Hükümet, 15-29 yaş aralığında olup ne eğitimde ne de çalışma hayatında yer alan gençlere yönelik yeni bir istihdam modeli üzerinde çalışıyor. Kamuoyunda “ev gençleri” olarak bilinen bu kesimi kapsayan projeyle, yaklaşık 5 milyon gencin uzun vadede iş gücü piyasasına kazandırılması amaçlanıyor. İlk aşamada ise 3,5 milyon gencin istihdamla buluşturulması planlanıyor.
Yeni model sayesinde gençler sadece iş sahibi olmakla kalmayacak, aynı zamanda sosyal güvenlik sistemine dahil edilerek emeklilik hakkı da elde edebilecek.
EV GENCİ (NEET) KİMDİR?
Uluslararası literatürde NEET (Not in Education, Employment or Training) olarak tanımlanan ev gençleri; ne bir okulda eğitim gören, ne çalışan ne de herhangi bir mesleki eğitim ya da kurs programına katılan gençleri tanımlıyor. Türkiye’de bu grubun büyük bir kısmını 15-29 yaş arası bireyler oluşturuyor.
NEDEN İŞ HAYATINDAN UZAK KALIYORLAR?
Uzmanlara göre ev gençliği olgusunun temelinde beceri uyuşmazlığı bulunuyor. Gençlerin aldıkları eğitim ile iş gücü piyasasının talep ettiği nitelikler arasındaki uyumsuzluk, diplomalı işsizliği artıran faktörler arasında. Özellikle büyükşehirlerde düşük başlangıç ücretleri, yüksek kira ve ulaşım maliyetleri gençleri çalışmak yerine aile yanında kalmaya zorluyor. Bu da hem gençlerde umutsuzluğu derinleştiriyor hem de ekonomide atıl bir iş gücü oluşmasına neden oluyor.
Çalışma çağındaki milyonlarca gencin üretim sürecinin dışında kalması, ülkenin GSYİH’sinin düşük seyretmesine, ekonomik büyümenin yavaşlamasına ve vergi tabanının daralmasına yol açıyor. Aynı zamanda sosyal yardımlara olan ihtiyacı da artırıyor.
PROJE KAPSAMINDA ATILACAK ADIMLAR
Yeni model kapsamında iş gücü piyasasına yönelik kapsamlı bir yol haritası belirlenecek:
Her yıl iş gücü ihtiyaç analizleri yapılacak, açık iş alanları tespit edilecek.
İŞKUR bünyesinde iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri güçlendirilecek.
İşbaşı eğitim programları, mesleki kurslar ve girişimcilik destekleri çoğaltılacak.
Gençleri istihdam eden işverenlere sigorta primi ve ücret desteği sağlanacak.
Dijital pazarlama, yazılım, veri analizi gibi geleceğin mesleklerine yönelik yoğunlaştırılmış eğitim programları uygulanacak.
Sosyal yardım sistemi ile aktif iş gücü programları arasında güçlü bir bağ kurulacak.
ÇALIŞMA VE İŞ YERİ TANIMI DEĞİŞİYOR
Modelin hayata geçebilmesi için yasal altyapı da hazırlanıyor. Esnek ve kısmi süreli çalışma modellerini genişleten yasa teklifinin TBMM’ye sunulması öngörülüyor. Saatlik ve yarı zamanlı çalışma, ev kadınlarının yanı sıra gençler için de erişilebilir hale getirilecek. Uzaktan çalışma, dijital platform çalışanları ve evden çalışanlar için iş sağlığı ve güvenliği ile sosyal güvence düzenlemeleri de gerçekleştirilecek.
Yeni dönemde iş yeri kavramı yeniden tanımlanacak. Motokuryelerden uzaktan çalışanlara kadar farklı çalışma biçimleri yasal güvence altına alınacak. Uzaktan çalışanların mesai saatleri sözleşmelerle belirlenecek ve sosyal devlet ilkesi çerçevesinde korunmaları sağlanacak.
EMEKLİLİK İÇİN YENİ YOL
En dikkat çeken başlıklardan biri ise emeklilik sistemi. Yeni modelde, part-time ve saatlik çalışan gençler için “gelir bazlı” bir emeklilik yapısı kurulacak. Bu sayede gençlerin onlarca yıl beklemesine gerek kalmadan, elde ettikleri gelir ve ödedikleri prim üzerinden emeklilik şartlarını tamamlamalarına olanak sağlanacak. Yılın belirli dönemlerinde çalışanlar da uygun prim düzenlemeleriyle emeklilik hakkına kavuşabilecek.
