Ankara'da tarımsal üretimde alışılmış ürünlerin dışında yeni arayışlar da dikkat çekiyor. Gölbaşı'nda iklim ve toprak koşullarını değerlendiren bir üretici, fazla su istemeyen ve yüksek katma değer taşıyan safran yetiştiriciliğine yöneldi. Küçük bir alanda başlayan üretim, soğanların çoğalmasıyla birlikte genişleyerek yaklaşık 6 dönüme ulaştı. Ankara'da Çiftçi Kayıt Sistemi'ne kayıtlı olarak safran üretimini başlattığını belirten üretici Ercan Kabadayı, bu yıl elde edilen ürün miktarını artırdıklarını ve gelecek yıllarda üretim alanlarını daha da genişletmeyi planladıklarını anlattı. Kabadayı, safranın geleneksel tarım ürünlerine kıyasla yüksek ekonomik değer taşıdığını belirterek Türk safranının kalite standardını koruyarak pazarda daha güçlü bir konuma ulaşmasını hedeflediklerini ifade etti.
Ankara'da safran üretimi nasıl başladı?
Ankara'da doğup büyüdüğünü belirten üretici Ercan Kabadayı, farklı dönemlerde antrenörlük, emlakçılık ve oyunculuk gibi alanlarda çalıştıktan sonra ziraat mühendisliği yaparak çiftçiliğe yöneldiğini anlattı. Ailevi nedenlerle Gölbaşı'na döndüğünü söyleyen Kabadayı, bölgede geleneksel tarım ürünlerinin dışında hangi üretimlerin yapılabileceğini araştırmaya başladı. Bölgenin iklim ve toprak verilerini inceleyen Kabadayı, özellikle su ihtiyacı düşük ancak ekonomik getirisi yüksek ürünlere yöneldi.
İklim değişikliği ve gelecekte yaşanabilecek kuraklık endişesinin de tercihinde etkili olduğunu belirten Kabadayı, safran yetiştiriciliğine karar verme sürecini şöyle anlattı:
"Bölgemin iklim ve toprak verilerini çıkarttıktan sonra yağış miktarı, bunda iklim krizi, gelecekte kuraklık endişesi yaşamamızdan ötürü su istemeyen ama katma değeri, getirisi yüksek bir ürün aramaya başladığımızda karşımıza birkaç tane ürün çıktı. Bunlardan en başta safran ilgimizi çok çekti. Çünkü safran çok su istemeyen, baharatı dünyada çok kıymetli olan ve organik ve düzgün üretildiğinde çok yüksek kâr marjlarıyla satılabilen bir baharat olduğunu keşfettik."
Üretime başlarken risk aldıklarını ifade eden Kabadayı, Ankara'da ÇKS kapsamında safran yetiştiriciliğini başlatan ilk üretici olduklarını belirterek, "Cumhuriyet tarihinde ilk defa Ankara'da en azından Çiftçi Kayıt Sistemi'nde resmi olarak biz başlattık. Bölgemize bu ürünü kazandırmanın gururuyla şu an karşınızdayım" dedi.
Kabadayı, üretim sürecinde kendisine bilgi ve manevi destek sağlayan Ziraat Mühendisi Sibel Karataş ile İlçe Tarım Müdürü Mehmet Esmek'e de teşekkür etti.
Bir dönümden 1 kilograma kadar kuru safran elde ediliyor
İlk üretime yaklaşık bin metrekarelik alanda başladıklarını belirten Kabadayı, safran soğanlarının çoğalmasıyla üretim alanını genişlettiklerini söyledi. Bu yıl yaklaşık 6 dönümlük alanda üretim yaptıklarını aktaran Kabadayı, ilerleyen dönemde tüm arazilerini safranla değerlendirmeyi hedeflediklerini dile getirdi. Safran üretiminde ekim sıklığının ve kullanılan soğanların niteliğinin elde edilecek ürün miktarını etkilediğini belirten Kabadayı, bir dönüm araziye ortalama 300-400 kilogram soğan dikilebildiğini ifade etti.
Çiçek potansiyeli yüksek soğanlarla uygun koşullarda bir dönümden yaklaşık 500 gram ile 1 kilogram arasında kuru safran elde edilebildiğini belirten üretici, ürünün piyasa değerine ilişkin şu bilgileri verdi:
"Bu da şu an piyasada 900 bin lira ile 1,5 milyon lira arası satış görmekte. Her üründe olduğu gibi kalite standardına göre belirleniyor bu fiyat ama her halükarda geleneksel tarım ürünlerine göre çok daha katma değerli, getirili bir ürün."
Safranın yalnızca baharat olarak kullanılmadığını da belirten Kabadayı, renklendirici ve aromatik özellikleri nedeniyle gıda, boya, kozmetik ve ilaç sanayisinde değerlendirildiğini söyledi. Besin takviyeleri ve kanser araştırmalarında da safranın ele alındığını, bu alandaki bilimsel çalışmaların sürdüğünü aktardı.
Safranın hasadı sonbaharda yapılıyor: Kırmızı iplikler tek tek ayıklanıyor
Safran, üretim süreci ve hasat yöntemi bakımından diğer tarım ürünlerinden ayrılıyor. Eylül ayının ortası ile ekim ayının ortası arasında toprağa dikilen soğanlar, sonbaharda çiçek açıyor. Açan çiçekler hasat edildikten sonra baharat olarak kullanılan kırmızı iplikler özenle ayrılıyor ve kurutuluyor. Bitkinin tohumla değil, soğanlarının çoğalmasıyla üretildiğini belirten Kabadayı, hasadın ardından soğanların mayıs-haziran aylarına kadar toprak altında beslenerek bölündüğünü anlattı. Safran çiçeğinin içinde üç sarı ve üç kırmızı iplik bulunduğunu söyleyen Kabadayı, baharat üretiminde kırmızı ipliklerin kullanıldığını belirtti.
Hasat aşamasını anlatan üretici, "Taç yaprakların etrafını ayırdıktan sonra içeride 3 tane sarı, 3 tane kırmızı iplik var. Sarılar arı poleni, bu arıcılıkta kullanılıyor. Çünkü arının besini. Bizim aslında hasat ettiğimiz, en önem verdiğimiz nokta kırmızı iplikler. Bu kırmızı iplikler safran baharatı dediğimiz arkadaşlarımız oluyor. Çiçeklerden özenle ayrılıyor. Sonra bu kırmızı iplikleri kurutma işleminden geçiriyoruz ve hava almayacak şekilde raflara kaldırıyoruz" ifadelerini kullandı.
"Türk safranı İran safranından çok daha önde olacak"
Türk safranının uluslararası pazarda yer edinmesi için öncelikle kalite standardının korunması gerektiğini vurgulayan Kabadayı, İran safranının dünya genelinde tanındığını ancak Türkiye'de kaliteli ve organik üretimle farklı bir konuma ulaşılabileceğini düşündüğünü söyledi.
Kabadayı, Türk safranının geleceğine ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
"Türk safranı eğer kalite standardını koruyabilirsek İran safranından çok daha önde olacak. Çünkü organik bir üretimle seri üretim arasındaki lezzet, molekül değeri, kalite her anlamda çok daha iyi olacağını biliyoruz. Biz bu kalite standardını korumanın peşindeyiz. Dünyada İran safranı tanınıyor olabilir. Yüzlerce yıldır yapıyor olabilirler ama biz bunun çok daha kaliteli versiyonunu yapma hedefindeyiz."
Üretici sayısının ve yetiştiricilik konusundaki bilincin artırılması gerektiğini belirten Kabadayı, kaliteli üretim yapıldığı sürece Türk safranına talep oluşacağına inandığını dile getirdi.
Türkiye'de safran üretimi 150-200 kilogram seviyesinde
Safran yetiştiriciliğinin Türkiye'de geçmişten gelen bir üretim geleneği bulunduğunu belirten Kabadayı, 1908 yılında Kastamonu'da 1 ton 600 kilogram safran üretildiğine ilişkin kayıtlara ulaştıklarını söyledi. Kabadayı'nın aktardığı bilgilere göre Türkiye'deki mevcut safran üretimi yaklaşık 150-200 kilogram seviyesinde bulunuyor. Gölbaşı'nda ise küçük, orta ve büyük ölçekli yaklaşık 44 üretici safran yetiştiriciliği yapıyor. Kabadayı, hedeflerinin üretimi kalite standartlarından ödün vermeden yaygınlaştırmak ve geçmişteki üretim seviyelerinin üzerine çıkmak olduğunu belirtti.
Safran üretiminde en büyük zorluk el işçiliği
Safranın yüksek ekonomik değerine karşın üretim sürecinin yoğun emek gerektirdiğini belirten Kabadayı, dikimden hasada, ayıklamadan kurutmaya kadar birçok aşamanın elle gerçekleştirildiğini söyledi. Geleneksel tarım ürünlerinde makine kullanımının yaygın olduğunu ancak safran üretiminin henüz aynı seviyeye ulaşmadığını ifade eden Kabadayı, özellikle çiçeklerin hasadı ve baharatın ayrıştırılmasının zahmetli olduğunu dile getirdi.
Safranın fazla suya maruz kalmasının çürüme riskini artırdığını belirten üretici, bu nedenle dikim sırasında özel sırtlar oluşturduklarını ve üretimin büyük bölümünde el işçiliği kullandıklarını anlattı. Safran yetiştiriciliğine başlamak isteyenlere de tavsiyelerde bulunan Kabadayı, üretim kaybı ve hukuki sorunlarla karşılaşılmaması için tescilli soğan kullanılmasının önemine dikkat çekti. Tescilli soğanların çoğalma ve ürün verme özelliklerinin belirli olduğunu ifade eden Kabadayı, tescilsiz soğanların çeşitli riskler taşıdığını söyledi.
Hedefi 5 yılda bölgeyi safranla anılan bir üretim merkezine dönüştürmek
Geçen yıla kıyasla üretim alanlarını 6 kat büyüttüklerini belirten Kabadayı, önümüzdeki yıl da büyümeyi sürdürmek istediklerini ifade etti. Gelecek 3 ila 5 yıllık dönemde Gölbaşı'nda safran üretimini yaygınlaştırmayı hedeflediğini söyleyen Kabadayı, uzun vadeli planını şu sözlerle anlattı:
"Nasip olursa önümüzdeki sene de bu hedefteyiz. Kümülatif bir şekilde 3 ila 5 sene içerisinde bölgemin, köyümün safranla anılacak hale getirme hedefindeyim."
