önemine değinen Yavaş, Ankara'nın gelecekteki su güvenliği için finansman çalışmalarının da Master Planı kapsamında ele alındığını belirtti.
Mansur Yavaş: 300-400 mahallede su yoktu
Yavaş, Ankara'nın mevcut altyapı sorunlarının geçmişine de değindi. 2019 yılında göreve başladığında başkentin bazı kırsal mahallelerinde içme suyu ve kanalizasyon altyapısının bulunmadığını söyledi.
Yavaş, göreve geldiği dönemde karşılaştığı tabloyu şu sözlerle anlattı:
"2019 yılında Ankara'ya belediye başkanı olduğumuzda ASKİ'nin durumunu paylaşmak istiyorum. Yağmur suları, atık sular hiç ayrılmamış. Ankara, Türkiye'mizin başkenti olmasına rağmen en az 300-400 mahallede, köyden mahalleye dönüşen yerleşimlerde su yok. Kanalizasyon hemen hemen yüzde 60'ında, 70'inde hiç yok."
Altyapı çalışmalarının bazı bölgelerde imar planlarının bulunmaması nedeniyle geciktiğini belirten Yavaş, bu sorunun çözümü için köy içi imar planlarının hazırlanmasına başlandığını ifade etti. Yapılan çalışmalar sonucunda söz konusu altyapı problemlerinin yaklaşık yüzde 80'inin çözüldüğünü açıklayan Yavaş, görev süresi sona ermeden Ankara'nın bütün mahallelerinde içme suyu ve kanalizasyon sorunlarını tamamlamayı hedeflediklerini söyledi.
Tatlar Atıksu Arıtma Tesisi için dikkat çeken açıklama
Ankara'nın su geleceği kadar atık su altyapısı da panelde ele alınan konular arasında yer aldı. Yavaş, özellikle Tatlar Atıksu Arıtma Tesisi'nin kapasitesinin artırılması gerektiğini belirterek, bu konunun 2010 yılında da gündeme getirildiğini ancak gerekli yatırımın yapılmadığını söyledi. Yavaş'ın açıklamasına göre Ankara Büyükşehir Belediyesi, 2010 yılında ilgili bakanlığa yazı yazarak kentin hızla artan nüfusu nedeniyle atık su arıtma tesisinin kapasitesinin genişletilmesini talep etti.
Aradan geçen yıllara rağmen gerekli kapasite artışının gerçekleştirilmediğini belirten Yavaş, Ankara'da atık suyun yalnızca yarısının arıtılabildiğini, geri kalan kısmının ise arıtılmadan deşarj edildiğini ifade etti. Yavaş, Tatlar Atıksu Arıtma Tesisi için kredi sürecinde yaşananları da anlattı. 2019 yılında göreve geldikten sonra Cumhurbaşkanı ve bakanlarla görüşerek kredi temin ettiklerini ancak önceki belediye meclisi döneminde çoğunluğun sağlanamaması nedeniyle kredinin onaylanmadığını söyledi. Kredinin daha sonra onaylandığını ancak süreç içerisinde koşulların değiştiğini belirten Yavaş, tesisin yapım çalışmalarını hızlandırmaya çalıştıklarını kaydetti.
Ankara'da su kayıp-kaçak oranı yüzde 33'e indirildi
Ankara'nın içme suyu altyapısındaki önemli sorunlardan biri de şebekelerde meydana gelen kayıp ve kaçaklar oldu. Göreve geldiklerinde su kayıp-kaçak oranının yüzde 40'ın üzerinde olduğunu belirten Yavaş, yürütülen çalışmalar sonucunda bu oranın yüzde 33'e düşürüldüğünü açıkladı.
Yavaş, kayıp-kaçak oranının azaltılması için 45-47 milyon dolarlık kredi kullanıldığını ve çalışmaların sürdüğünü ifade etti. Su kaynaklarının korunması açısından yalnızca yeni kaynakların bulunmasının yeterli olmadığını belirten Yavaş, mevcut suyun verimli kullanılması ve şebekelerdeki kayıpların azaltılmasının da önemli olduğunu vurguladı.
Arıtılmış atık su tarımda yeniden kullanılacak
Ankara'nın gelecekteki su ihtiyacını karşılamak için değerlendirilen başlıklardan biri de atık suyun yeniden kullanılması oldu. Yavaş, Master Planı kapsamında arıtma tesislerinden çıkan suların yeniden değerlendirilmesine yönelik çalışmaların hazırlandığını açıkladı. Özellikle tarımsal sulamada kullanılabilecek alternatif su kaynaklarının belirlenmesi üzerinde durduklarını ifade eden Yavaş, şu değerlendirmede bulundu:
"İklim değişikliği ve artan su talebi karşısında su, bir kez kullanılıp uzaklaştırılan bir kaynak olarak değerlendirilemez. Master plan içerisinde atık su arıtma tesislerinden çıkan arıtılmış suyun yeniden kullanılmasına yönelik planlamalar gerçekleştirdik. Özellikle nerede bunları arıtabileceğimiz ve nerelerde tekrar tarımsal olarak kullanabileceğimizin hepsinin şu anda planı hazır."
Su faturalarında yüksek tüketim yapanlara farklı tarife gündemde
Panelde Ankaralıları doğrudan ilgilendiren başlıklardan biri de su tüketimine göre ücretlendirme oldu. Yavaş, abonelerin yüzde 80'inden fazlasının aylık 10 tonun altında su tükettiğini belirtti. Buna karşılık aylık 30 ton ve üzerinde su kullanan abonelerin de bulunduğunu söyleyen Yavaş, yüksek tüketimin bir bölümünün bahçe ve çim sulama gibi amaçlarla gerçekleştiğine dikkat çekti.
Su tüketiminde tasarrufun teşvik edilmesi gerektiğini belirten Yavaş, yüksek miktarda su kullanan abonelere farklı ücretlendirme uygulanması gerektiğini ifade etti. Yavaş, konuya ilişkin açıklamasında, "Dolayısıyla bunlara ayrı bir ücretlendirme mutlaka yapılması gerekiyor. Çünkü çim sulama ya da başka tür amaçlarla bunlar kullanılıyor. Dolayısıyla bunların hepsinin ince ince, tekrar tekrar planlanması gerekiyor" dedi. Bu açıklama, Ankara'da yüksek su tüketimine yönelik farklı tarife uygulamasının yeniden gündeme gelebileceğine işaret etti. Ancak panelde yeni tarifenin yürürlük tarihi veya kesinleşmiş ücretleri açıklanmadı.
Keçiören'in altyapısı 300 bin kişiye göre yapılmış, nüfus 1 milyona çıktı
Ankara'daki altyapı sorunlarının yalnızca kırsal mahallelerle sınırlı olmadığını belirten Yavaş, Keçiören'de yürütülen çalışmaları da örnek gösterdi. İlçenin altyapısının 1983-1984 yıllarında yaklaşık 300 bin kişilik nüfusa göre yapıldığını, bugün ise nüfusun 1 milyona ulaştığını ifade eden Yavaş, eski altyapının mevcut ihtiyacı karşılamakta zorlandığını söyledi.
Yavaş, ilçedeki çalışmaların zorluklarını şu sözlerle anlattı:
"Şu anda Keçiören'de çalışıyoruz. Keçiören'in 1983-84'te altyapısı yapılmış. Nüfus 300 bin. Şu anda bir milyon nüfus var. Dolayısıyla orada çalışmaya başlıyorsunuz. Kent içerisinde çalışmak son derece zor. Çok büyük boruları sokakların içerisinden geçiriyorsunuz. Onları hasara uğratmamanız gerekiyor."
Altyapı yenileme çalışmaları sırasında vatandaşların günlük yaşamının da etkilendiğini belirten Yavaş, kazıların ve çalışmaların uzun sürmesine yönelik şikayetlerle karşılaştıklarını ifade etti. Plansız kentleşmenin altyapı yatırımlarını zorlaştırdığını vurgulayan Yavaş, mevcut sorunların giderilmesi için çalışmaların sürdürülmesi gerektiğini söyledi.
Dünya Bankası uzmanından Ankara'nın su planına değerlendirme
Panelde Dünya Bankası Uzmanı Denis Jean Jacques Jordy de konuşmacılar arasında yer aldı. Jordy, Ankara Büyükşehir Belediyesinin su yönetimi alanındaki çalışmalarına değinerek belediyenin bu konudaki yaklaşımını takdir ettiğini ifade etti. Ankara'nın 2054 yılına kadar uzanan su yönetimi planının COP31 kapsamında uluslararası katılımcılara aktarılmasıyla başkentin içme suyu, atık su ve yağmur suyu altyapısına yönelik hedefleri de gündeme taşındı.
