Gün içinde sert satışların etkili olduğu BIST 100 endeksinde kayıpların yBISTüzde 6'yı aşmasının ardından Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi çalıştı. Borsa İstanbul tarafından yapılan açıklamada, saat 16.04.32 itibarıyla sistemin tetiklendiği ve belirli piyasalardaki işlemlerin geçici olarak durdurulduğu bildirildi.
BIST 100'DE YÜZDE 6'YI AŞAN KAYIP
BIST 100, önceki kapanışa kıyasla yüzde 6 veya daha fazla gerilediğinde Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi devreye giriyor. Borsa İstanbul'un mevcut uygulamasında sistem tek aşamalı olarak çalışıyor.
Borsa İstanbul'un açıklamasına göre saat 16.04.32 itibarıyla endekse bağlı devre kesicinin tetiklenmesinin ardından Pay Piyasası'ndaki tüm işlem sıralarında, VİOP'ta pay ve pay endekslerine dayalı sözleşmelerde ve Borçlanma Araçları Piyasası Pay Senedi Repo Pazarı'nda işlemler geçici olarak durduruldu. Açıklamada şu ifadeler kullanıldı:
"Saat 16:04:32 itibarıyla endekse bağlı devre kesici tetiklenmiş ve Pay Piyasasındaki tüm işlem sıralarında, Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında işlem gören Pay ve Pay Endekslerine dayalı sözleşmelerde ve Borçlanma Araçları Piyasası Pay Senedi Repo Pazarında işlemler geçici olarak durdurulmuştur. Seans akışları EBDK bitiş saati itibarıyla kaldığı yerden devam edecektir."
İŞLEMLER KAÇTA YENİDEN BAŞLADI?
Devre kesicinin devreye girmesiyle birlikte pay piyasasında farklı işlem yöntemlerine tabi araçlar için belirlenen süreç işletildi. Pay piyasasında sürekli işlem yöntemi uygulanan paylar ile tek fiyat yöntemiyle işlem gören payların yanı sıra gayrimenkul yatırım fonları, girişim sermayesi yatırım fonları, gayrimenkul sertifikaları ve emtia sertifikalarında saat 16.14.32'de tek fiyat emir toplama sürecine geçildi.
Emir toplama işleminin ardından saat 16.19.32'de eşleştirme gerçekleştirildi ve bu süreçlerin tamamlanmasıyla birlikte işlemler saat 16.24.32'den itibaren yeniden sürekli işlem yöntemiyle devam etti. Varant, sertifika ve ağırlıklı ortalama fiyattan işlem gören sıralar ile paylara ve pay endekslerine dayalı vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile Pay Senedi Repo Pazarı'ndaki işlemler de saat 16.24.32 itibarıyla yeniden başladı.
ENDEKSE BAĞLI DEVRE KESİCİ NASIL ÇALIŞIYOR?
Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi, BIST 100'deki sert düşüşlerin piyasa geneline yayılması halinde işlemleri belirli bir süre durdurarak emirlerin yeniden toplanmasını ve fiyatların tek fiyat yöntemiyle belirlenmesini sağlayan bir mekanizma olarak uygulanıyor.
Borsa İstanbul, EBDKS'nin 2020 yılında uygulamaya alındığını belirtiyor. Sistem ilk olarak farklı eşiklerden oluşan bir yapıyla uygulanırken, 2025 yılında yapılan düzenlemeyle iki aşamalı yapı kaldırılarak BIST 100'ün önceki kapanışa göre yüzde 6 veya daha fazla düşmesi halinde devreye girecek tek aşamalı sisteme geçildi.
Borsa İstanbul'un mevcut piyasa işleyişine ilişkin açıklamasında, EBDKS'nin BIST 100'ün yüzde 6 veya daha fazla düşmesi halinde devreye girdiği ve Pay Piyasası, VİOP'taki pay ve pay endekslerine dayalı sözleşmeler ile Pay Senedi Repo Pazarı'ndaki işlemleri kapsadığı belirtiliyor.
DEVRE KESİCİ SONRASI AÇIĞA SATIŞTA YUKARI ADIM KURALI
Borsa İstanbul'da açığa satış işlemleri açısından da devre kesici sonrasında özel bir uygulama bulunuyor. Endekse bağlı devre kesicinin çalışması halinde, açığa satış yapılabilen işlem sıralarında seans sonuna kadar yukarı adım kuralı uygulanıyor.
Borsa İstanbul'un düzenlemesinde bu uygulamanın EBDKS'nin devreye girmesiyle otomatik olarak yürürlüğe girdiği belirtiliyor. Ayrıca Borsa İstanbul, 2025 yılında açığa satışta yukarı adım kuralının uygulanması için dikkate alınan BIST 100 düşüş eşiğini yüzde 3'ten yüzde 2'ye indirmişti.
DEVRE KESİCİ NEDEN UYGULANIYOR?
Devre kesici sistemi, piyasadaki olağan dışı fiyat hareketleri sırasında işlemlere kısa süreli ara verilmesini ve emirlerin yeniden değerlendirilmesini sağlayan bir piyasa mekanizmasıdır. Borsa İstanbul'un açıklamasına göre devre kesici uygulamasında işlemler geçici olarak emir toplama aşamasına alınırken, daha sonra tek fiyat yöntemiyle eşleştirme gerçekleştiriliyor ve ilgili işlem sıraları yeniden sürekli işlem bölümüne dönüyor.
