Türkiye’nin 81 ilini kapsayan IQ sıralaması, sosyal medyada yeniden gündeme geldi. Şehirlerin puanlarının karşılaştırıldığı listede özellikle büyükşehirlerin sıralamadaki yeri merak konusu olurken, zirvede yer alan şehir ise beklenen isimlerden biri olmadı. Ankara’nın listede kaçıncı sırada olduğu, İstanbul’un önünde hangi illerin bulunduğu ve listenin sonunda hangi şehirlerin yer aldığı merak ediliyor. Ancak verilerin tarihi ve nasıl elde edildiğine ilişkin ayrıntılar, listenin kendisi kadar dikkat çekici.
Türkiye’nin “IQ haritası” yeniden gündemde
Türkiye’de şehirlerin IQ ortalamalarını gösterdiği öne sürülen liste yeniden sosyal medyanın gündeminde.
81 ilin IQ sıralaması olarak paylaşılan listede en fazla dikkat çeken ayrıntı ise zirvede İstanbul, Ankara veya İzmir gibi Türkiye’nin en büyük şehirlerinden birinin değil, Eskişehir’in bulunması.
Zeka Testi Merkezi’nin yayımladığı verilere göre Eskişehir’in IQ ortalaması 105,20 olarak gösteriliyor. Ankara 104,91 puanla ikinci, İzmir ise 104,51 puanla üçüncü sırada yer alıyor.
Fakat burada gözden kaçırılmaması gereken önemli bir ayrıntı var: Bu veriler yeni yapılmış bir 2026 araştırmasının sonucu değil.
Listenin nasıl hazırlandığını ve verilerin hangi yıla ait olduğunu öğrenince sıralamaya bakışınız değişebilir.
Zirvede hangi şehir var?
Listenin ilk sırasında Eskişehir bulunuyor.
Veri setine göre Eskişehir’in ortalama IQ puanı 105,20. Şehirdeki 13 bin 656 kişinin teste katılımının verileri bu ortalamanın hesaplanmasında kullanılmış.
Eskişehir’in ardından Ankara 104,91, İzmir 104,51 puanla geliyor.
İlk üç şehir arasındaki puan farkının oldukça sınırlı olması da dikkat çekiyor. Eskişehir ile Ankara arasındaki fark yalnızca 0,29 puan, Ankara ile İzmir arasındaki fark ise 0,40 puan.
Ancak asıl dikkat çekici ayrıntı biraz sonra geliyor.
Ankara ikinci sırada
Türkiye’nin başkenti Ankara, listede 104,91 IQ ortalamasıyla ikinci sırada gösteriliyor.
Ankara için veri setinde 93 bin 924 katılımcı bulunuyor. Bu sayı Eskişehir’deki katılımcı sayısının yaklaşık yedi katı.
Bu nedenle Ankara’nın sıralamadaki yeri kadar, verinin hangi örneklem üzerinden hesaplandığı da önem taşıyor.
Ankara’nın ikinci sırada yer alması, özellikle sosyal medyada listenin yeniden paylaşılmasının başlıca nedenlerinden biri oldu.
Peki Türkiye’nin en kalabalık şehri İstanbul bu tabloda nerede?
İstanbul zirvede değil
Türkiye’nin en kalabalık kenti İstanbul, listede 104,02 IQ ortalamasıyla altıncı sırada gösteriliyor.
İstanbul’un hemen önünde aynı puana sahip Çanakkale bulunuyor. Çanakkale ve İstanbul’un IQ ortalamaları veri setinde 104,02 olarak yer alıyor.
İstanbul için dikkat çekici başka bir ayrıntı ise katılımcı sayısı.
Verilere göre İstanbul’dan 289 bin 479 kişi teste katılmış durumda. Bu, listede yer alan iller arasında açık ara en yüksek katılımcı sayısı.
Bu noktada sıralamanın yalnızca “şehirlerin IQ'su” şeklinde okunmasının neden sorunlu olabileceği ortaya çıkıyor.
İlk 10’da hangi iller var?
Veri setindeki ilk 10 sıra şöyle:
1. Eskişehir – 105,20
2. Ankara – 104,91
3. İzmir – 104,51
4. Muğla – 104,12
5. Çanakkale – 104,02
6. İstanbul – 104,02
7. Kocaeli – 103,85
8. Balıkesir – 103,59
9. Bursa – 103,47
10. Kırklareli – 103,38
Listenin ilk 10 sırasında büyükşehirlerin yanı sıra Muğla, Çanakkale ve Kırklareli gibi farklı nüfus ve sosyoekonomik özelliklere sahip illerin bulunması da dikkat çekiyor.
Ancak bu tabloyu şehirlerin tamamını temsil eden güncel bir “zeka ölçümü” olarak değerlendirmek doğru değil.
Eskişehir neden ilk sırada?
Eskişehir’in listenin zirvesinde yer alması, şehirdeki üniversite ve öğrenci yoğunluğu ile birlikte değerlendirildiğinde ayrıca merak uyandırıyor.
Ancak bu iki durum arasında doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurmak mümkün değil.
Güncel Millî Eğitim Bakanlığı verilerine göre Eskişehir’de 2025-2026 eğitim öğretim yılında 513 eğitim kurumunda 147 bin 299 öğrenci ve 12 bin 293 öğretmen bulunuyor. İl Millî Eğitim Müdürlüğü ayrıca 2025 YKS’de Eskişehir’den ilk 100’e 4, ilk bine 64 ve ilk 5 bine 299 öğrencinin girdiğini açıkladı.
Bu veriler Eskişehir’in güçlü bir eğitim altyapısına sahip olduğunu gösteriyor.
Ancak eğitim göstergeleri ile söz konusu internet IQ listesinin sonuçlarını birbirinin kanıtı olarak değerlendirmek doğru olmaz.
IQ” tam olarak neyi ölçüyor?
IQ, yani zeka katsayısı, standartlaştırılmış psikolojik testlerden elde edilen bir ölçüm olarak kullanılıyor.
Amerikan Psikoloji Birliği’nin tanımına göre modern IQ puanları, kişinin performansının referans alınan nüfusa göre konumunu ifade ediyor; standart testlerde ortalama genellikle 100, standart sapma ise 15 olarak kabul ediliyor.
Ancak burada kritik bir nokta bulunuyor.
Bilimsel olarak standartlaştırılmış bir testte, testin geçerliliği ve güvenilirliği araştırmalarla ortaya konulmuş olmalı; ayrıca sonuçlar, temsil gücü bulunan bir referans grubuyla karşılaştırılmalı.
Amerikan Psikoloji Birliği de standartlaştırılmış testlerin geçerlilik, güvenilirlik ve normlarının belirlenmiş olmasını; uygulama ve değerlendirme koşullarının mümkün olduğunca standart tutulmasını vurguluyor.
Dolayısıyla internet üzerinden gönüllü katılımla elde edilen şehir ortalamaları ile klinik ortamda uygulanan standart IQ testlerini aynı kategoride değerlendirmemek gerekiyor.
İlk 20’de kimler var?
İlk 10’un ardından sıralama da dikkat çekici şehirleri ortaya çıkarıyor.
11. Trabzon – 103,37
12. Antalya – 103,29
13. Tekirdağ – 102,82
14. Zonguldak – 102,68
15. Yalova – 102,58
16. Karaman – 102,52
17. Uşak – 102,37
18. Konya – 102,36
19. Rize – 102,32
20. Denizli – 102,14
Bu bölümde özellikle Trabzon, Antalya, Tekirdağ ve Konya gibi farklı ekonomik ve demografik yapıya sahip şehirlerin üst sıralarda bulunması dikkat çekiyor.
Sıralamanın devamında ise başka sürprizler var.
Ankara’nın komşusu Kırıkkale kaçıncı?
Liste Ankara açısından da dikkat çekici sonuçlar içeriyor.
Kırıkkale, 100,46 puanla 34. sırada yer alıyor.
Ankara’nın çevresindeki illerden Çankırı 97,53 puanla 66., Bolu 100,99 puanla 28., Konya ise 102,36 puanla 18. sırada bulunuyor.
Bu sonuçlar, aynı coğrafi bölgede bulunan şehirlerin listede birbirine yakın sıralarda yer almak zorunda olmadığını gösteriyor.
Fakat bu farklılıkların nedenlerini yalnızca IQ puanlarına bakarak açıklamak mümkün değil.
Listenin son sırasında hangi şehir var?
Listenin sonunda Bingöl bulunuyor.
Bingöl için ortalama IQ puanı 94,19 olarak veriliyor. Onu 94,52 ile Siirt, 95,16 ile Hakkari ve 95,36 ile Artvin takip ediyor.
Ancak burada da önemli bir gazetecilik uyarısı gerekiyor:
Bu sıralamada alt basamaklarda bulunan illeri “daha az zeki şehirler” şeklinde tanımlamak bilimsel açıdan doğru bir yorum olmaz.
Çünkü listenin kendisi, illerin tamamını temsil eden rastgele seçilmiş bir nüfus örneklemesine dayanmıyor.
81 ilin tamamı nasıl sıralanıyor?
Zeka Testi Merkezi'nin yayımladığı veri setinde 81 ilin tamamına ilişkin puanlar yer alıyor.
Listenin ortalarında Kırşehir 101,74, Kütahya 101,65, Kayseri 101,42, Edirne 101,28, Tunceli 101,17 ve Bolu 100,99 puanla bulunuyor.
Daha aşağıdaki sıralarda ise Aydın 100,34, Sinop 100,29, Gümüşhane 100,24, Afyonkarahisar 100,17, Burdur 100,15 ve Sivas 100,09 puanla yer alıyor.
Listenin tamamı incelendiğinde puanların birbirinden çok uzak olmadığı da görülüyor.
Bu durum, birkaç ondalık puanlık farkların bile sıralamayı değiştirebildiğini gösteriyor.
Büyükşehirler beklenen yerde mi?
Listenin ilk sıralarında Ankara, İzmir, İstanbul, Kocaeli, Bursa ve Antalya gibi büyükşehirlerin bulunması dikkat çekiyor.
Ancak İstanbul’un altıncı sırada, Bursa’nın dokuzuncu sırada, Antalya’nın ise 12. sırada olması “nüfus arttıkça IQ sıralamasında yükselme” şeklinde basit bir ilişkinin kurulamayacağını gösteriyor.
Dahası, listede nüfusu daha düşük bazı illerin de büyükşehirlerin önünde yer aldığı görülüyor.
Bu nedenle sıralamanın şehirlerin genel özellikleriyle ilişkilendirilmesi yerine, veri setinin kendi sınırları içinde değerlendirilmesi daha doğru.
